Кіріспе

Бенджамин "Бен" Дункельман (1913 жылғы 26 маусым – 1997 жылғы 11 маусым) – канадалық еврей офицері. Ол Екінші дүниежүзілік соғыста Канада армиясында, ал 1948 жылғы Араб-Израиль соғысында Израиль қорғаныс күштерінде қызмет еткен. Израильде оны Беньямин Бен Давид деп атады.

Ерте өмір

Бенджамин Дункельман Ресей империясындағы Маков қаласынан (қазіргі Маков Мазовецкий, Польша) келген ашкеназ иммигранттарының ұлы болды. Оның әкесі Дэвид Дункельман, Tip Top Tailors атты канадалық ерлер киімдерінің дүкендер желісін құрған адам, ал анасы Роза – белсенді сионист болды. Дункельман мен оның туыстары Торонтоның солтүстік-шығысындағы бай әкесі салған Саннибрук фермасында (қазір Саннибрук медициналық орталығы орналасқан) өсті. Кейіннен Дункельман Саннибрук фермасындағы балалық шағын еске алып, "ол – арман елі, балалар жұмағы" деді. Ол Торонтодағы Жоғарғы Канада колледжінде оқыды, онда белсенді әлеуметтік өмірімен және футболдағы жетістіктерімен көзге түсті. Спортты жақсы көрген Дункельман өзінің яхтасында Онтарио көлінде жүзуді ұнататын. 1931 жылы Ұлы депрессияның салдарынан туған қаржылық қиындықтар Дэвид Дункельманды Саннибрук фермасын сатуға мәжбүр етті. 18 жасында Дункельман Палестинадағы кибуцта жұмыс істеуге кетті, ол кезде Ұлттар Лигасының мандаты болып, Ұлыбритания басқарды. Дункельманды Палестинаға баруға анасы, белсенді сионист ықпал етті. Кибуцта ол шомер, яғни қарулы күзетші болып жұмыс істеді. Оның міндеті – кибуцты шабуылдардан қорғау болды. Дункельман еске алды: "Мен әлсіз, шағылып-шағылып жүрген бала ретінде кетіп, әлемді көрген мықты жігіт ретінде оралдым". Ол Киелі жерді жақсы көріп, Торонтоға қайтуға асықпады. 1932 жылы ол әкесіне көмектесу үшін Торонтоға оралды, бірақ 1935 жылдың соңында Палестинаға жаңа елді мекендерді дамыту үшін қайта барды. Оның орнына Дункельман Канаданың Корольдік мылтық жасағына қарапайым жауынгер ретінде қабылданып, соғыс барысында қарапайым жауынгерден майорға дейін көтерілді. 1940 жылы Дункельман Корольдік мылтық жасағының екінші батальонына шақырылды. Кейіннен Дункельман "белсенді" (шетелде соғысуға дайын) мүше ретінде әскери қызметке түсу себебін былай түсіндірді: "Мен канадалықпын, Канаданың тарихымен мақтан тұтамын және қажет болса, оны қорғау үшін соғысуға дайынмын". 1944 жылдың 6 маусымында Нормандияға түскен кезде ол Канада жағалауындағы Джуно жағажайына екінші толқынмен қонды. Қызметінің барысында ол көптеген марапаттарға ие болды. Ол сондай-ақ солтүстік Францияда, Бельгияда, Нидерландыда және Германияда қиын шайқастарда, оның ішінде Кан, Фалаиз және Шелда шайқасында Антверпен портын ашу үшін болған қанды шайқастарда қатысты. 1944 жылдың маусым-тамыз айларында Нормандия жорығында, содан кейін Шельда шайқасында Канада армиясы ауыр шығынға ұшырады. Сонымен қатар, премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің тек "белсенді" еріктілерді шетелде соғысуға жіберу саясаты, ерікті түрде жауынгерлік қызметке келгендердің саны шектеулі болғандықтан, шығынның орнын толтырудағы қиындықтарға себеп болды. Маккензи Кингтің саясаты бойынша, адамдар әскери қызметке шақырылды, бірақ тек Канаданы қорғау үшін, нәтижесінде Британдық Колумбия жағалауында екі дивизия және Новая Шотландия жағалауында тағы бір дивизия күтіп тұрды. Шельда шайқасы кезінде Дункельман ашумен: "Біз жапырақтардың неге соншалықты азын білдік. Бұл премьер-министр Маккензи Кингтің елдегі әскери міндеттілік мәселесін шешуінің нәтижесі" деді. 1945 жылы ол Рейн өзеніне бару кезінде Солтүстік-Батыс Германиядағы Хохвальд шайқасындағы қызметі үшін Еңбек орденімен марапатталды (DSO). 1945 жылдың наурыз айында Дункельман Хохвальдтың қараңғы ормандарындағы тік Балбергер Вальд жотасын алуда маңызды рөл атқарды. Соғыстан кейін оған Корольдік мылтық жасағының қолбасшылығы ұсынылды, бірақ ол үйдегі іскерлік мүдделеріне байланысты бас тартты. Дункельманның минометпен жұмыс істеу шеберлігі оны Израильдің жоғарғы қолбасшылығының назарына тартты және ол соғыстың басынан бері иорданиялықтар қоршап алған Иерусалимнің қоршауын бұзуға ықпал етті. Оның басшылығымен 7-бригада сириялықтардың алға жылжуын тоқтатып, Батыс Ғалилеяның жоғарғы бөлігін қайтадан басып алды. "Екіжақты адалдық" деп аталатын автобиографиясында генерал Хаим Ласковтан палестиналық азаматтық тұрғындарды қаладан қуып шығаруды тапсырды, бірақ ол оны жүзеге асырудан бас тартты. Израильдік журналист және аудармашы Перетц Кидрон, Дункельманмен бірге "Екіжақты адалдық" атты кітапты жазған, ол "Халықтардың өмір сүретін ақиқат" атты кітабының тарауында Дункельманның Назаретті басып алу туралы баяндауын былай деп қайта жазды: "[Бір күннен аз уақыттан кейін] Хайм Ласков маған таңғажайып бұйрықтармен келді: Назареттің азаматтық халқы эвакуациялануы керек еді! Мен қатты таңғалдым және қорқып қалдым. Мен оған мұндай әрекетке бармайтынымды айттым, – қала халқамын сақтауға берген уәделерімізді ескеретін болсақ, бұл қадам артық және зиянды болар еді. Мен оған бір күн бұрын ғана, біз ізраилдік армияның өкілдері ретінде, қала мен оның халқына ешқандай зиян келтірмейміз деп салтанатты түрде қол қойған капитуляция құжатын еске салдым. Хайм менің бұйрыққа бағынбағанымды көргенде, ол кетіп қалды". Дункельман Назарет тұрғындарын қуып шығудан бас тартығаннан кейін 12 сағаттан соң Ласков басқа офицерді әскери губернатор етіп тағайындады. "Екінші келісім күшке енгеннен екі күн өткен соң, жетінші бригадаға Назареттен шығып кетуге бұйрық берілді. Қалаға шабуылдағанда 13-батальонды басқарған Авраам Яффе, енді менің алдымда Моше Кармельден менің орнымда әскери губернатор болып алуға бұйрықпен келді. Мен бұйрыққа бағындым, бірақ Авраам араб халқын зиян келтірмейтініне менің құрмет сөзін бергеннен кейін ғана". Дункельманның эвакуация бұйрығына наразылығы Ласковты жоғары деңгейде рұхсат алуға мәжбүр етті. Алайда, Давид Бен-Гурион соңында бұйрыққа вето қойды. Соғыс кезінде Дункельман Яэль Лифшицке үйленді. Лифшиц Израиль армиясындағы сержант болды және Дункельманның басшылығында қызмет етті.

Азаматтық мансап

Соғыстан кейін Дункельманға бейбіт уақыттағы Израиль армиясында қызмет ету ұсынылды, бірақ ол бас тартты; Дункельмандар Торонтоға оралды, онда ол отбасылық бизнеске кірісті, оны кеңейтіп, 1967 жылы Dylex Limited компаниясына сатты. Канада Парламенті Дункельманның Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметін мойындап, оны Канада азаматтығына өтініш беруге мәжбүрлеудің орнына Яэль Дункельманға Канада азаматтығын беруге дауыс берді, бұл әрекетті күйеуі «тамаша қадам» деп атады. Дункельмандардың алты баласы болды. Кейіннен ол құрылысшы болды. Оның жобаларының ішінде Кловердейл сауда орталығы және Констеллашн қонақ үйі болды, кейіннен ол Регал Констеллашн қонақ үйі деп аталды. Дункельман 1951 жылы өзі құрған Арал Яхт клубының негізін қалаушылардың бірі болды, себебі Корольдік Канада Яхт клубы оны еврей болғандықтан қабылдаудан бас тартқан. Дункельман қайтыс болғанға дейін Торонтода зейнеткерлікпен өмір сүрді. 1967 жылы ол жүрек талмасына шалдығып, жартылай өлімнен қайтты, бұл оны отбасылық бизнесінен, «Тип Топ Тайлер» компаниясынан зейнеткерлікке шығуға итермеледі. Жүрек талмасынан кейін ол өзінің шын құмарлығына, яғни өнер жинауға ден қойды. Ол әйелімен бірге Торонтодағы Дункельман галереясын және бірнеше мейрамхананы басқарды. 1967 жылы ол құрған Дункельман галереясы «канад және халықаралық суретшілерді таныстыратын көрнекті орынға» айналды. 1969 жылдың қыркүйегінде Дункельман галереясы Израильдің қорғаныс министрі, генерал Моше Даянның жеке археологиялық коллекциясын қабылдады, оның көп бөлігі ежелгі Канаан және Финикия өнерінен тұрды. Ливан шекарасында Дункельманның құрметіне Гешер Бен деп аталатын көпір бар. Оның өмірі «Бен Дункельман: Қарсыласып қызмет еткен жауынгер» фильмінде баяндалады.