Кіріспе
Audi alteram partem (немесе audiatur et altera pars) – латын тіліндегі «екінші тарапты тыңда» немесе «екінші тараптың да үні естілсін» деген мағына беретін сөз тіркесі. Бұл қағида бойынша, әрбір адамға қарсы дәлелдерге жауап беру мүмкіндігі берілмей, әділ сот отырысы болмайынша сотталмайды. «Audi alteram partem» көптеген құқықтық жүйелерде негізгі әділдік, теңдік немесе табиғи әділдік принципі саналады. Бұл принципке сәйкес, тараптың немесе оның адвокатының қарсы куәгерлермен бетпе-бет кездесуге, екінші тарап ұсынған дәлелдерді жоққа шығаруға, өз куәгерлерін шақыруға және дәлелдер ұсынуға, ал қажет болған жағдайда мемлекеттік қаржы есебінен заңгердің көмегіне жүгінуге құқығы бар, осы арқылы өзінің мәселесін тиісті деңгейде қорғай алады.
Audi alteram partem (or audiatur et altera pars) is a Latin phrase meaning "listen to the other side", or "let the other side be heard as well". It is the principle that no person should be judged without a fair hearing in which each party is given the opportunity to respond to the evidence against them. "Audi alteram partem" is considered to be a principle of fundamental justice or equity or the principle of natural justice in most legal systems. This principle includes the rights of a party or its lawyers to confront the witnesses against them, to have a fair opportunity to challenge the evidence presented by the other party, to summon one's own witnesses and to present evidence, and to have counsel, if necessary at public expense, in order to make one's case properly.
Пайдалану тарихы
Даулы мәселелерде шешім қабылдаудағы ұтымдылықтың жалпы қағидасы ретінде, ежелгі грек драматургтары "екі жақты да тыңдауды" жалпы даналықтың бір бөлігі деп қарастырған. Осыған ұқсас қағида ислам құқығында да кездеседі, ол дау-дамай кезінде екі тараптың да тыңдалуын талап ететін хадис негізінде құрылған. Бұл принципті Халықаралық сот ядролық сынақтар ісінде Францияның сот шешіміне қатыспауына сілтеме жасап қолданған. Қазіргі заманғы құқықтық жүйелер адамдардың қатысусыз сотталуы мүмкін-мүмкін еместігі туралы мәселеде әртүрлі пікірде. Бұл принцип Оңтүстік Африка және Зимбабве сияқты елдерде еңбек құқығы саласында қолданылады.
Басқа қолданыстар
Бұл сөз тіркесі неміс автомобиль өндірушісі Audi-нің атауының да бастауы болып табылады. Құрылтайшы Август Хорх серіктестерімен даудан кейін өзінің бұрынғы компаниясы – Motorwagenwerke-ді тастап, 1909 жылы 16 шілдеде жаңа компания құрды, бастапқыда August Horch Automobilwerke GmbH деп аталды. Бұрынғы серіктестері оны сауда белгілерін бұзғаны үшін сотқа берді, ал Германияның Рейхсгерхит (Жоғарғы соты) Хорх бренді оның бұрынғы компаниясына тиесілі деп шешті. Сондықтан Хорх жақын бизнес-достары Пол және Франц Фикентшерлермен кездесу өткізіп, компанияға жаңа атау ойластыру үшін жиналды. Кездесу барысында Францтың ұлы бөлменің бір бұрышында тыныш отырып, латын тілін оқып отырды. Бірнеше рет ол бірдеңе айтқысы келгендей болып, бірақ сөздерін жұтып, жұмысын жалғастыра берді, соңында ол: "Әке, – audiatur et altera pars – «ауди» деп атау жақсырақ болмас па?" деді. «Horch!» неміс тілінде «Тыңда!» деген мағынаны білдіреді, ал «Audi» латын тіліндегі «audire» – «тыңдау» етістігінің жалғыз санға дабыл түрі. Бұл идея кездесуге қатысқандардың барлығына ұнады және компания 1910 жылы Audi Automobilwerke GmbH Zwickau ретінде тіркелді.