Құжаттар, құқықтар мен өкілеттіктер туралы ақпарат! "Харта" – құқықтарды ресми мойындау, қарым-қатынаста бағыныштылықты білдіретін маңызды құжат. Тарихы мен мағынасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Билік немесе құқық беру
Grant of authority or rights
Хартия – билік немесе құқық беру болып табылады, онда берілген адамның көрсетілген құқықтарды пайдалануға алушының құқығын ресми түрде мойындайтыны айтылады. Берілген адам жоғары тұрғандыққа (немесе егемендікке) ие екенін, ал алушы қарым-қатынаста шектеулі (немесе төмен) мәртебеде екенін мойындайтыны түсініледі. Осы мағынада тарихи түрде хартиялар берілді және осы мағына терминнің қазіргі қолданысында сақталды. Бұл сөз ағылшын тіліне ежелгі француз тілінен, одан латын тілінен, соңында грек тілінен (khartes – "папирус қабаты" деген мағынада) келген. Қазір ол құқықтар мен жеңілдіктерді беруді көрсететін құжатқа синоним болып кеткен.
A charter is the grant of authority or rights, stating that the granter formally recognizes the prerogative of the recipient to exercise the rights specified. It is implicit that the granter retains superiority (or sovereignty), and that the recipient admits a limited (or inferior) status within the relationship, and it is within that sense that charters were historically granted, and it is that sense which is retained in modern usage of the term. The word entered the English language from the Old French charte, via Latin charta, and ultimately from Greek χάρτης (khartes, meaning "layer of papyrus"). It has come to be synonymous with a document that sets out a grant of rights or privileges.
Басқа қолданыстар
Бұл термин институционалдық жарғының ерекше жағдайына (немесе ерекшелік ретінде) қолданылады. Мысалы, жарғылық мектеп мемлекеттік мектептен өзгеше қағидалармен, регламенттермен және заңдармен ерекшеленеді. "Чартер" сөзі автобус, қайық немесе ұшақты "жалдауға" немесе "жалға алуға" синоним ретінде де қолданылуы мүмкін. Ұйымның жарғылық мүшесі (американдық ағылшын тілінде) – ұйым жарғысын алған кезде мүшелікке қабылданған бастапқы мүше. Жарғылық мүше (британдық ағылшын тілінде) – ұйымның патшалық жарғысымен бекітілген жеке жарғылық мәртебесі бар мүше.
The term is used for a special case (or as an exception) of an institutional charter. A charter school, for example, is one that has different rules, regulations, and statutes from a state school. Charter can be used as a synonym for "hire" or "lease", as in the "charter" of a bus, boat or plane. A charter member (US English) of an organization is an original member; that is, one who became a member when the organization received its charter. A chartered member (British English) is a member who holds an individual chartered designation authorized under that organization's royal charter.
Англо-саксон жарғылары
Англо-саксон жарғылары – Ұлыбританиядағы ерте ортағасырлық дәуірге жататын құжаттар, олар әдетте жерді беруді немесе белгілі бір жеңілдіктерді тіркеуді қамтиды. Олар көбінесе латын тілінде жазылған, бірақ жиі жергілікті тілдегі бөлімдері де болады, мұнда иеліктердің шекаралары сипатталады, олар көбінесе қазіргі заманғы приходтар шекараларымен дәл сәйкес келеді. Ең ерте сақталған жарғылар 670 жылдары жасалған; ең көне сақталған жарғылар шіркеуге жер берген, бірақ 8-ші ғасырдан бастап сақталған жарғылар көбінесе қарапайым адамдарға жер беру үшін қолданыла бастады.
Anglo Saxon charters are documents from the early medieval period in Britain which typically make a grant of land or record a privilege. They are usually written on parchment, in Latin but often with sections in the vernacular, describing the bounds of estates, which often correspond closely to modern parish boundaries. The earliest surviving charters were drawn up in the 670s; the oldest surviving charters granted land to the Church, but from the 8th century surviving charters were increasingly used to grant land to lay people.
Шарт колониясы
Британ империясы жердің алыс бұрыштарына аумағын кеңейтуге тырысқанда үш негізгі колония түрін пайдаланды. Бұл үш түр – патшалық колониялар, меншік колониялар және корпоративтік колониялар. Шартты колония, анықтама бойынша, – «Британ тәжі жеке тұлғаға, сауда компаниясына сияқты шарт берген колония». Шартты колониялар Британ империясындағы үш колония түрінің ең көп таралғаны болмаса да, олардың маңыздылығын жоққа шығаруға болмайды.
The British Empire used three main types of colonies as it sought to expand its territory to distant parts of the earth. These three types were royal colonies, proprietary colonies, and corporate colonies. A charter colony by definition is a "colony chartered to an individual, trading company, etc., by the British crown." Although charter colonies were not the most prevalent of the three types of colonies in the British Empire, they were by no means insignificant.
Конгресс жарғысы
Конгресс жарғысы – АҚШ Конгресі қабылдаған, бірлестіктің мақсатын, құқықтарын және қызметін белгілейтін заң. Конгресс 1791 жылдан 1992 жылға дейін АҚШ Кодексінің 36-тарауына сәйкес федералдық жарғыларды берді.
A congressional charter is a law passed by the United States Congress that states the mission, authority, and activities of a group. Congress issued federal charters from 1791 until 1992 under Title 36 of the United States Code.
Қалалық жарғы
Муниципаль корпорация – жергілікті басқару органының заңды анықтамасы, оған қалалар, аудандар, кенттер, поселкелер, жарғылық поселкелер, ауылдар және бороншалар кіреді (бірақ олармен ғана шектелмейді). Муниципалитеттердің құрылуы – олар орналасқан штаттың немесе провинцияның заңдарына сәйкес өздік басқару құқығына ие болатын кездегі процесті білдіреді. Көбінесе бұл оқиға муниципалдық жарғыны беру немесе жариялау арқылы белгіленеді, себебі муниципалдық билік тарихи тұрғыдан монархтың, патшалық жарғы арқылы беріліп келген.
A municipal corporation is the legal term for a local governing body, including (but not necessarily limited to) cities, counties, towns, townships, charter townships, villages, and boroughs. Municipal incorporation occurs when such municipalities become self governing entities under the laws of the state or province in which they are located. Often, this event is marked by the award or declaration of a municipal charter, a term used because municipal power was historically granted by the sovereign, by royal charter.
Орденнің жарғысы
Шығарғылық ордендер мен басқа да ордендердің, мысалы, Әскери және тәуелді Мальта орденінің жарғылары.
Charters for chivalric orders and other orders, such as the Sovereign Military Order of Malta.
Жобаның жарғысы
Жобаларды басқаруда жобаның жарғысы немесе жобаның сипаттамасы (кейде тапсырма шарты деп те аталады) жобаның ресми түрде басталуын бекіту үшін демеуші тарапынан ұсынылады. Ол рөлдер мен жауапкершіліктердің алдын ала шешімін береді, жобаның мақсатын және міндеттерін көрсетеді, негізгі мүдделі тараптарды анықтайды және жоба жетекшісінің өкілеттіктерін белгілейді. Бұл жобаны жоспарлау кезеңіндегі негізгі құжат ретінде қызмет етеді. Жобаның көлемі жобаның жарғысы негізінде әзірленеді.
In project management, a project charter or project definition (sometimes called the terms of reference) is provided by the sponsor to formally authorize the existence of a project. It provides a preliminary delineation of roles and responsibilities, outlines the project purpose and objectives, identifies key stakeholders, and defines the authority of the project manager. It serves as a reference of authority for future planning of the project. The project scope is developed from the project charter.
Патша жарғысы
Орта ғасырлық Еуропада патша жарлықтары қала құру үшін қолданылды (яғни, мойындалған заңдық құқықтары мен жеңілдіктері бар елді мекендер). Мұндай жарлық берілген күн қаланың "құрылған" күні деп есептеледі, ол елді мекен алғашқыда қоныстанған уақыттан тәуелсіз. Сондықтан, 1814 жылғы Жарғы, Францияның Бурбон қайта орнату кезеңіндегі конституциясы, патшаның орта ғасырлық жарлықтар сияқты "ерікті түрде және [өз] патшалық билігін еркін пайдалану арқылы" бергендігі туралы заңдық ойды күшейту мақсатымен қабылданды. Бір кезде патша жарлығы корпоративтік ұйым құрудың жалғыз жолы болған, бірақ қазіргі таңда басқа да әдістер (мысалы, акционерлік қоғамдарды тіркеу рәсімі) көбінесе қолданылады.
In medieval Europe, royal charters were used to create cities (i. e., localities with recognised legal rights and privileges). The date that such a charter was granted is considered to be when a city was "founded", regardless of when the locality originally began to be settled. The Charter of 1814, France's constitution during the Bourbon Restoration, was thus called to promote the legal fiction that the King had granted it "voluntarily, and by the free exercise of [his] royal authority", in the manner of medieval charters. At one time a royal charter was the only way in which an incorporated body could be formed, but other means (such as the registration process for limited companies) are generally now used instead.
Университет жарғысы
Университет жарғысы – университет құру немесе мойындау үшін шығарылатын жарғы. Жарғының нысаны мерзім мен құқықтық юрисдикцияға қарай өзгеріп отырады.
A university charter is a charter issued to create or recognise a university. The form of charter used varies by period and jurisdiction.
Инспексимустың жарғысы
"Inspeximus" жарғысы (латын тілінен аударғанда, сөзбе-сөз "Біз қарап шықтық") – көбінесе патша жарғысы болып табылады, онда белгілі бір ұйымға (мысалы, монастырь немесе гильдияға) қатысты бұрынғы жарғы немесе жарғылар тізімі оқылып, жаңа жарғыға қосылады. Мұның мақсаты, әдетте, аталған жарғының қазіргі билік кезінде күшінде болуын растау және жаңаруы болып табылады. Түпнұсқа құжаттар жоғалған жағдайда, "Inspeximus" жарғысы олардың мәтінін және куәгерлер тізімін сақтап қалуы мүмкін.
A charter of "Inspeximus" (Latin, literally "We have inspected") is frequently a royal charter, by which an earlier charter or series of charters relating to a particular foundation (such as a monastery or a guild) was recited and incorporated into a new charter, usually in order to confirm and renew its validity under present authority. Where the original documents are lost, an inspeximus charter may sometimes preserve their texts and lists of witnesses.
Корпоративтік жарғы
Жарғыны қараңыз.
See Articles of association.
Көтеріліс хартиясы
Саяси көтеріліс кезінде жарғы қозғалыстың негізгі принциптерін және мақсаттарын, қозғалыстың ұйымдық құрылымын анықтап, оның мүшелерінің міндеттері мен жауапкершіліктерін белгілей алады.
In the context of a political uprising, a charter might lay out the basic principles and goals of the movement, define the organizational structure of the movement, and describe the roles and responsibilities of its members.