Кіріспе

Американдық аэроғарыш инженері (1913–2000)

Роберт Роу Гилрут (8 қазан 1913 – 17 тамыз 2000) – американдық аэроғарыш инженері және авиация/ғарыш саласының пионері, NASA-ның Адамды ғарыш кемелері орталығының алғашқы директоры, кейіннен Линдон Б. Джонсон ғарыш орталығы деп аталды. Ол 1937 жылдан 1958 жылға дейін Аэронавтика жөніндегі Ұлттық консультативтік комитетте (NACA) және оның ізбасары NASA-да 1973 жылы зейнетке шыққанға дейін жұмыс істеді. Ол жоғары жылдамдықпен ұшу және реактивті ұшақтарды зерттеумен айналысты, содан кейін Меркурий, Gemini және Apollo бағдарламаларын қоса алғанда, АҚШ-тың адамды ғарышқа ұшу бағдарламасына қатысты.

Ерте өмір

Гилрут 1913 жылғы 8 қазанда Миннесота штатының Нэшваук қаласында дүниеге келді және тоғыз жасында Дулут қаласына көшіп келді. Ол 1931 жылы Дулут орта мектебін бітірді. Жасөспірім шағында Гилрут авиацияға қызығушылық танытып, ұшақтардың модельдерін жасаумен шұғылданды. Вирджиния штатындағы NACA-ның Лэнгли мемориалдық аэронавтикалық зертханасы туралы оқығаннан кейін ол осы салада мансап құруға шақырылды. Гилрут 1935 жылы Миннесота университетінде авиациялық инженерия саласында ғылым бакалавры дәрежесін алды, ал 1936 жылы ғылым магистрі дәрежесін алды. Ол оқу орнында «Тета Тау» кәсіби инженерлік бауырластығының мүшесі болды және кейіннен оның Атақ-даңқ залының түлегі ретінде қабылданып, құрметтелді.

Ұшу сынақтары

1937 жылдың қаңтарында Гилрут NACA-ның Лэнгли мемориалдық аэронавтикалық зертханасына жұмысқа орналасты, онда ол ұшу зерттеулерін жүргізді. Оның зерттеулері 1941 жылы жарық көрген «Ұшақтың қанағаттанарлық ұшу сапасының талаптары» (NACA R755 Report, Requirements for Satisfactory Flying Qualities of an Airplane) атты есепке әкелді, онда ол ұшақтың басқарылу сипаттамаларына қатысты талаптар жиынтығын белгіледі. Осыған дейін ұшқыштар мен ұшақ құрастырушылары үшін ешқандай нұсқаулар жинағы болған жоқ. Бұл әрі қарай стандартты жұмыс процедурасы болып қалыптасты.

NASA мансабы

Гилрут НАКА-ның ұшқышсыз ұшақтарды зерттеу бөлімінің директорының көмекшісі ретінде гипердыбыстық зымырандарды жасаумен айналысты. Ол және оның командасы жоғары лауазымдағы адамдарды ғарышқа спутниктерді ұшыру бағдарламасын іске қосуға көндіруге тырысты, бірақ әкімшілік тарапынан қолдау алмады. Кеңес Одағы Спутникті сәтті ұшырғаннан кейін жағдай күрт өзгерді, және Гилрут НАКА-ның НАСА-ға трансформациясына белсенді қатысты. НАСА құрылғанда, Гилрут Ғарыш жұмыстары тобының басшысы болды, оның міндеті Кеңес Одағынан бұрын адамды ғарышқа жіберу болатын. 1961 жылы президент Джон Ф. Кеннеди Американың онжылдықтың соңына дейін (1960-шы жылдар) Айға адамды жіберіп, оны қауіпсіз түрде Жерге қайтаруы мүмкін екенін жариялағанда, Гилрут бұл мақсатқа жеткізуге күмәнданып, қатты ойға батты. Ол НАСА-ның Айға қонуға тырыспас бұрын ғарышта жұмыс істеу тәжірибесін жинау үшін қажет деп ұсынған «Егіздер» бағдарламасын құруда маңызды рөл атқарды. Ұзақ өтпей «Аполлон» бағдарламасы дүниеге келді, және Гилрут оны басқаратын НАСА орталығының директоры болды – жаңа Адамды ғарышқа ұшатын кемелер орталығы (MSC), қазіргі Джонсон ғарыш орталығы. Гилрут 1969 жылы Ұлттық ғарыш даңқы залына енгізілді және 1972 жылы зейнетке шыққанға дейін MSC директоры қызметін атқарды. Ол 1976 жылы Халықаралық ғарыш даңқы залының алғашқы құрамына мүше болып қабылданды. Ол «Меркурий-Редстоун 3»-тен «Аполлон 15»-ке дейін барлығы 25 ұшқышсыз ғарышқа ұшуға жетекшілік етті. 1971 жылы Гилрут «Аполлон 15» экипажымен бірге Коллиер сыйлығымен марапатталды. 1992 жылы Гилрут Сан-Диего әуе және ғарыш мұражайындағы Халықаралық әуе және ғарыш даңқы залына, 1994 жылы Ұлттық авиация даңқы залына, ал 2015 жылы Миннесота авиация даңқы залына өлімнен кейін енгізілді.

Өлім

2000 жылы Гилрут Вирджиния штатының Шарлотсвилл қаласында 86 жасында дүние салды.

Драмадағы суреттер

1996 жылы "Аполлон-11" телефильмінде Гилрутты Уильям Месник сомдады. 1998 жылы "Жерден Айға" атты мини-сериалда оны Джон Кэрролл Линч сомдады. 2016 жылы шыққан "Жасырын фигуралар" фильмінде Кевин Костнер ойнаған Аль Харрисон кейіпкері көбінесе Гилруттың прототипі болды. 2018 жылы шыққан "Бірінші адам" фильмінде Гилрутты Сиаран Хинс сомдады. 2020 жылғы "The Right Stuff" телесериалда Гилрутты Патрик Фишлер сомдайды.