Крум қаған – 803-814 жылдары билеген болгар ханы. Оның басқару кезеңінде болгар мемлекетінің аумағы екі есеге ұлғайды, құқық тәртібі орнады. Тарихымен танысыңыз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бірінші Болгар империясының 803 жылдан 814 жылға дейінгі ханы, 9-шы ғасыр болгар ханы Крум (Κροῦμος/Kroumos), көбінесе Крум Қорқынышты деп аталады, шамамен 796 және 803 жылдар аралығында билік етіп, 814 жылы қайтыс болды. Оның билігі тұсында болгар жерінің аумағы екі есеге өсіп, Дунайдың орта ағысынан Днепрге дейін, Одриннен Татра тауларына дейін созылды. Оның қабілетті және белсенді басшылығы Болгарияға заң мен тәртіп орнатып, мемлекеттік құрылымның бастапқы негіздерін қалыптастырды.
Khan of the First Bulgarian Empire from 803 to 814
the 9th century Khan of Bulgaria
Krum (, Κροῦμος/Kroumos), often referred to as Krum the Fearsome was the Khan of Bulgaria from sometime between 796 and 803 until his death in 814. During his reign the Bulgarian territory doubled in size, spreading from the middle Danube to the Dnieper and from Odrin to the Tatra Mountains. His able and energetic rule brought law and order to Bulgaria and developed the rudiments of state organization.
Шығу тегі
Крум – Паннониядағы болгар басшысы. Оның тегі мен билікке келуінің мән-жайлары белгісіз. Крум хан Кубраттың Күбер деген ұлынан тараған болуы мүмкін деген болжам бар. Крум есімі түркі тілінен шыққан, «әкімші-князь» деген мағынаны білдіреді (kurum – «билеу, басшылық, басқару»).
Krum was a Bulgar chieftain from Pannonia. His family background and the surroundings of his accession are unknown. It has been speculated that Krum might have been a descendant of Khan Kubrat through one his son Kuber. The name Krum is of Turkic origin, meaning "governor prince" (from kurum "rule, leadership, administration").
Жаңа шекараларды белгілеу
805 жылы Крум авар қағанатын жеңіп, аварлардың қалған бөлігін жойып, Дунайдың солтүстігіндегі, Карпат тауларының ар жағындағы және Дунай бойындағы шығыс Паннонияны қамтитын, ежелгі болгарлар атаған Онгал аймағында болгар билігін қайта орнатуға қол жеткізді. Осының нәтижесінде Франк империясы мен Болгария арасында ортақ шекара құрылды, бұл Крумның ізбасарларының саясатына маңызды салдарлар әкелді.
Around 805, Krum defeated the Avar Khaganate to destroy the remainder of the Avars and to restore Bulgar authority in Ongal again, the traditional Bulgar name for the area north of the Danube across the Carpathians covering Transylvania and along the Danube into eastern Pannonia. This resulted in the establishment of a common border between the Frankish Empire and Bulgaria, which would have important repercussions for the policy of Krum's successors.
Никефор І-мен қақтығыс
Крум аумақтық кеңею саясатын ұстанды. 807 жылы болгар әскері Струма аңғарында византиялық әскерді жеңді. 809 жылы Крум Сердиканы қоршап алып, қауіпсіз өту кепілдігіне қарамастан, 6000 сарбаздық гарнизонды құрып жіберді. Бұл жеңіс Византия императоры Никефор I-ді шекараны қорғау үшін Анатолия аймағынан халықты қоныстандыруға және Сердиканы қайтарып алып, нығайтуға тырыстырды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 811 жылдың басында Никефор I Болгарияға қарсы ірі әскери жорық ұйымдастырып, Марселлаға (Карнобат маңы) жетті. Крум 811 жылдың 11 шілдесінде келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ Никефор тонауды жалғастыруға бекінді. Оның әскері Балқан тауларында болгарлардың жасаған шабуылдарынан аман қалды және Моэзияға енді. 20 шілдеде олар Плисканы басып алды, себебі қарсы тұрарлық әскердің күші шамалы болды. Никефор қаланың қазынасын тонады, қалаға от қойып, әскерін азаматтарға қарсы жіберді. Крумның жаңа дипломатиялық бастамасы қабылданбады. 12 ғасырлық Сириялық патриарх Михаил Сирин Никефордың жасаған қатыгездіктерін былай сипаттайды: «Византия империясының императоры Никефор болгар жеріне басып кірді: ол жеңіске жетіп, көптеген болгарларды өлтірді. Ол олардың астанасына жетіп, оны басып алып, қиратты. Оның қатыгездігі соншалыққа жетті, олардың кішкентай балаларын әкеліп, жерге байлап, астық ұғып алуға арналған тастармен ұрып өлтірді». Никефор I және оның әскері болгар астанасын тонап, талқандағанда, Крум барлық қолда бар сарбаздарды жинады, тіпті шаруалар мен әйелдерге де қару берді. Бұл әскер Константинопольге қайтып келе жатқан византиялықтарды тоқтату үшін тау өткелдерінде жиналды. 26 шілде күні таңда болгарлар Никефордың әскерін Варбица асуында қоршап алды. Соңынан болған шайқаста византиялық әскер талқандалып, Никефор қаза тапты, ал оның ұлы Ставракий мойнына ауыр жарақат алғаннан кейін императорлық гвардиясымен қауіпті жерге эвакуацияланды. Айтуынша, Крум императордың бас сүйегін күміспен қаптатып, оны тостақан ретінде пайдаланған.
Krum engaged in a policy of territorial expansion. In 807 Bulgarian forces defeated the Byzantine army in the Struma valley. In 809 Krum besieged and forced the surrender of Serdica, slaughtering the garrison of 6,000 despite a guarantee of safe conduct. This victory provoked Byzantine Emperor Nikephoros I to settle Anatolian populations along the frontier to protect it and to attempt to retake and refortify Serdica, although this enterprise failed. In early 811, Nikephoros I undertook a massive expedition against Bulgaria, advancing to Marcellae (near Karnobat). Here Krum attempted to negotiate on 11 July 811, but Nikephoros was determined to continue with his plunder. His army somehow avoided Bulgarian ambushes in the Balkan Mountains and made its way into Moesia. They managed to take over Pliska on 20 July, as only a small, hastily assembled army was in their way. Here Nikephoros helped himself to the treasures of the Bulgarians while setting the city afire and turning his army on the population. A new diplomatic initiative from Krum was rebuffed. The chronicle of the 12th century patriarch of the Syrian Jacobites, Michael the Syrian, describes the brutalities and atrocities of Nikephoros: "Nikephoros, emperor of the Byzantine empire, walked into the Bulgarians' land: he was victorious and killed great number of them. He reached their capital, seized it and devastated it. His savagery went to the point that he ordered to bring their small children, got them tied down on earth and made thresh grain stones to smash them." While Nikephoros I and his army pillaged and plundered the Bulgarian capital, Krum mobilized as many soldiers as possible, giving weapons even to peasants and women. This army was assembled in the mountain passes to intercept the Byzantines as they returned to Constantinople. At dawn on 26 July, the Bulgarians managed to trap the retreating Nikephoros in the Varbitsa Pass. The Byzantine army was wiped out in the ensuing battle and Nikephoros was killed, while his son Staurakios was carried to safety by the imperial bodyguard after receiving a paralyzing wound to the neck. It is said that Krum had the Emperor's skull lined with silver and used it as a drinking cup.
Михаил I Рангабемен қақтығыс
Стауракий қысқа ғана билік еткен соң (812 жылы жарақатынан қайтыс болды) тақтан басқаруға мәжбүр болды, ал оның орнын жеңгесі Михаил I Рангабе иеленді. 812 жылы Крум Византия Фракиясына шапқыны жасап, Девелтті басып алды және жақын маңдағы бекіністердің халқын Константинопольге қашуға қорқытты. Осы күшті жағдайдан пайдаланып, Крум 716 жылғы бейбіт шартына оралуды ұсынды. Әлсіздік күйінде келісімге баруға ниеті жоқ жаңа император Михаил I ұсынысты қабылдаудан бас тартты, атап айтқанда, дезертирлерді алмастыру туралы бапқа қарсы болды. Императорға күш көрсету үшін Крум 812 жылдың күзінде Месембрияны (Несебар) қоршап алып, жаулап алды. 813 жылдың ақпанында болгарлар Фракияға шабуыл жасады, бірақ императордың әскерлері оларды кері шегіндірді. Осы жетістіктен рухтанған Михаил I Византия империясының барлық жерінен әскер жинап, шешуші жеңіске қол жеткізуді үмітпен солтүстікке бет бұрды. Крум әскерін оңтүстікке, Адрианопольге қарай бастап, Версиникияның жанында лагерь құрды. Михаил I болгарларға қарсы әскерін тізімдеді, бірақ екі апта бойы екі тарап та шабуылға көшпеді. Соңында, 813 жылдың 22 маусымында византиялықтар шабуыл жасады, бірақ бірден қашқанға мәжбүр болды. Крумның кавалериясының қуып жететінімен, Михаил I-нің жеңілісі толық болды, ал Крум Константинопольге қарай жол тартты. Жол бойы болгар әскерінің күшін естіген көптеген бекіністер қарсылықсыз берілді. Тек Адрианополь ғана қарсы тұрды. Бұл қаланы қоршауға Крумның бауыры басшылық етті, ол Византия астанасына қарай жорықты. Византия астанасының қабырғалары алдында билеуші адамдар мен жануарларды құрбандыққа шалып, ерекше ритуалдар жасады. Бұл Константинополь тұрғындарына үлкен әсер етті және тіпті Теофан Исповедник пен Скриптор инкертус (811–820 жылдардағы оқиғаларды сипаттайтын анонимді византиялық қысқа жылнама) осыны баяндады. Сонымен қатар, Крум Блакарнадан Алтын қақпаға дейін бекініс пен ор қазуға бұйрық берді. Осылайша, астана құрлықтан қоршалды. Бұл болгар билеушісінің әрекеттері қаланы басып алуға бағытталған қатаң ниет емес, күш көрсету болды. Мақсаты – Византия билеушілерін болгарлардың басып алған жерлерін мойындауға мәжбүрлеу еді. және Иван Богданов (1990).
Staurakios was forced to abdicate after a brief reign (he died from his wound in 812), and he was succeeded by his brother in law Michael I Rangabe. In 812 Krum invaded Byzantine Thrace, taking Develt and scaring the population of nearby fortresses to flee towards Constantinople. From this position of strength, Krum offered a return to the peace treaty of 716. Unwilling to compromise from a position of weakness, the new Emperor Michael I refused to accept the proposal, ostensibly opposing the clause for exchange of deserters. To apply more pressure on the Emperor, Krum besieged and captured Mesembria (Nesebar) in the autumn of 812. In February 813 the Bulgarians raided Thrace but were repelled by the Emperor's forces. Encouraged by this success, Michael I summoned troops from the entire Byzantine Empire and headed north, hoping for a decisive victory. Krum led his army south towards Adrianople and pitched camp near Versinikia. Michael I lined up his army against the Bulgarians, but neither side initiated an attack for two weeks. Finally, on 22 June 813, the Byzantines attacked but were immediately turned to flight. With Krum's cavalry in pursuit, the rout of Michael I was complete, and Krum advanced on Constantinople. On the way, most of the fortresses, hearing about the strength of the Bulgarian army, surrendered without a fight. Only Adrianople resisted. The siege of this city was led by Krum's brother, who continued the advance towards the Byzantine capital. In front of the walls of the Byzantine capital, the ruler performed impressive pagan sacrifices of people and animals. This made a great impression on the inhabitants of Constantinople and was even described by Theophanes the Confessor and in the Scriptor incertus (an anonymous Byzantine short chronicle describing the events of the period 811 – 820). In addition, Krum orders a moat with a rampart to be dug from the Blacharnae to the Golden Gate. Thus, the capital is surrounded on the land side. These actions of the Bulgarian ruler are more a demonstration of strength than serious intentions to capture the city. The aim was to force the Byzantine rulers to conclude a peace with which they would recognize the conquests of the Bulgarians. and Ivan Bogdanov (1990).