Кіріспе
Интрамускулярлық инъекция, көбінесе IM деп қысқартылады, – бұл бұлшық етке дәрі немесе басқа затты енгізу. Медицинада, бұл дәрі-дәрмектерді парентеральді жолмен берудің бірнеше әдістерінің бірі. Интрамускулярлық инъекцияны таңдау себебі – бұлшық еттерде тері асты тінімен салыстырғанда қан тамырларының көптігі және ірілігі, бұл тері асты немесе тері ішіне жасалатын инъекцияларға қарағанда сіңуді жылдамдатады. Интрамускулярлық инъекция арқылы енгізілген дәрілерге ауызға қабылданатын дәрілерге тән бірінші өту метаболизмі әсер етпейді. Интрамускулярлық инъекцияларға жиі қолданылатын орындар – жоғарғы қолдың дельтоид бұлшығы және жамбас бұлшығы. Сәбилерде көбінесе жамбас сүйегінің сыртқы бұлшығы қолданылады. Инъекция жасау алдында инъекция орны тазартылуы тиіс, ал инъекцияны тез, тікелей қозғалыспен жасау қажет, бұл адамға дискомфортты азайтуға көмектеседі. Бұлшық етке енгізілетін дәрінің көлемі инъекция орнына байланысты әдетте 2–5 миллилитрмен шектеледі. Инфекция белгілері немесе бұлшық етінің әлсіреуі байқалатын орынды таңдауға болмайды. Миопатиясы бар немесе қан тоқтауы бұзылған адамдарға интрамускулярлық инъекция жасау ұсынылмайды. Интрамускулярлық инъекциялар көбінесе инъекция орнында ауырсыну, қызарту, ісіну немесе қабынуға әкеледі. Бұл жанама әсерлер әдетте жеңіл болады және көбінесе бірнеше күннен аспайды. Сирек жағдайларда инъекция орнындағы жүйкелер немесе қан тамырлары зақымдануы мүмкін, бұл қатты ауырсынуға немесе параличке алып келеді. Дұрыс техника сақталмаса, интрамускулярлық инъекция абсцесс және гангрена сияқты жергілікті инфекцияларға әкелуі мүмкін. Бұрын инъекция жасау алдында шприцтің поршенін кері тартып (аспирациялау) венаға кездейсоқ енгізуді болдырмау ұсынылған, бірақ кейбір елдер қазір көптеген инъекция орындары үшін бұл қадамды міндетті деп санамайды.
Intramuscular injection, often abbreviated IM, is the injection of a substance into a muscle. In medicine, it is one of several methods for parenteral administration of medications. Intramuscular injection may be preferred because muscles have larger and more numerous blood vessels than subcutaneous tissue, leading to faster absorption than subcutaneous or intradermal injections. Medication administered via intramuscular injection is not subject to the first pass metabolism effect which affects oral medications. Common sites for intramuscular injections include the deltoid muscle of the upper arm and the gluteal muscle of the buttock. In infants, the vastus lateralis muscle of the thigh is commonly used. The injection site must be cleaned before administering the injection, and the injection is then administered in a fast, darting motion to decrease the discomfort to the individual. The volume to be injected in the muscle is usually limited to 2–5 milliliters, depending on injection site. A site with signs of infection or muscle atrophy should not be chosen. Intramuscular injections should not be used in people with myopathies or those with trouble clotting. Intramuscular injections commonly result in pain, redness, and swelling or inflammation around the injection site. These side effects are generally mild and last no more than a few days at most. Rarely, nerves or blood vessels around the injection site can be damaged, resulting in severe pain or paralysis. If proper technique is not followed, intramuscular injections can result in localized infections such as abscesses and gangrene. While historically aspiration, or pulling back on the syringe before injection, was recommended to prevent inadvertent administration into a vein, it is no longer recommended for most injection sites by some countries.
Қолданылуы
Бұлшықет ішіне инъекция дәрі-дәрмек енгізу үшін жиі қолданылады. Бұлшықетке енгізілген дәрілер әдетте қан ағынына жылдам сіңіріледі және ауыз жолымен қабылдағанда болатын алғашқы метаболизмнен өтеді. Дәрінің 100% биожетімділігі болуы мүмкін емес, себебі оның бұлшықеттен сіңуі керек, бұл белгілі бір уақыт алады. Бұлшықет ішіне жасалатын инъекция, көктамырға жасалатын инъекцияға қарағанда аз инвазивті және көбінесе тез жасалады, өйткені инъекция жасалатын орын (бұлшықетке қарағанда көктамыр) әлдеқайда кішкентай. Бұлшықетке енгізілетін дәрілер депо инъекциялары түрінде берілуі мүмкін, бұл ұзақ мерзімге дәрінің баяу және үздіксіз шығарылуын қамтамасыз етеді. Кетемин сияқты кейбір заттарды рекреациялық мақсаттарда бұлшықет ішіне инъекциялауға болады. Бұлшықет ішіне инъекция жасаудың кемшіліктері: қажетті дағдылар мен техника, инъекциядан туындаған ауырсыну, алаңдаушылық немесе қорқыныш (әсіресе балаларда) және амбулаториялық жағдайда қолдануды шектейтін өзін-өзі инъекциялаудың қиындығы. Дегенмен, бұлшықет ішіне инъекцияланған әрбір вакцина дозасына 20 инъекция дәрілік заттарды немесе басқа да терапияны енгізу үшін жасалады деп есептеледі. Ауыр аллергиялық реакция немесе анафилаксия болған жағдайда, адам эпинефрин автоинжекторды пайдаланып, өзін-өзі эпинефринмен инъекциялауға болады.
Қарсы көрсетілімдер
Интрамускулярлық инъекция көптеген түрдегі дәрілерді енгізу үшін қолданылатындықтан, нақты қарсы көрсетімдер көбінесе қолданылатын дәріге байланысты болады. Дәрілерді инъекциялау, басқа әдістерге қарағанда, мысалы, ауыз арқылы немесе теріге жағу арқылы, көбірек инвазивті болып табылады және дұрыс орындау үшін тиісті білімді талап етеді. Әйтпесе, қолданылатын дәріге қарамастан, асқынулар туындауы мүмкін. Сондықтан, сіңіру жылдамдығы, әсер ету уақыты немесе басқа фармакокинетикалық параметрлерде қажетті айырмашылықтар болмаса, дәріні инвазивті емес жолмен (әдетте ауыз арқылы) беру артықшылыққа ие. Белгілі бір инъекция жасалатын жерде, тікелей қабыну немесе қызарған теріге, туа бойындағы белгілерге немесе шешектерге, немесе тыртық тоқымасына инъекция жасауға болмайды. Дельтоидты инъекцияның ең көп кездесетін асқынулары – инъекция жасалған жердегі ауырсыну, қызарту және қабыну, олар көбінесе жеңіл болады және көбінесе бірнеше күнге дейін сақталады. Дорсоглютеалды инъекция жасалатын жерде тері мен тіндердің зақымдануы, бұлшықет фиброзы немесе қысқаруы, гематома, жүйке салдары, паралич және абсцестер мен гангрена сияқты инфекциялардың қаупі жоғары.
Техника
Интрамышектік инъекция денедегі әр түрлі бұлшық еттеріне жасалуы мүмкін. Интрамышектік инъекцияға жиі қолданылатын орындар: дельтоид, дорсоглютеал, тік бұлшық ет, кең жамбас және вентроглютеал бұлшық еттері. Көкжиек, сезімтал, қызыл, ісінген, қабынып немесе із қалған жерлерден әдетте аулақ болу керек. Инъекцияға таңдалған нақты бұлшық ет, қолданылатын дәрі-дәрмек пен мөлшеріне байланысты болады. Инъекция орны антимикробты заттармен тазаланып, кептіріледі. Инъекция теріге перпендикуляр, 72-90 градус бұрышпен жылдам, тікелей қозғалыспен жасалады. Медицина қызметкері бір қолымен инені бекітіп тұрады, ал екінші қолымен поршенді басып, дәрі-дәрмекті баяу инъекциялайды – жылдам инъекция көбірек дискомфорт тудырады. Ине енгізілген бұрышта кері тартылады. Қан кету болған жағдайда, марлямен жұмсақ қысым қолдануға болады. Инъекциядан кейін бұлшық етке қысым жасау немесе жұмсақ массаж жасау ауырсыну қаупін азайтуы мүмкін. Дорсоглютеалды орыннан басқа жерге инъекция жасағанда, интрамышектік инъекциялардың қауіпсіздігін арттыру үшін аспирацияның пайдалы екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ.
Z-жол әдісі
Z-трек әдісі – бұл дәрі-дәрмектің тері асты ұлпасы арқылы таралмай, бұлшық етте қалып қоюын қамтамасыз ететін, сондай-ақ дәрінің тітіркендіруін азайтатын и/м инъекциясын енгізу тәсілі. Z-трек техникасын қолдану үшін инъекция жасау алдында тері инъекция орнынан жанына тартылады; содан кейін дәрі енгізіліп, ине алынып тасталады, ал тері босатылады. Егер тері астындағы тінді ығыстыру мүмкін болса, осы әдіс қолданылуы мүмкін.
Инъекция орындары
Кіші көлемді инъекциялар үшін, әдетте 2 мл-ден аспайтын, қолдың жоғарғы жағындағы сыртқы бөлігіндегі дельтоид бұлшық еті қолданылады. Бұл көбінесе интрамускулярлық вакциналарға қатысты. Дельтоидты жерді анықтау үшін акромиондық процестің төменгі жиегі табылып, содан кейін, негізі акромиондық процесспен және ортасы қолтық астымен бірқатар болатын, төңкерілген үшбұрыш пішіндес аймаққа инъекция жасалады. Vastus lateralis орны 7 айдан кіші сәбилерге және жүре алмайтын немесе бұлшықет тонусы төмендеген адамдарға қолданылады. Дорсоглютеалды орналасқан бүйен аймағы негізгі қан тамырлары мен жүйкелерге жақындығы және майлы тіндердің тұрақсыз тереңдігі салдарынан жиі қолданылмайды. Осы аймаққа жасалған көптеген инъекциялар тері астына жеткілікті тереңдікке енбей, бұлшықетке дұрыс енгізілмейді. Қазіргі заманауи тәжірибе бұл орынды қолдануға кеңес бермесе де, көптеген денсаулық сақтау қызметкерлері осы орынды қолдануды жалғастырады, көбінесе инъекцияға арналған баламалы орындар туралы білімнің жетіспеушілігіне байланысты. Бұл орынды крест тәрізді бөліп, бүйенді төрт бөлікке бөліп, жоғарғы сыртқы төртбұрышқа инъекция жасау арқылы анықталады. Бұлшықетке инъекция жасау алдында шприцтен ауа сору осы орында кездейсоқ тамырға инъекция жасау қаупі жоғары болғандықтан ұсынылады. Сондай-ақ, бір жасқа дейінгі сәбилерге инъекция жасау үшін жамбастың алдыңғы-жанамалық бөлігін қарастыру ұсынылады.
Тарих
Бұлшықет тіндеріне инъекциялар 500 жылға дейін, яғни біздің заманымыздан бұрын жасалған болуы мүмкін. 1800 жылдардың соңынан бастап, бұл процедура толыққанды сипаттала бастады және дәрігерлер оның әдістемесін жетілдіруге кірісті. Интрамускулярлық инъекциялардың алғашқы кезеңдерінде бұл процедураны негізінен дәрігерлер ғана жасаған. 1970 жылдары зерттеушілер мен оқытушылар инъекция жасалатын орын мен техника туралы ұсынымдар жасауды бастады, бұл инъекция салдарынан туындаған асқынулар мен ауырсыну сияқты қосымша әсерлердің қаупін азайтуға бағытталған. 2000 жылға дейін ине енгізілген соң, инъекция бұлшықетке жасалып жатыр ма, әлде кездейсоқ түрде тамырға түсіп жатыр ма, екенін анықтау үшін аспирация жасау қауіпсіздік шарасы ретінде ұсынылды. Бірақ, қазіргі таңда мұндай шара қажет емес, себебі зерттеулер оның қауіпсіздікке қосымша пайдасы жоқ екенін көрсетіп, инъекция жасау уақытын ұзартады, бұл ауырсынуды күшейтеді.