Бахаулланың «Якин Кітабы» — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Бахаи дінінің негізгі мәтіні, Бахаулланың 1861 жылы жазған Китаб-и Икан (كتاب ايقان, كتاب الإيقان "Нақтылық кітабы") – Бахаи дінінің ізбасарлары қасиетті санайтын көптеген кітаптардың бірі; бұл олардың негізгі діни-теологиялық еңбегі. Бір Бахаи ғалымы оның халықаралық аудиториясының болуына байланысты, оны "мұсылман әлемінен тыс парсы тіліндегі Құранға ең ықпалды түсіндірме" деп қарастыруға болатынын айтады. Оны кейде "Икан кітабы" немесе жай ғана "Икан" деп те атайды. Китаб-и Икан Бахаи жазбаларындағы екінші ең маңызды кітап саналады, ал ең маңыздысы – Китаб-и Акдас.

Өмірбаян

Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла бұл еңбекті 1861 жылы, Бағдадта, сол кезде Осман империясының бір провинциясы болған жерде, жер аударылып жүрген кезінде, ішінара парсы, ішінара араб тілінде жазған. Бахаулла он жыл бұрын Сияя Хал (қар. "қара шұңқыр"), Тегерандағы түрмеде уахиды алғанын мәлімдегенімен, әлі өз миссиясын ашық жарияламаған еді. Сондықтан оның өзінің мәртебесіне қатысты сілтемелер тек жасырын түрде ғана кездеседі. Íqán туралы маңызды зерттеудің авторы Кристофер Бак осы кітаптағы тақырыпты "мессиандық құпия" деп атады, бұл тақырып Христиандық Жаңа Өсиеттегі Марк Ілтебігінде де кездеседі. Íqán – Бахаулланың, демек Бахаи дінінің негізгі теологиялық еңбегі. Оны кейде парсы Баянның толықтырылуы деп те атайды. Шоги Эффенди осы еңбек туралы былай деді:

Персия прозасының үлгісі, бірден бірегей, таза және күшті стильде, сонымен қатар өте түсінікті, аргументтерімен берік, қарсы тұра алмайтын сөздермен теңдесі жоқ. Құдайдың ұлы құтқару жоспарын баяндайтын бұл кітап, Бахаи әдебиетінің барлық көлемінде Бахаулланың Ең қасиетті кітабы – Китаб-и Ақдастан басқа ешбір еңбекке тең келмейтін ерекше орынға ие.

Тарих

Бабтың ағасы Хажи Мирза Сийид Мухаммад исламның уәде етілгенінің өзінің туған інісі екенін естіп, қатты ойға келді. Оған бұл шағыстың Ислам пайғамбарының ағасы да айтқандығын жеткізгенде, ол дүркіреп, мәселені зерттеуге кірісті. 1861 жылы ол ағасы Хажи Мирза Хасан Алиді көру үшін Ирактың Кербала қаласына сапар шекті, содан кейін Бахаулламен кездесу үшін Бағдадқа барды. Ол онға төрт сұрақ қойды.

«Китаб-и Иқан» Бахаулланың басылып шыққан алғашқы еңбегі болған деп саналады. Литографиялық басылымын Бабтың туыстары (Афнан) 1299 а.ж. (1882 ж.) Бомбей, Үндістанда Хасани Зивар баспасында жариялады. Ол алғаш рет 1904 жылы ағылшын тіліне аударылды, Бахаулланың ағылшын тілінде жарық көрген алғашқы еңбектерінің бірі. Шоги Эффенди 1931 жылы осы еңбекті қайтадан ағылшын тіліне аударды.

Мазмұны

Кітап екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде Құдайлық аянның прогрестік екендігі және діндердің бір-бірімен байланысты екендігі туралы негізгі ой-пікірлер қарастырылады, әрбір маңызды монотеистік дін алдыңғыларын қабылдайды және көбінесе жасырын тілмен келесісінің келуін болжайды. Сұрақ қоюшы мұсылман болғандықтан, Бахаулла Киелі кітаптан аяттар келтіріп, христианның өзінің қасиетті мәтіндерін аллегориялық тұрғыда түсіндіріп, келесі дәуірге сенуге қалай жеткенін көрсетеді. Осы түсіндіру әдісі мұсылманға Бабтың талаптарының дұрыстығын көруге де мүмкіндік береді. Кітаптың екінші, көлемді бөлігі – маңызды ой-пікірлер, және Бабтың миссиясының теологиялық және логикалық дәлелдерімен айналысады. Бұл бөлімдегі ең белгілі және жақсы көрілетін өлеңдердің бірі – «Шын ізденушінің тақтасы» деп аталады. Шоги Эффенди кітаптың мазмұнына келесідей толық сипаттама берді: Екі жүз беттік кітапта ол жеке Құдайдың бар екендігі мен біртүрілігін, белгісіз, қол жетпес, барлық аянның бастауы, мәңгілік, барлығын білетін, барлық жерде болушы және құдіретті екенін анық жариялайды; діни шындықтың салыстырмалылығын және Құдайлық аянның үздіксіздігін растайды; Пайғамбарлардың бірлігін, олардың хабарларының жалпыға бірдейлігін, олардың негізгі үйретімдерінің үйлесімділігін, олардың кітаптарының қасиеттілігін және олардың екі жақты мәртебесін растайды; әр дәуірдің дін ғалымдары мен теологтарының соқырлығы мен бұрыс жолға түсуін айыптайды; Жаңа өсиеттің аллегориялық үзінділерін, Құранның құпия аяттарын және Мұхаммедтің ұлы хадистерін келтіреді, олар ғасырлар бойы соқтығысқан қате түсініктерге, күмәнданулар мен антагонизмге себеп болды, соның салдарынан әлемнің жетекші діндерінің ізбасарлары бөлініп, алыстады; әрбір шын ізденушінің іздегенін табуы үшін қажетті шарттарды көрсетеді; Бабтың аянының дұрыстығын, құдіреттілігін және маңыздылығын көрсетеді; Оның шәкірттерінің батылдығы мен зәрдаптылығын мақтайды; Баян халқына уәде етілген аянның бүкіл әлемдік жеңісін болжайды және пайғамбарлық жасайды; Марияның тазалығы мен әдептілігін жоғары бағалайды; Мұхаммед дінінің имамдарын құрметтейді; имам Хусейннің шейіттігін тойлайды және оның рухани билігін мақтайды; «Қайта оралу», «Қайырымдылық», «Пайғамбарлардың мөрі» және «Соңғы сот» сияқты символдық терминдердің мағынасын ашады; Құдайлық аянның үш кезеңін көрсетеді және анықтап, Құдайдың нығметімен, барлық адамзаттың басшылығы, игілігі және құтқарылуы үшін белгілі уақыттарда жаңаруға ұшыраған «Құдай қаласының» даңқы мен ғажайыптары туралы сөздерін кеңейтеді. Шынында да, Бахаи аянының авторының барлық кітаптарының ішінде осы кітап ғана әлемнің ұлы діндерін ұзақ жылдар бойы бөліп келген кедергілерді жойып, олардың ізбасарларын толық және мәңгілік татуластыру үшін кең және берік негіз қалады деп айтуға болады.

The book is in two parts: the first part deals with the foundational discourse that divine revelation is progressive and religions are related to one another, with each major monotheistic religion accepting the previous ones and, often in veiled terms, prophesying the advent of the next one. Since the questioner is a Muslim, Baháʼu'lláh uses verses from the Bible to show how a Christian could interpret his own sacred texts in allegorical terms to come to believe in the next dispensation. By extension the same method of interpretation can be used for a Muslim to see the validity of the claims of the Báb. The second and larger part of the book is the substantive discourse and deals with specific proofs, both theological and logical, of the mission of the Báb. One of the best known and best loved passages of this part is known as the "Tablet of the True Seeker." Shoghi Effendi gave the following lengthy description of the book's content:Within a compass of two hundred pages it proclaims unequivocally the existence and oneness of a personal God, unknowable, inaccessible, the source of all Revelation, eternal, omniscient, omnipresent and almighty; asserts the relativity of religious truth and the continuity of Divine Revelation; affirms the unity of the Prophets, the universality of their Message, the identity of their fundamental teachings, the sanctity of their scriptures, and the twofold character of their stations; denounces the blindness and perversity of the divines and doctors of every age; cites and elucidates the allegorical passages of the New Testament, the abstruse verses of the Quran, and the cryptic Muhammadan traditions which have bred those age long misunderstandings, doubts and animosities that have sundered and kept apart the followers of the world's leading religious systems; enumerates the essential prerequisites for the attainment by every true seeker of the object of his quest; demonstrates the validity, the sublimity and significance of the Báb's Revelation; acclaims the heroism and detachment of His disciples; foreshadows, and prophesies the world wide triumph of the Revelation promised to the people of the Bayán; upholds the purity and innocence of the Virgin Mary; glorifies the Imams of the Faith of Muhammad; celebrates the martyrdom, and lauds the spiritual sovereignty, of the Imam Husayn; unfolds the meaning of such symbolic terms as "Return," "Resurrection," "Seal of the Prophets" and "Day of Judgment"; adumbrates and distinguishes between the three stages of Divine Revelation; and expatiates, in glowing terms, upon the glories and wonders of the "City of God," renewed, at fixed intervals, by the dispensation of Providence, for the guidance, the benefit and salvation of all mankind. Well may it be claimed that of all the books revealed by the Author of the Baháʼí Revelation, this Book alone, by sweeping away the age long barriers that have so insurmountably separated the great religions of the world, has laid down a broad and unassailable foundation for the complete and permanent reconciliation of their followers.