Кіріспе

Ежелгі Афинадағы күшті отбасы гректер

Алкмеонидтер (,/æ//l//k//m//iː/'/ɒ//n//ᵻ//d//iː/; , ; Attic: Ἀλκμεωνίδαι,) немесе Алкмеонидтер (,/æ//l//k//m//iː/'/oʊ//n//ɪ//d//z/) – ежелгі Афинаның бай және күшті ақсүйек отбасы, Нелеидтердің бір тармағы. Олар мифологиялық Алкмеоннан, Нестордың шөбересінен таратылған деп есептелінеді. Біздің заманымыздан бұрынғы 7-5 ғасырларда Алкмеонидтер Афинадағы даму мен оқиғаларда маңызды рөл атқарды. Олардың ішінде афиналық тиранды құлату, афиналық демократияның негізін қалауға көмектесу және Пелопоннес соғысы кезінде Афинаның генералдары болды. Алкмеонидтер туралы Геродоттың "Тарихтар" еңбегінде жиі айтылады және олардың көптегені Афинаның қалыптасуына үлкен үлес қосты. Алғашқы көрнекті Алкмеонид – Мегакл, ол қаладан қуылған және оған, сондай-ақ оның отбасына қарғыс салынған. Сонымен қатар, көптеген ғалымдар мен тарихшылар оны "афиналық демократияның әкесі" деп біледі. Тағы бір танымал Алкмеонид – Перикл, оны кейіннен Тукидид "Афинаның бірінші азаматы" деп атады. Ал Пелопоннес соғысы кезінде бірнеше рет жағын ауыстырған Алкивиад Алкмеонидтердің соңғы көрнекті өкілі болды. Алкмеонидтердің б.з.б. 6 және 5 ғасырлардағы басты аристократиялық қарсыластары – Пейсистратидтер.

Бастапқы өмірі мен тарихы

Көптеген аристократиялық отбасылардан өзгеше, Алкмеонидтер мифологиялық негізін қалаушының есімімен емес, тарихи тұлғаның есімімен аталды. Бұл жағдайда негізін қалаушы Мегаклдың әкесі Алкмеон болды. Дегенмен, Алкмеонидтер басқа аристократиялық отбасылар сияқты, әкесінің немесе анасының әкесінің есімін қайта пайдалану дәстүрін сақтады. Сондықтан, осы отбасында Мегакл, Алкмеон және Клистен есімдері жиі кездеседі. Алғашқы танымал Алкмеонид – б.з.д. 7 ғасырда Афинаның Архоны болған Алкмеонның ұлы Мегакл. Ол 632 жылы жасалған төңкеріс кезінде Афиналық Сайлонның ізбасарларын өлтіруге жауапты болды, өйткені Мегакл олардың қауіпсіздігіне уәде бергенімен, Сайлон Афина храмында жалбарынушы ретінде пана тапқан. Анығында, ол өз сөзінен қайтты. Осы әрекеттерінің нәтижесінде Мегакл және оның Алкмеонид ізбасарлары үздіксіз қарғысқа ұшырап, қаладан қуылды. Тіпті, жерленген Алкмеонидтердің денелері де қазылып алынып, қала шегінен шығарылды. Алкмеонидтерге 594 жылы б.з.д., Солонның архондығы кезінде қалаға қайта оралуға рұқсат берілді және олар айтарлықтай ықпалды қалпына келтіре алды. Пизстраттың билігі тұсында, ықпалды Пизстратидтер отбасының мүшесі және Алкмеонидтерге қарсылас, аталған Мегакл өз қызын тиранға үйлендірді, бірақ тиран одан бала сұрағанда, Мегакл мен оның одақтастары оны қуды. Кейіннен Алкмеонидтер Писистраттың б.з.д. 546 жылы оралғаннан кейін қуғынға ұшырағанын айтты, осылайша өздерін күдікке түсіруден сақтады, бірақ эпиграфикалық деректер Клистеннің б.з.д. 525–24 жылдары архон болғанын дәлелдейді. Мегакл Сицион тираны Клистеннің қызы Агаристамен екінші немесе үшінші рет үйленді. Олардың екі ұлы болды: Гиппократ және тағы бір Клистен, осы Клистен Афина демократиясын реформалаған тұлға. Гиппократтың қызы – Периклдің анасы Агариста.

Афина демократиясына қосқан үлесі: Клейстен

Алкмеонид Клистен 508 ж.б.д. Писистраттың ұлы және мұрагері Гиппиас билігін құлатты. Геродот өзінің "Тарихында" Алкмеонидтердің тирандықты жек көретінін және Афинаны одан азат еткені үшін басқа тайпалардан артық құрметке ие болғанын айтты. Клистен Дельфидегі оракулға (Алкмеонидтер жер аударылғанда оның құрылысына көмектескен) пара беріп, спарталықтарды көмектесуге көндірді, олар оны теріс қабылдады. Алғашқыда, ол танымал қарғыс Алкмеонидтерді билік етуге лайықсыз деп санағандардың қарсылығына тап болды; Спарта патшасы Клеомен I тіпті Клистенге қарсы шықты және ол қысқа мерзімге тағы да жер аударылды. Бірақ, азаматтар Клистеннің қайта оралуын талап етті, себебі Клистен өзінің бәсекелесі Изагорға қарсы демократиялық жүйе орнату туралы шақырулары арқылы халықтан қолдау алды, осылайша халыққа көбірек билік берді, ал қайта орналасқан Алкмеонидтер афиналық демократияның негізін салуға жауапты болды. Алкмеонид Клистен Афинада дамытуға көмектескен бірнеше жайттардың ішінде, отбасылық байланыстарға негізделген және жоғары сыныпты афиналық саяси билік желісінің негізін құраған төрт дәстүрлі тайпадан саяси ұйымды, олардың тұрғылықты жеріне (демелеріне) сәйкес он тайпаға ауыстыру болды, бұл жаңа демократиялық билік құрылымының негізін құрады. Сонымен қатар, Клистеннің реформалары арқылы Афина халқы өз қаласын изономия институтарымен – барлық азаматтарға тең құқықтармен (тек ерлер ғана азамат болғандықтан) – және остракизмді жаза ретінде орнатты. Ол сондай-ақ, шынайы демократияның нағыз сынағы – туыстық немесе мұрагерлік емес, үкіметтік лауазымдарға азаматтарды кездейсоқ таңдауды енгізді. Ол Солонмен құрылған Булені, 400 мүшеден тұратын, 500 мүшеге, әр тайпадан 50 адамнан тұратындай етіп қайта ұйымдастырды. Ол сондай-ақ «заңға сәйкес халық үшін ең жақсы кеңес беруге» ант беруді енгізді.

Кейінгі жылдары: Перикл мен Алкивиад

Алкмеонидтер парсы соғыстары кезінде парсылармен одақ құру жөнінде келіссөздер жүргізгендігі айтылады, бірақ Афина парсылардың басқыншылығына қарсы тұруға жетекшілік етіп тұрғанда. Геродоттың "Тарих" кітабында Алкмеонидтер парсыларға ескерту ретінде қалқан жібергеніне айыпталады. Геродоттың пікірінше, Алкмеонидтер Афинаға опасыздық жасай алмайды, бірақ Геродот оған сенгісі келмеді. Сонымен қатар, көптеген ғалымдар қалқан сигналының растығын талқылады, кейбіреулері оны Алкмеонидтерді жамандау үшін жасалған амал деп санайды, ал енді біреулері оны шындықтан алыс, кең таралған әңгіме деп есептейді. Перикл мен Алкібиад та Алкмеонидтерге жатады, ал Пелопоннес соғысы кезінде спарталықтар Периклді күдікке түсіру үшін отбасының қарғысын пайдаланды. Перикл шамамен б.з.д. 461 жылдан 429 жылға дейін Афинаны басқарды, бұл кейде "Перикл дәуірі" деп аталады. Ол Делиан лигасы арқылы Афинаны империяға айналдыруға үлкен үлес қосты. Перикл өнер мен әдебиетті дамытты және Афина ежелгі грек әлемінің білім және мәдени орталығы ретінде танымал болды, бұл басымен оның еңбегінің нәтижесі болды. Ол Акропольдегі, Парфенон сияқты, қазірге дейін сақталған көптеген құрылыстарды салуға бастама берді. Бұл жоба қаланы әдеміледі, қорғады, оның даңқын көрсетті және халқына жұмыс берді. Периклдің "Қорқыныш сөзі" бүгінде қатысу демократиясы мен азаматтық мақтаныш үшін күрестің символы болып табылады. Соңында ол осы кезеңде кең таралған Афина обасына шалдығып, көптеген адамдардың өліміне себепкер болды. Алкібиад Афинаның белгілі шешені, генералы және мемлекет қайраткері болды, бірақ Пелопоннес соғысы кезінде ол бірнеше рет Афинадан Спартаға жақын тұрды. Ол Сицилия экспедициясын ынтамен қолдады және қасиетсіздік айыптауларынан кейін Спартаға қашып кетті. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Алкібиад жеңіске жеткен генерал болған және ол барған жерде жеңіс оны күтіп тұрған. Егер ол Сицилияда әскерге басшылық еткен болса, афиналықтар апаттан сақталар еді, ал оның отандастары оның кеңесін тыңдағанда, Лисандр жеңіліске ұшырар еді және Афина Грекияны билеуге ие болар еді. Алкібиад та қасиетсіздікке айыпталғаннан кейін парсылармен одақтасуға тырысты, бірақ Фукидид бұл оның парсылардың көмегімен Афинаға оралуын қалауынан туындады деп мәлімдейді. Бірақ ол бұл мақсатына жете алмады. Отбасы Пелопоннес соғысында Афина жеңілгеннен кейін танымалдылығын жоғалтты.