Кіріспе

Ежелгі Грекия қалаларында буле (βουλή; : boulai, βουλαί) – қаланың күнделікті істерін басқаруға тағайындалған кеңес (βουλευταί, bouleutai) болған. Бастапқыда патшаға кеңес беретін ақсүйектер кеңесі ретінде пайда болған буле, қаланың конституциясына сәйкес өзгеріп дамыды: олигархиялық жүрегінде буле лауазымдары мұрагерлік болып табылуы мүмкін, ал демократиялық жүрегінде мүшелер көбінесе жеребе тастау арқылы сайланып, бір жыл қызмет ететін. Көптеген булелердің жұмысы туралы көп мәлімет жоқ, тек Афина қаласынан көптеген деректер сақталған.

Афиналық бұқа

Афинаның алғашқы кеңесі Ареопаг болды. Ол бұрынғы архонттардан тұратын және аристократиялық мінезге ие болған.

Солон шары

Солонның басқаруымен афиналық буль (boule) соттардың ең маңызды шешімдеріне қатысты шағымдарды қарады. Ең төменгі тапқа жататын азаматтар 400 адамдық буль құрамына кіре алмады. Жоғары мемлекеттік лауазымдар, архонттар (әкімдер), ең жоғары екі кіріс тобының азаматтары үшін сақталды.

Клейстеннің шашы (б. з. д. 508 жылдан кейін)

508 жылғы Афина төңкерісінен кейін Клистен бірқатар реформалар арқылы Афинаның жаңа үкіметін құрды. Афиналықтардың ортақ ұғымын күшейту мақсатында Клистен Афинаны он тайпаға жасалма түрде бөліп жіктеді. Тайпалардың әрқайсысына үш түрлі аймақтан жергілікті демостар кірді: қалалық триттия, жағажайлық триттия және ішкі триттия. Осыған сәйкес, Буле институты реформаланды және енді 500 ер азаматтан тұратын кеңес болды. Он тайпаның әрқайсысы кеңеске 50 адамнан өкіл жіберді, ал бұл 50 адам оның құрамына кіретін демостардан тағайындалды және олардың халқының санына пропорционалды түрде бөлінді. Клистеннің кезінде Буле, заң шығарушы орган – Ассамблеяның (экклесия) күн тәртібін белгілеуге, сондай-ақ Ассамблеяда қабылданған саяси шешімдерді ресми орындауға жауапты болғандықтан, жаңа саяси билікке ие болды. Буле мереке күндері мен жаман күндерден басқа күн сайын отырыс өткізді. Аристотельдің сөзіне сүйенсек, Клистен Булеут антты енгізген.

Таңдау процесі

Клейстеннің тұсында Кеңес мүшелері жеребе арқылы таңдалды. Бірақ, әр демостан мүшелерді жеребемен таңдағанда барлық азаматтар іріктеуге қатыса алмады. Тек 30 жасқа толып, қылмыстық ісі жоқ, және өздерін ұсынған ер азаматтар ғана таңдауға қолжетімді болды.

Эфиалттың шары (б. з. б. 461 жылдан кейін)

Б.з.б. V ғасырдың ортасында Эфиальт пен Перикл реформаларынан кейін, boule Ареопагтың көптеген әкімшілік және сот функцияларын өз мойнына алды, бірақ Ареопаг кісі өлтіру істерін қараудың дәстүрлі құқығын сақтап қалды. Ол мемлекеттің қаржысын, әскери-теңіз күштерін, атты әскерін, діни мәселелерді, құрылыс және кеме жасау ісін, сондай-ақ мүгедектер мен жетімдерге көмектесуді қадағалап отырды. Оның құрамына кіретін мүшелер осы көптеген әкімшілік міндеттердің ең маңызды тұстарын бақылайтын көптеген кеңестерді құрды. Мемлекеттік қызметкерлерді қызметке кіргенге дейін де, қызметтен кеткен соң да тексеруді жүзеге асырып, олардың адал есеп беруін және мемлекетке берілгендігін қамтамасыз етті. Ол жоғары қылмыстар жасаған немесе қызметін дұрыс атқармаған, немесе міндеттерін жеңілтекке алған мемлекеттік қызметкерлерді қызметтен алу туралы кейбір істерді де қарады.

Македония Корольдігі

Македония патшалығында, кейіннен Македония империясында патшаға мемлекетті басқаруға көмектесетін орган синедрион деп аталды, сөзбе-сөз аударғанда – "Конгресс". Бұл дәстүр Ұлы Александрдың тұсында да сақталды, ал оның мүшелері мұрагерлікпен тағайындалды. Бұл демократиялық болмаса да, синедрион мүшелері, патша да оның ішінде, бір-бірімен тең дәрежеде саналды және сөз еркіне ие болды.

Қорынт қаласы

Коринф лигасы — грек мемлекеттерінің федерациясы, Македония патшасы II Филипп б.з.д. 338/337 жылдардың қысында Ахеменид Персиясына қарсы соғысында біріккен грек әскерлерін пайдалану үшін құрған. Лига мүше мемлекеттердің қосылған кезде қолданыста болған конституцияларын сақтауға және Синедрио́н, яғни өкілдер съезінің Коринф қаласында жиналуына кепілдік берді.

Эпир

231 ж.б.д. федеративтік республика болған Эпирді "Синедрион" немесе "Конгресс" басқарды. Үшінші Македония соғысы кезінде Эпир федерациясы ішкі қырқыстардың салдарынан күйреген кезде Синедрион таратылды.

Қазіргі Грекия

"Буль" атауы, қазіргі грек тілінде "Вули" деп айтылады, қазіргі Грекия Парламентінде сақталып қалған; 1844–1864 және 1927–1935 жылдары екі палаталы парламенттің төменгі палатасының атауы ретінде, немесе 1864–1927, 1935–1941, 1944–1967 және 1974 жылдан бүгінгі күнге дейін бір палаталы парламенттің атауы ретінде қолданылған.