Кіріспе
Жыныстық қатынасқа деген қорқыныш немесе жыныстық қатынасқа қатысты теріс көзқарас.
Эротофобия – 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында бірнеше зерттеушілердің жыныстық қатынас туралы көзқарастар мен сенімдердің континуумындағы бір полюсті сипаттау үшін қолданған термин. Континуумының моделі – қарапайым поляризацияланған сызық, бір шетінде эротофобия (жыныстық қатынасқа деген қорқыныш немесе жыныстық қатынасқа қатысты теріс көзқарас), екінші шетінде эротофилия (жыныстық қатынасқа деген оң сезімдер немесе көзқарас) орналасқан. Эротофобия сөзі грек тіліндегі эротикалық махаббат құдайы Эрос және "қорқыныш" деген мағынаны білдіретін Фобос сөздерінен туындаған.
Түрлері
Эротофобияның көптеген көріністері бар. Жеке адам немесе мәдениет бір немесе бірнеше эротофобтық көзқарасқа ие болуы мүмкін. Эротофобияның кейбір түрлеріне жалаңаш қорқу, жыныстық суреттерден қорқу, гомосексуализмге деген жағымсыз көзқарас, жыныстық білім беруден қорқу, жыныстық әңгімелерден қорқу жатады.
Клиникалық маңызы
Клиникалық фобия ретінде "эротофобия" жыныстық қатынасқа қатысты кез келген зат, адам немесе әрекетке қатысты иррационалды және әлеуетті түрде денсаулықты құлдыратушы қорқынышты сипаттайды. Бұл қорқыныш адамның жыныстық қатынасқа деген құштарлығын немесе мүмкіндігін нашарлатады, немесе жыныстық қатынасқа түсу мүмкіндігін толығымен жояды. Эротофобия кейбір (бірақ барлық емес) жеке жағдайларда келесі психологиялық проблемалардың бір бөлігі болуы мүмкін: әлеуметтік фобия, қашқындық тұлғалық бұзылысы, дене пішіні бұзылысы немесе жалпы әлеуметтік алаңдаушылық мәселелері. Эротофобия кейбір адамдар үшін нақтылы түрде басқа адаммен жақындыққа байланысты болуы мүмкін және басқа әлеуметтік алаңдаушылық бұзылыстарымен байланысты болмауы да мүмкін. Нақты эротофобия жағдайында, жыныстық қатынасқа байланысты нәрседен ғана қорқу болады, басқа қорқыныштар мен синдромдарсыз.
Психологиялық зерттеулер
Психологиялық зерттеулерде бұл термин көбінесе жыныстық қатынасқа деген (жалпы) қызығушылыққа қарсы (жалпы) жыныстық жеккөрушіліктің дәрежесін сипаттау үшін қолданылады. Осы мағынада эротофобия – жыныстық сезімдер немесе сезімге деген жеккөрушілік континуумындағы адамның орнын көрсетеді. Эротофобиялық адамдар жыныстық қатынасқа қатысты кінәлі сезім мен қорқынышпен сипатталатын шкаланың бір шетінде жоғары балл алады. Психологтар кейде жыныстық қатынасты тұлғалық масштабта сипаттауға тырысады. Эротофобиялық адамдар жыныстық қатынас туралы аз сөйлейді, жыныстық сипаттағы материалға көбірек теріс реакция жасайды және уақыт өте келе жыныстық қатынасты жиі емес және аз серіктестермен жасайды. Керісінше, эротофильдер эротофилия шкаласында жоғары баға алады, бұл жыныстық қатынасқа қатысты кінә сезімі аз болуымен, жыныстық қатынас туралы ашық сөйлеумен және жыныстық сипаттағы материалға жағымды көзқараспен сипатталады. Бұл тұлғалық өлшем жыныстық қатынасқа және жыныстыққа деген ашықтықты бағалау үшін қолданылады. Бұл өлшем денсаулық және қауіпсіздік тәуекелдері, нашар жыныстық біліммен байланысты болғандықтан маңызды. Бұл тұлғалық өлшемді зерттеулер эротофобияның жоғары көрсеткіштері мен контрацепцияны тұрақты қолданудың төмендігі және адамның жыныстық қатынасы туралы білімінің жетіспеушілігі арасындағы байланысты көрсетті. Эротофобия қарым-қатынастар мен некеде қиындықтар туғызатыны көптеген зерттеулерде, тіпті Кинсидің жұмыстарынан бері дәлелденгендіктен де маңызды.
Саяси мақсатта пайдалану
Эротофобия сөзін қысымға қарсы белсенділер жыныстық қатынасқа қатысты теріс көзқарастарды дискриминация мен қысымның бір түрі ретінде сипаттау үшін қолданды (гомофобияға ұқсас). "Мүгедектік, жыныстық радикализм және саяси мүмкіндіктер" атты еңбегінде Эбби Уилкинсон "сексуалды агенттікке қойылған шектеулер – қысымның басты белгісі ретінде танылуы керек" деп мәлімдейді. "Сексуалды консерватизмнің көрінбейтін буданының ашылуы" (Пегги Макинтоштің "Ақша артықшылығы: көрінбейтін буданының ашылуы" еңбегінен кейін) Т.Джей Брайан былай дейді: "Қоғамдағы билікке негізделген иерархиялар үстемдік матрицасын құрағандықтан, эротофобия сыныптық, нәсілшілдік, сексизм, мүгедектікке қатысты дискриминация, гомофобия сияқты –измдер мен фобияларға жанаса орналасқан" деп түсіндіреді. Өзінің "Құштарлық саясаты" атты кітабында жазушы және жыныстық белсенді Джон Инс эротофобияны қоздыратын үш себепті қарастырады: "антисексуализм", яғни зиянсыз жыныстық көріністерге қатысты негіссіз жағымсыз реакция; "жаман жыныстық тәжірибе", зорлау және зорлық-зомбылық порнографиясын қамтиды; және "қатаңдық", "ойнақы және спонтанды" жыныстық қатынастан ләззат алуға кедергі келтіреді. Инс сондай-ақ әлеуметтік теңсіздік пен саясаттың эротофобиямен байланысты екенін, ал эротофобияны жеңу – шынайы демократиялық қоғамға жасалған алғашқы қадам екенін айтады.