Кіріспе
Велосипед курьерлері – курьерлік компанияларда велосипедпен тасымалдау және жеткізумен айналысатын адамдар. Велосипедпен жұмыс істейтін хабаршылар көбінесе ірі қалалардың орталық бизнес аудандарында кездеседі. Курьерлік компаниялар велосипед курьерлерін пайдалану себебі – велосипедпен жүру қаладағы көлік кептелістерінде болжамсыз кешігулерге аз бейім, сондай-ақ, тығыз құрылыс аймақтарындағы тұрақ шектеулері, ақылары немесе айыппұлдары автокөлікпен жеткізуге кедергі келтірмейді немесе тоқтатып қоймайды, осылайша нақты жеткізу уақытын қамтамасыз етеді. Көптеген қалаларда велосипедтердің ұрлануы жиі болатындықтан, жеткізу кезінде велосипедті бекіту үшін құлыптың болуы қажет. U-тәрізді құлыптар да танымал. Хабаршылар әдетте қарапайым құралдар, ауа райына төзімді киім және қала картасын алып жүреді. Сонымен қатар, хабаршылар жүк тізімдері, түбіртектер және/немесе басқа да логистикалық құжаттарды сақтау үшін тақташаларды қолданады.
Bicycle messengers (also known as bike or cycle couriers) are people who work for courier companies (also known as messenger companies) carrying and delivering items by bicycle. Bicycle messengers are most often found in the central business districts of metropolitan areas. Courier companies use bike messengers because bicycle travel is less subject to unexpected holdups in city traffic jams, and is not deterred by parking limitations, fees or fines in high density development that can hinder or prevent delivery by motor vehicle, thereby offering a predictable delivery time. Because bicycle thefts are prevalent in many cities, a lock to secure the bike during deliveries is essential. U locks are also popular. Messengers typically carry basic tools, weather proof clothing and a street map. It is also common for messengers to carry storage clipboards for manifests, receipts, and/or other logistic documents.
Тарих
1860 жылдары педальмен жүретін велоципед ойдағыдай жасалғаннан кейін, адамдар велосипедтің көмегімен тауар жеткізуге кірісті. Дэвид В. Герлихидің 2004 жылғы велосипед тарихына арналған кітабында 19 ғасырдың соңында жұмыс істеген велосипед хабаршылары туралы бірнеше мақала бар, соның ішінде 1870 жылдары Париж қор биржасындағы курьерлердің сипаттамасы да келтірілген. 1890 жылдары АҚШ-та велосипедтер кеңінен таралған кезде, Western Union Нью-Йорк, Сан-Франциско және басқа да ірі қалаларда велосипедтегі телеграф хабаршыларын жұмысқа алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған алғашқы велосипедтік курьерлік компаниялардың бірі 1945 жылы Сан-Францискода Карл Спаркспен құрылды. Сан-Франциско велосипед хабаршылары қауымдастығының мәлімдемесіне сәйкес, "Sparkie's кейін Aero-ға айналды, ол 1998 жылы сатып алынып, кейін CitySprint-ке енді". 1970 жылдардың соңына қарай, АҚШ-тың көптеген ірі қалаларында велосипедпен хабар жеткізу қызметтерін ұсынатын бірнеше компания жұмыс істеді. Еуропада велосипед 20 ғасырдың үшінші тоқсанында тауар жеткізу құралы ретінде маңызын жойды. Велосипед хабаршылары 1983 жылы ғана Еуропаға оралып келді. Лондонның "On Yer Bike" және "Pedal Pushers" компаниялары бензинге қарағанда педальмен жүруді дамытты, ал қаланың басқа курьерлік компаниялары да олардың үлгісін алды. 1980 жылдардың соңына қарай, велосипед курьерлері Лондонның орталық бөлігінде көптеп кездесе бастады, ал британдық өндіруші олар үшін Muddy Fox 'Courier' атты тау велосипедтерінің сериясын жасады. Еуропадағы кәсіпкерлер, кейбіреулері АҚШ немесе Лондондағы курьерлерді көріп, 1980 жылдардың соңында велосипед курьерлік қызметтерін ұсына бастады, ал 1993 жылы Солтүстік Еуропа мен Солтүстік Америкада велосипед курьерлерінің саны жеткілікті деңгейге жетіп, 400-ден астам адам Берлинде өткен Велосипед хабаршылары чемпионатының бірінші турниріне қатысты. Велосипед хабаршылары әлемдік веложарыстардың орталығы – Оңтүстік Еуропада кеңінен таралған жоқ. Португалияда, Францияда, Испанияда және Италияда велосипед курьерлері өте сирек кездеседі. Еуропа мен Солтүстік Америкадан тыс жерлерде, қазіргі кезде Жапонияда, сондай-ақ Жаңа Зеландия мен Австралияда ірі велосипед курьерлік қызметтер бар. Соңғы кезде бірнеше компания Орталық және Оңтүстік Америкада велосипед курьерлік қызметтерін ұсына бастады, атап айтқанда Мексиканың Мехико қаласында; Коста-Риканың Сан-Хосе қаласында; Колумбияның Богота қаласында; Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында; Чилидің Сантьяго қаласында; Бразилияның Рио-де-Жанейро және Сан-Паулу қалаларында.
In Europe, the bicycle had fallen out of favour as a means of delivery in the third quarter of the 20th century. It was not until 1983 that bicycle messengers made their reappearance in Europe. London's "On Yer Bike" and "Pedal Pushers" were pioneers of pedal over petrol, and the rest of the city's courier companies followed suit. By the late 1980s, cycle couriers were a common sight in central London and a British manufacturer named a range of mountain bikes for them, the Muddy Fox 'Courier'. Entrepreneurs in continental Europe, some inspired by seeing couriers in the U. S. or in London, began to offer bicycle courier services in the late 1980s, and by 1993 there were sufficiently large numbers of bicycle couriers in Northern Europe and North America that over 400 attended the inaugural Cycle Messenger Championships in Berlin, Germany. Bicycle messengers have not become common in southern Europe, the heartland of world competitive cycling. There are very few bicycle couriers in Portugal, France, Spain, or Italy. Outside Europe and North America, there are now large bicycle messenger services in Japan, and also in New Zealand and Australia. More recently, several companies started offering bike messenger services in Central and South America, specifically in México City, México; San José, Costa Rica; Bogotá, Colombia; Buenos Aires, Argentina; Santiago, Chile; Rio de Janeiro and São Paulo, Brazil.
Курьерлік қызметтерге сұраныс
Хабаршылар сандық жолмен жіберуге болмайтын заттарды (корпоративтік сыйлықтар, түпнұсқа суреттер, фотосессияларға арналған киімдер, қол қойылған түпнұсқа құжаттар) және экспресс-курьерлік жеткізуге байланысты маңыздылық сезімі болмаса, электрондық пошта арқылы оңай жіберілетін қарапайым заттарға дейін алуан түрлі тауарларды тасымалдайды. Хабаршылар цифрлық мазмұнды оптикалық дискілерде немесе қатты дискілерде жеткізеді, себебі жоғары жылдамдықты кеңжолақты интернетке қарамастан, компаниялар электрондық пошта арқылы жіберуге тым үлкен деректерді қалай жіберуді ойластырудың орнына, дискіні жіберуді ыңғайлырақ деп санайды. Заңдық құжаттар, әртүрлі қаржы құралдары және құпия ақпарат көбінесе курьер арқылы жіберіледі, бұл цифрлық шифрлауға деген сенімсіздікті көрсетеді. Сарапшылар технологиялық жаңарулар бір күндік жеткізуге деген сұранысты айтарлықтай төмендетуі мүмкін екенін айтады, факс машинасы, содан кейін интернет хабаршы бизнесін қолдан келмейтін етеді деп болжады. Жедел курьерлік қызметтерге сұраныс әлі де бар, бірақ болжамдардағы шындық бар. Велосипедпен жұмыс істейтін хабаршылардың кәсіби статистикасына қатысты нақты деректерді табу қиын: АҚШ Еңбек департаментінің статистикасы велосипедпен жұмыс істейтін хабаршыларды жеке бақыламайды және осы салаға қатысты статистикада "еркін жұмыс істейтіндерді" қамтымайды, бірақ есептер көрсетіп тұрғандай, бұл бизнес қысқарып барады. АҚШ соттарының электрондық құжаттарды қабылдауы нарыққа кері әсер етті. Сан-Францискода велосипедпен хабар жеткізушілер жұмыс күшінің азаюын және табыстың төмендеуін хабарлады. Нью-Йорк қаласында ғана 1998 жылдан 2008 жылға дейін хабаршылардың саны шамамен 1000-ға азайды.
Тамақ жеткізу
DoorDash, Postmates, Grubhub және Uber Eats сияқты тағам жеткізу қосымшалары соңғы жылдары тағам жеткізу саласын өзгертіп жіберді. Қолданба арқылы тағам жеткізу тағам жеткізушілердің еңбек ету жағдайларында жаңаша қанаушылыққа алып келді. 2021 жылы Нью-Йорк қаласында шамамен 70 000 тағам жеткізуші жұмыс істеді, олардың кейбіреулері күнкөріс үшін бірнеше қосымшаны қолданады. Тағам жеткізу қосымшаларының басты мақсаты – тапсырыс берушілерге тағамды мүмкіндігінше жылдам жеткізу, бұл жұмысшылардың қанаушылыққа ұшырауына себеп болуы мүмкін. Бұған қоса, жеткізушілер жол-көлік оқиғаларында жарақат алу, көлік есігінен соғылу, велосипед ұрлығы және қарақшылық сияқты қауіптерге тап болады.
Жұмыс шарттары
Велосипедпен хабар жеткізушілердің еңбек шарты елден елге, қаладан қалаға, тіпті компаниядан компанияға өзгеше болады. Жеке курьер мен компания арасындағы қарым-қатынасты реттейтін шарттар, жергілікті жарлықтармен қатар, қалыптасқан тәжірибеге де бағынады. Кейбір жерлерде хабаршылар комиссиялық төлем алатын тәуелсіз мердігерлер болып есептеледі және денсаулық сақтану сияқты әлеуметтік жеңілдіктерден мүшкелдік көреді. Ал басқа жерлерде олар курьерлік компанияның штатты қызметкерлері болып, барлық артықшылықтарын пайдаланады. 2007 жылдың желтоқсанында Ұлыбританиядағы ірі бір күндік жеткізу қызметінің бірі – CitySprint велосипедші-хабаршыларының еңбек жағдайына GMB кәсіподағы наразылық білдірді. Бұл мәселе компанияның бір жүргізушімен жасасқан келісімшартын тоқтатуынан кейін туындады. GMB, қазіргі уақытта өзін-өзі жұмыспен қамтыған субподрядшылар ретінде жіктелген 1500-ден астам CitySprint қызметкерлерін штаттық қызметкерлер ретінде қайта жіктеуді көздеді. Бұл жұмыс, қажетті тәуекел мен күш-жігерге қарағанда, аз төленеді. 2002 жылы Гарвард медицина мектебі Бостон қаласындағы велосипедші-хабаршылар арасындағы жарақат деңгейін зерттегенде, сынама топтағы жұмыстан босатылуға себеп болған жарақаттардың көрсеткіші АҚШ-тың орташа көрсеткішінен 13 есе жоғары, ал ет өңдеу саласындағы жұмысшылар көрсеткішінен 3 есе көп екені анықталды. АҚШ-та велосипедпен жұмыс істеген хабаршылар қаза тапқан жағдайлар болған. 1989 мен 2003 жылдар аралығында Лондонда жұмыс істеп жүрген сегіз велосипедші-хабаршының қаза болғаны белгілі. Төлем жұмыс көлеміне байланысты болғандықтан, хабаршылардың табысын анықтау қиын. 2006 жылы жарияланған зерттеуде Лондон велосипедші-хабаршыларының күндік орташа жалақысы 65 фунт стерлинг, ал Кардиффтегі велосипедші-хабаршының күндік орташа жалақысы 45 фунт стерлинг екені көрсетілді. Сол кездегі Ұлыбританияның ең төменгі жалақы мөлшері сағатына 5,52 фунт стерлинг болатын.
Лицензиялау
Көптеген қалаларда барлық велосипедшілерге қолданылатын талаптардан өзге заң талаптары жоқ. Дегенмен, кейбір аймақтарда курьерлік велосипедтерді тіркеу қажет. Мысалы, Альберта штатының Калгари қаласында курьерлік жұмыста пайдаланылатын велосипедтерге металл тіркеу нөмірлері бекітілуі тиіс. Британдық Колумбияның Ванкувер қаласында велосипед курьерлері лицензия алу үшін емтихан тапсырып, жеке куәлікпен жүруі керек. АҚШ-та Массачусетс штаты Бостон қаласындағы велосипед курьерлерінің лицензия алуын және қаладан берілген тіркеу нөмірін көрсетуін талап етеді.
Жабдық
Велосипедті хабаршы үшін ең қажетті құрал – велосипед. Велосипедті хабаршыларды көптеп жұмысқа тартатын ірі қалалардың кейбіреулері (мысалы, Нью-Йорк қаласы) салыстырмалы түрде тегіс жерге ие, бұл тұрақты айналмалы велосипедтердің жұмысқа жарамдылығын арттырады. Көптеген хабаршылар тапсырыстарды және жеке заттарын тасымалдау үшін сөмкелерді пайдаланады. Кеудеге диагональды түрде бекітілетін бір иық белдігі бар сөмкелер (көбінесе "хабаршы сөмкесі" деп аталады) өте танымал, себебі оларды сөмкені шешіп алмай-ақ, хабаршының денесін айналдырып қол жеткізуге болады. Арнайы жасалған хабаршы сөмкелерінде бір қолмен реттеуге болатын құлыптар (велосипед тебуге өте ыңғайлы), ұялы телефон немесе екі тарапты радио және басқа да құралдарды бекітуге арналған клипсалар, қалталар мен иық белдігіндегі тізбектер болады. Сөмкелердің көлемі көбінесе үлкен болады (50 литрге дейін немесе 3000 куб дюймға дейін). Велосипедке орнатылатын себеттер мен сөрелер де қолданылады, ал кем дегенде бір хабаршы қызметі (Нью-Йорк қаласында) өз қызметкерлерін үлкен багажникомі бар үш дөңгелекті велосипедтермен (кейде "жүк трик" деп атайды) жабдықтайды. Көптеген хабаршылар үлкен заттарды немесе көп тапсырыстарды жеткізу үшін әртүрлі жүк велосипедтерін таңдайды. Кейбір велосипед хабаршылары қауіпсіздік үшін шлемдерді киеді және стандартты велосипедтерден фаралар мен қанаттарды (бүркіткіштерді) орнатады.
Байланыс
Хабаршылар қолда ұсталатын байланыс құралдары арқылы, оның ішінде екі тарапты радиобайланыс құрылғылары, ұялы телефондар және жеке цифрлық ассистенттер арқылы хабар алмасып, тапсырмаларға жіберіледі. Көптеген ірі мессенджерлік қызметтер өз жүргізушілерін GPS ірістеу құрылғыларымен жабдықтайды, осылайша оларды табу оңай болады. Цифрлық платформаларды пайдалану қазіргі кезде кең таралған практика.
Медиа
Хабаршылар көркем әдебиеттерде қалалық өмірдің символы ретінде қолданылған және роман, естеліктер, көркем фильмдер, телесериалдар, комикстер және әлеуметтанулық зерттеулердің тақырыбы болған. Мексикалық суретші Хосе Гвадалупе Посада өзінің 19 ғасырдағы гравюраларында марихуана шегетін велосипед курьерінің танымал бейнесін жасады. 1986 жылы түсірілген "Quicksilver" фильмінде велосипед курьері бейнеленеді, бұл хабаршы мифологиясының ертедегі көрінісі болып табылады. Фильмдегі трюктерді орындау үшін Кевин Бейкон жарыс велосипедімен, тұрақты берілісті велосипедпен және 1:1 берілісі мен нөлдік тіреуіші бар трюк велосипедімен жүреді. 2000–2002 жылдарғы "Қара періште" телесериалында Джессика Альба ойнаған Макс Гевара басты кейіпкер ретінде "Jam Pony" атты курьерлік қызметте велосипед курьері болып жұмыс істейді. Оқиға пост-апокалиптикалық Сиэтлде өтеді, онда моторлы көлік қымбат болғандықтан курьерлер көптеп таралған, ал велосипед курьерлері маңызды лауазым ретінде қарастырылған. 2012 жылы шыққан Жозеф Гордон-Левитттің "Premium Rush" фильмі де велосипед курьерлерінің әлемінде өтеді. "Suits" телешоуында Патрик Адамс бұрынғы жұмысы – велосипед курьері болған кезіне жиі флэшбектер жасайды. "inFAMOUS" ойынының басты кейіпкері де велосипед курьері, ол паркур мен қалаларды зерттеуде керемет дағдыларға ие. Жаңалықтар құралдары хабаршыларды бейқам қалалық бостандық сүйгіштерден бастап, ойсыз, топтық нигилистерге дейін бейнелейді. Соңғы бейнелеу көбінесе велосипед курьерлерінің басқа жол пайдаланушылармен соқтығысуы немесе билік өкілдерімен қарым-қатынасынан туындайтын жергілікті оқиғалармен байланысты. Бұл оқиғалар кейде хабаршыларға және хабаршылыққа қатысты жаңа жарлықтар мен ережелерді ұсынуға және олар бойынша дауларға әкеледі.
Мода
Велосипед хабаршыларының ықпалы қалалық модада көрініс береді, ең әйгілісі – бір иыққа артылатын хабаршы сөмкелерінің танымалдылығы, олар велосипедпен үнемі жүрмейтін адамдардың арасында да көп кездесетін аксессуар. 2000-жылдардың ортасында тұрақты дөңгелекті велосипедтердің танымалдылығының артуы, әдетте "аллеялық жарыстардан" (alleycats) жиналған спицаға ілгіш карталар (spoke cards) сияқты ерекшеліктерімен бірге, велосипед хабаршыларының еңбегіне байланысты. Каскеттер немесе велосипед шапкалары көптеген дизайн мен үлгілерде ұсынылады және велосипедпен жүрмегенде немесе велосипедші емес адамдар оларды сән үшін киеді.
Оқиғалар
1993 жылдан бері Велосипед хабаршыларының әлем чемпионаттары, CMWC, ұлттық, құрлықтық және әлемдік деңгейде өткізіліп келеді. Бұл шаралар бәсекелестіктен гөрі көңіл көтеру және хабаршылардың байланысын нығайту мақсатында ұйымдастырылады. Велосипед хабаршылары барлық деңгейдегі және барлық саладағы ресми велосипед жарыстарына да қатысады. 1984 жылғы Олимпиада ойындарында велодромда күміс медаль жеңіп алған Нельсон Вейлс 1980-жылдардың басында Нью-Йорк қаласында велосипедпен хабаршы болып жұмыс істеген. 2004 жылғы Олимпиаданың тау велосипеді кросс-кантри жарысына қатысқан Ивонн Крафт бірнеше рет Велосипед хабаршыларының әлем чемпионы атанған және бірнеше жыл бойы Германияда велосипедпен хабаршы болып жұмыс істеді.