Кіріспе

Венгриялық өнертапқыш (1944 жылы туған), оның әкесі Эрнő Рубик (1944 жылғы 13 шілдеде туған) – венгриялық өнертапқыш. Ол ең белгілісі «Рубик текшесі» (1974), «Рубик сиқыры», «Рубик сиқыры: Master Edition» және «Рубик жыланы» ойлап табуымен танымал. Рубик «Рубик текшесі» мен басқа да жұмбақтарын ойлап тапқаны үшін әйгілі болғанымен, оның соңғы жұмыстарының көп бөлігі білім беруде ғылымды насихаттаумен байланысты. Рубик «Рубик текшесінен әрі» (Beyond Rubik's Cube), «Рубик оқу бастамасы» (Rubik Learning Initiative) және Юдит Полгар қоры (Judit Polgar Foundation) сияқты бірнеше ұйыммен қатысады, олардың барлығы студенттерді ғылымға, математикаға және мәселелерді ерте жастан шешуге тартуға бағытталған. Рубик Будапешттегі Қолданбалы өнер және дизайн академиясында мүсіншілік пен Будапешттегі Техникалық университетінде сәулет өнерін оқыды. Академияда дизайн профессоры болып жұмыс істегенде, ол геометриялық модельдер жасау хоббиін жалғастырды. Олардың бірі – 27 ағаш блоктан жасалған оның текшесінің прототипі; Рубик текше мәселесін шешуге бір ай уақыт жұмсады. Ол алгебралық топтар теориясын оқыту үшін пайдалы құрал болды, ал 1977 жылдың соңында Венгрияның мемлекеттік сауда компаниясы «Консумекс» оны сатуға бастады. 1980 жылға қарай «Рубик текшесі» бүкіл әлемде сатылды, 100 миллионнан астам лицензияланған бірлік, және шамамен 50 миллион лицензияланбаған көшірмелер сатылды, көбінесе оның танымалдылығының алғашқы үш жылында. «Рубик текшесін» қалай шешуге болатынын сипаттайтын шамамен 50 кітап жарық көрді. Өзінің текшесінің танымалдылығынан кейін Рубик 1984 жылы дизайнды әзірлеу үшін студия ашты; оның өнімдерінің арасында тағы бір танымал жұмбақ ойыншығы – «Рубик сиқыры» болды.

Ерте өмір және білім

Эрне Рубик 1944 жылғы 13 шілдеде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Будапешт қаласында дүниеге келді және өмірінің барлығын Венгрияда өткізді. Оның әкесі, Эрне Рубик, Эстергомдағы ұшақ зауытында инженер болса, анасы Магдолна Шанто ақын болған. Ол дерлік барлық сұхбатында шабытаны әкесінен алғанын айтады. Әкесі Эрне – жолсергіштерді (планерлерді) жасаудағы өте беделді инженер еді. Осы саладағы кең ауқымды жұмысы мен тәжірибесі оған өз саласының сарапашысы ретінде халықаралық танымал атақ әкелді. Эрне Рубик былай деді:

«Ғарыш мені әрқашан қызықтырды, оның өте бай мүмкіндіктері, (сәулеттік) нысандардың кеңістікті өзгертуі, нысандардың кеңістіктегі (мүсін, дизайн) түрленуі, кеңістіктегі және уақыттағы қозғалысы, олардың байланысы, адамзатқа тигізетін әсері, адам мен кеңістік, нысан мен уақыт арасындағы қарым-қатынас. Менің ойымша, КҮП осы қызығушылықтан, өрнек табу іздеуінен және осы ойлардың үнемі күшейіп келе жатқан өткірлігінен туындады.»

Ағаш блоктары мен резеңке таспаларды пайдаланып, Рубик жеке бөліктерінің қимылдауына мүмкіндік беретін, бірақ бүкіл құрылымның бұзылмауына кепілдік беретін құрылым жасауға кірісті. Рубик ағаштан жасады, себебі ол университет шеберханасының ыңғайлылығын және ағашты күрделі жабдықтарды қажет етпейтін қарапайым материал ретінде қарастырды. Рубик текшесінің алғашқы прототиптерін қолмен жасады, ағаштарды кесіп, тесіктер бұрғылап, құрылғыны бірге ұстау үшін серіппелі таспаларды пайдаланды. 1979 жылы Рубик Magic Cube лицензиясын американдық Ideal Toys компаниясына берді. Ideal 1980 жылы халықаралық аудиторияға таныстыру алдында Magic Cube-ті «Рубик текшесі» деп қайта атады. Текшенің алғашқы прототипінен бастап, оны жаппай өндіруге дейін алты жылдан астам уақыт кетті.

Басқа өнертабыстар

Рубик текшесінен өзге, Рубик «Рубик сиқыры», «Рубик жыланы» және «Рубик 360» сияқты ойыншықтардың да авторы болып табылады.

Кейінгі мансабы және басқа да еңбектері

1980 жылдардың басында ол "És játék" ("Ойын және жұмбақтар") деп аталатын ойын және жұмбақ журналының редакторы болды, содан кейін 1983 жылы жеке кәсіпкерлікпен айналыса бастады, "Rubik Stúdió" құрды, онда жиһаз және ойыншықтар жобалады. 1987 жылы ол толық профессорлық дәрежеге ие болды; 1990 жылы Венгрия инженерлік академиясының (Magyar Mérnöki Akadémia) президенті болды. Академияда ол ерекше дағдылы жас инженерлер мен өнеркәсіптік дизайнерлерді қолдау мақсатында Халықаралық Рубик қорын құрды. Ол 2007 жылы Будапештте өткен әлем чемпионатына қатысты. Сондай-ақ, 2010 жылдың шілдесінде "Bridges Pecs" конференциясында ("Математика мен өнер арасындағы байланыстар") лекция оқыды және автограф берді. 2009 жылы Оңтүстік Кореяның Тэгу қаласындағы Кэймюнг университетінің құрметті профессоры болып тағайындалды. 2010 жылдары Рубик көп уақытын "Рубик текшесінен әрі" ғылыми-техникалық, инженерлік және математикалық (STEM) білімдерге негізделген көрмеге жұмсады, ол алдағы алты жылда әлемді аралап өтеді. Көрменің ресми ашылуы 2014 жылдың 26 сәуірінде Нью-Джерси штатындағы Либерти ғылым орталығында өтті. Көрмеде Рубик бірнеше лекциялар оқыды, экскурсиялар өткізді, көпшілікпен және жылдам жинау (speedcubing) қатысушыларымен, соның ішінде әлемдік деңгейдегі speedcuber Энтони Майкл Брукспен тілдесті. Рубик АҚШ ғылым және инженерия фестивалінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі.

Жарияланымдар

"А bűvös kocka" ("Сақыл-ойлы текше") кітабының редакторы және авторларының бірі, Мűszaki Kiadó, Будапешт, 1981 жыл. "Рубиктің текшесі" жинағының авторлары (Дэвид Сингмастер, Эрнеу Рубик, Герцсон Кери, Гьёрги Маркс, Тамас Варга және Тамас Векерди), Оксфорд университетінің баспасы, 1987 жыл. "Cubed – The Puzzle of Us All" кітабының авторы, Flatiron Books/Orion Publishing Group /Hachette UK/Libri, 2020 жыл.