Кіріспе

Дәрі-дәрмекті тері астына енгізу – дәрі-дәрмекті инъекция немесе инфузия арқылы тері астына енгізу. Тері астына жасалатын инъекция дерма мен эпидермистен төмен орналасқан тері асты қабатына (жалпы тері қабаты деп аталады) бір реттік доза түрінде беріледі. Мұндай инъекцияларға әдетте гиподермалық ине және шприц қолданылады. Тері астына инъекциялар инсулин, морфин, диацетилморфин және гозерелин сияқты дәрі-дәрмектерді енгізу үшін өте тиімді. Тері астына енгізуді SC, SQ, subcu, sub Q, SubQ немесе subcut деп қысқартуға болады. Түсініксіздіктер мен қателіктердің алдын алу үшін "subcut" аббревиатурасын қолдану ұсынылады. Тері астындағы тіндерде қан тамырлары аз болғандықтан, оған инъекцияланатын дәрілердің сіңуі баяу және тұрақты болады, сонымен қатар белгілі бір деполық әсері де болуы мүмкін. Басқа енгізу жолдарымен салыстырғанда, бұл инъекция бұлшықетке жасалған инъекциядан баяу, бірақ теріге жасалған инъекциядан жылдам. Тері астына инфузия (тері астына инъекциядан өзгеше) ұқсас, бірақ шприцпен инъекция жасаудың орнына, қаптан және түтікшеден үздіксіз тамшылап беріледі.

Медициналық қолданыстар

Тері астына жасалатын инъекция дерма мен эпидермистің астында орналасқан тері асты май тініне енгізіледі. Олар көбінесе дәрі-дәрмектерді енгізу үшін қолданылады, әсіресе асқазан-ішек жолынан сіңбейтін, сондықтан ауыз арқылы қабылдауға болмайтын препараттарды. Тері астына енгізілген препараттың сіңуі көкекке немесе бұлшық етке енгізілген препаратқа қарағанда баяу, бірақ ауыз арқылы қабылдаған препараттан гөрі жылдам болады.

Дәрі-дәрмектер

Көбінесе инсулин, моноклональды антиденелер және гепарин тері астына инъекция немесе инфузия арқылы беріледі. Бұл дәрілердің ауыз жолымен қабылдануы мүмкін емес, себебі молекулаларының мөлшері ішекте сіңірілуге тым үлкен. Егер ауыз жолымен қабылдауға қарағанда сіңу қабілеті жоғарырақ және әсері тез болуы керек болса, тері асты инъекциясы қолданылады. Бұл сонымен қатар дәрі-дәрмектерді парентеральді түрде енгізудің ең оңай жолы болып табылады және басқа инъекция түрлеріне қарағанда ауырсыну немесе инфекция сияқты қолайсыз әсерлерге азырақ себеп болады. 1-ші типті диабетпен ауыратын адамдардың көпшілігі емдеу режимінде инсулин қабылдауға міндетті, ал 2-ші типті диабетпен ауыратындардың да бір бөлігіне қажет – АҚШ-та ғана жылына ондаған миллион рецепт жазылады. Бұрын инсулин шприц пен ине арқылы қолданылатын, бірақ қазір инъекциялық қаламдар немесе инсулин сорғылары сияқты құрылғылар арқылы тері астына да енгізілуі мүмкін. Инсулин сорғысы тері асты тініне енгізілетін катетерден тұрады, ол инсулиннің бірнеше рет бір инъекция орнына енгізілуін қамтамасыз етеді. Кейбір жағдайларда, осылай есірткі заттарды қолдану қауіпті тәжірибелерге, инфекцияларға және басқа да зиянды әсерлерге алып келуі мүмкін. Сирек жағдайларда, бұл АА амилоидозы сияқты ауыр қосымша әсерлерге әкелуі мүмкін, сондай-ақ мефедрон және амфетамин туындылары, мысалы ПММА сияқты заттарға да байланысты болуы мүмкін.

Қарсы көрсетілімдер

Тері астына инъекциялаудың қарсы көрсетілімдері негізінен қолданылатын дәрі-дәрмекке байланысты. Бір ретте 2 мл-ден астам мөлшерде инъекция талап ететін дозалар тері астына енгізілмейді. Некроз тудыруы мүмкін немесе тіндерге зиян келтіруі немесе тітіркендіруі мүмкін дәрі-дәрмектерді де тері астына салуға болмайды. Егер белгілі бір аймақта қабыну немесе терінің зақымдануы болса, сол жерге инъекция жасауға болмайды.

Қауіп-қатерлер мен асқынулар

Дәрі-дәрмектің қалыпты дозасында (көлемі 2 мл-ден кем) асқынулар немесе жағымсыз әсерлер өте сирек кездеседі. Тері астына инъекция жасағаннан кейін ең көп кездесетін жағымсыз реакциялар "инъекция орнындағы реакциялар" деп аталады. Бұл термин инъекция жасалған жердің тікелей айналасында тарамайтын қызарту, ісіну, қышу, көгеру немесе басқа да тітіркенулердің кез келген комбинациясын қамтиды. Егер қайталап инъекция жасау қажет болса, бұрынғы инъекция орнынан кем дегенде 2,5 см (бір дюйм) қашықтықта инъекция жасау арқылы немесе басқа инъекция орнын пайдалану арқылы инъекция орнындағы реакцияларды азайтуға болады. Гепарин негізіндегі антикоагулянттарды тері астына инъекциялау гепариннің антикоагулянттық әсерінен инъекция орнының айналасында гематома мен көгеруге себеп болуы мүмкін. Бұл гепаринге және эноксапарин сияқты төмен молекулалық салмақты гепарин препараттарына қатысты. Инъекцияны баяу жасау гепарин инъекциясынан туындаған ауырсынуды азайтуға көмектеседі деген деректер бар, бірақ көгеру қаупі мен ауқымына әсер етпейді. Гепарин негізіндегі тері асты антикоагуляциясы сонымен қатар, көбінесе ішке инъекция жасалған кезде, қоршаған терінің некрозына немесе зақымдануына әкелуі мүмкін. Көптеген дәрі-дәрмектердің теріге және тері асты тіндеріне тигізетін тітіркендіруші әсерінен жергілікті зақымданулар немесе ісіну пайда болуы мүмкін. Мұндай препараттарға толтырғыш ретінде инъекцияланатын апоморфин және гиалурон қышқылы жатады, олар аймақтың көгеруіне себеп болуы мүмкін. Гиалурон қышқылының "көкжиектерін" гиалуронидаза ферментін инъекциялау арқылы емдеуге болады. Басқа да жиі кездесетін препаратқа тән жағымсыз әсерлерге инъекция орнындағы ауырсыну, күйдіру немесе шаншу, жылу сезімі, бөртпе, қызару немесе осы реакциялардың бірнешеуі жатады, олар жиынтығында "инъекция орнындағы реакциялар" деп аталады. Бұл мигрень бас ауруы үшін триптанды тері астына, контрацепция үшін медроксипрогестерон ацетатын, сондай-ақ көптеген моноклоналды антиденелерді инъекциялау кезінде байқалады. Көптеген жағдайларда инъекция орнындағы реакциялар өзінен-өзі шектеледі және қысқа уақыттан кейін емдемей-ақ жоғалады, дәрі-дәрмекті тоқтату қажеттілігі туындамайды. Басқа тері астына салынатын вакциналардың көпшілігі, оның ішінде MMR және суширше вакциналары сияқты тірі вакциналар, вакцинациядан кейін бір-екі күн бойы қызба, бөртпе және жалпы әлсіздік сезімін тудыруы мүмкін.

Техника

Субкутанды инъекциялар инъекция жасалатын жерді тазалау арқылы жасалады, содан кейін инъекция жасалады. Шприц пен ине қолданғанда әдетте теріге 45 градус бұрышпен, ал инъекциялық қалам қолданғанда 90 градус бұрышпен (перпендикуляр) жасалады. Тиісті инъекция бұрышы қолданылатын ине ұзындығына және нақты адамның тері астындағы май қабатының тереңдігіне байланысты. Гепарин сияқты препараттар үшін 90 градус бұрыш міндетті түрде қолданылады. Бұрышпен инъекция жасалғанда, инъекция жасау алдында тері мен астыңғы тіндер жоғары қарай иіліп қысылуы мүмкін. Инъекция баяу жасалады, әр миллилитр сұйықтыққа шамамен 10 секунд жұмсалады, және препараттың толыққандай енгізілгенін қамтамасыз ету үшін инъекциядан кейін ине 10 секундқа қалдырылуы мүмкін. Субкутанды инъекцияларды тері астына енгізілген канюламен жұмыс істейтін сорғы жүйесі арқылы да жасауға болады. Ине өлшемі/ұзындығы, сондай-ақ қалам немесе сорғы сияқты құрылғының қолданылуы адамның тері қабатының ерекшеліктеріне байланысты анықталады.

Инфузия

Тері асты инфузиясы, сондай-ақ интерстициалдық инфузия немесе гиподермоклиз деп те аталады, – бұл денеге сұйықтықтарды, әдетте тұзды немесе глюкоза ерітінділерін тері астына (тері астына) енгізудің бір түрі. Бұл шприц арқылы тері астына жасалатын инъекцияның инфузиялық әдісімен салыстырылады. Тері асты инфузиясы, егер интравендік инфузияға қарағанда сұйықтықтың баяу сіңуі қажет болса, қолданылады. Әдетте, ол минутына 1 мл-ден аспайды, бірақ екі орынды бірдей пайдалану арқылы мөлшерін арттыруға болады. Интравендік инфузияға қарағанда тері асты инфузиясының басты артықшылығы – оның төмен құны және медициналық білімі жоқ персоналдың минималды бақылауда оны жүргізе алуы. Сондықтан ол үйде күтім көрсету үшін ерекше қолайлы. Инфузия кезінде сіңуді жақсарту үшін сұйықтыққа гиалуронидаза ферментін қосуға болады. Тері асты инфузиясын бірнеше орынға бірден енгізу арқылы жылдамдатуға болады. Бұл әдісті 1900 жылы Эван О'Нилл Кейн алғаш рет қолданды. Кейн интравендік инфузия сияқты жылдам, бірақ жарақат алған науқастарға қолдануда қауіпсіз әдіс іздеді.