Кіріспе
Ақ галстук, сонымен қатар толық кешкі киім немесе смокинг, батыс киім стиліндегі ең ресми кешкі киім болып саналады. Ерлер үшін ол қара жапқыштан (тігіншілерде көйлек деп те аталады), ақ көйлекпен, крахмалданған немесе пике жиекпен, ақ пике жилетпен және тік қанатты жағаға байланатын ақ галстуктан тұрады. Киімді орта немесе жоғары белді қара шалбар, галонмен (шалбардың сыртқы тігісін жасыратын екі жібек жолақтан тұратын жиек) және ерлер аяқ киімі (британ тілінде) немесе туфли (американ тілінде) толықтырады. Ордендер, марапаттар мен медальдар тағылуы мүмкін. Қабылданатын аксессуарларға қара цилиндр, ақ қолғап, ақ шарф, қалта сағаты, ақ қалта матасы және бутоньерка жатады. Әйелдер толық ұзындықтағы кешкі көйлек немесе балғау киіп, кешкі қолғаптарды, сондай-ақ тиара, әшекейлер мен кішкентай сөмке киеді. Киім стилінің тамыры 18 ғасырдың соңына дейін жетеді. Революция дәуірінде толығымен қара түсті юстакорп стилі пайда болды, оны Франция Корольдігінің Генерал-штатының буржуазиялық үшінші қабаты қабылдады. Француз революциясынан кейін жоғары қоғамдағы ерлерлерлер әсем безендірілген юстакорп пальтоларын қара түсті, кесілген киімдерге алмастырды, олардың кесімі, мүмкін, ауылдық джентльмендердің көйлектері мен ат шапандарынан шабыттанған. Шұлық, әсем көйлектер мен жаботтарды қарапайым ақ көйлектермен, қысқа жилеттермен, ақ галстуктермен және шалбарлармен алмастыра отырып, бұл стиль директория стилі деп аталды. 19 ғасырдың басындағы Регенттік дәуірінде қара түсті жапқыштар мен ашық түсті шалбарлар күндізгі киімге айналды, ал қара және ақ түстер кешкі киімге стандартты түс болды. Директория стилі күндізгі киімде 19 ғасырдың ортасына қарай қара пальтолар мен галстуктермен алмастырылса да, ақ галстукпен кесілген қара жапқыштар формальды кешкі киім ретінде қалыптасты. 1880 жылдары жартылай формальды қара галстук киім стилінің пайда болуына қарамастан, толық кешкі киім тапондары негізгі болып қалды. Виктория дәуірінің соңында ақ галстуктар мен жилеттер толық кешкі киімнің стандарты болды, қара галстуктар мен жилеттерге немесе қара галстук үшін кеммербундқа қарастырылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі әлеуметтік өзгерістерден және әсіресе 1960 жылдардың контрмәдениетінен кейін ақ галстук көбірек формальды іс-шараларда қара галстукпен ауыстырылды. 20 ғасырдың соңынан бері ақ галстук ең формальды кешкі іс-шараларға арналған, мысалы, инвеститурадан кейінгі банкеттерге, мемлекеттік кешкі асқа және қабылдауларға, сондай-ақ Австриядағы Вена операсының балы, Стокгольмдегі Нобель сыйлығының банкеті, Нью-Орлеандағы Марди Грас балдары, Оксфордтағы еске алу шаралары мен Кембридждегі мамыр балдары және Нью-Йорктегі Аль Смит мемориалдық кешкі асы сияқты формальды балдар мен галаларға. Ақ галстук дәстүрлі үйлену тойларында және шіркеу мерекелерінде, белгілі бір қоғамдар мен студенттік ұйымдарда, сондай-ақ кейбір дәстүрлі еуропалық университеттер мен колледждерде де кездеседі.
White tie, also called full evening dress or a dress suit, is the most formal evening Western dress code. For men, it consists of a black tail coat (alternatively referred to as a dress coat, usually by tailors) worn over a white dress shirt with a starched or pique bib, white piqué waistcoat and the white bow tie worn around a standing wing collar. Mid or high waisted black trousers with galon, a braid of trim consisting of two silk stripes to conceal the outer seams of the trousers, along with court shoes (British English) (pumps in American English) complete the outfit. Orders, decorations and medals may be worn. Acceptable accessories include a black top hat, white gloves, a white scarf, a pocket watch, a white pocket square, and a boutonnière. Women wear full length ball or evening gowns with evening gloves and, optionally, tiaras, jewellery, and a small handbag. The dress code's origins can be traced back to the end of the 18th century. New fully black coloured justaucorps styles emerged around the Age of Revolution, notably adopted by the bourgeois third estate of the Estates General of the Kingdom of France. Increasingly following the French Revolution, high society men abandoned the richly decorated justaucorps coats for more austere cutaway dress coats in dark colours, with cuts perhaps further inspired by the frocks and riding coats of country gentlemen. Gradually replacing also breeches, lacy dress shirts and jabots with plain white dress shirts, shorter waistcoats, white cravats and pantaloons, this became known as directoire style. By the early 19th century Regency era, dark dress tailcoats with light trousers became standard daywear, while black and white became the standard colours for evening wear. Although the directoire style was replaced for daytime by black frock coats and bowties by mid 19th century, cutaway black dress tailcoats with white bowtie has remained established for formal evening wear ever since. Despite the emergence of the more comfortable semi formal black tie dress code in the 1880s, full evening dress tailcoats remained the staple. Towards the end of the Victorian era, white bow ties and waistcoats became the standard for full evening dress, contrasting with black bow ties and waistcoats or cummerbunds for black tie. Following the social changes after the First World War and especially with the counterculture of the 1960s, white tie was increasingly replaced by black tie as default evening wear for more formal events. Since the late 20th century, white tie tends to be reserved for the most formal evening occasions, such as at banquets following investitures, state dinners and audiences, in addition to formal balls and galas such as the Vienna Opera Ball in Austria, the Nobel Prize banquet in Stockholm, Mardi Gras balls in New Orleans, Commemoration balls at Oxford and May balls at Cambridge, and the Al Smith Memorial Dinner in New York. White tie still also occurs at traditional weddings and church celebrations, at certain societies and fraternities, as well as occasionally around some traditional European universities and colleges.
XIX ғасыр: шығу тегі мен дамуы
Ерте заманауи дәуірде Батыс Еуропаның ерлер сарайлары мен аристократтары салтанаттар мен кешкі ас кезінде әсем киім киетін: пальтолар (көбінесе сәнді безендірілген), әсем жейделер мен шалбарлар олардың ең ресми киімдерінің негізін құраған. 18 ғасырдың соңына қарай, жоғары қоғам ауылдық джентльмендер киетін қара түсті және қарапайым дизайндағы киімдерден шабыт алып, қарапайым киімдерді қабылдай бастады. 18 ғасырдың аяғында Ұлыбритания мен континенттік Еуропада жоғарғы таптың ерлері екі түрлі құйрықты пальто киетін: формальды киім пальтосы (алдыңғы жағы көлденең кесілген) және азырақ формальды таңғы пальто, ол алдыңғы жағынан құйрыққа қарай иілген. 1815 жылдан бастап, тізеге дейін жететін шым кеңінен танымал болды және Виктория Англиясында таңғы пальтомен бірге сәнді күндізгі киім ретінде қалыптасты. Ал, киім пальтосы тек кешкі уақытта киілетін. Дэнди Бо Браммел кешкі киімге қарапайым көзқарас танытты – ақ жилет, қою көк құйрықты пальто, қара шалбар және жолақты шұлық. Браммел қара түсті кешкі киім пальтоларын сұм түс деп санаса да, Шарль Бодлер сияқты басқа дэндилер де оны қабылдады, ал 1840 жылдары қара және ақ түстер стандартты түстерге айналды. 19 ғасыр бойы монотонды түстер схемасы жоғарғы сыныптық орталарда кешкі сағат 18:00-ден кейін кешкі шаралар үшін стандартқа айналды. Оның танымалдылығы артып келе жатқандығына қарамастан, Виктория дәуірінің соңында кешкі ас және джентльмендер клубы үшін арналған киім ретінде сақталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кешкі пиджак, әсіресе АҚШ-та танымал болды, сондай-ақ жұмсақ, төменгі жағалы жейде және кейінірек қос жакет сияқты бейресми нұсқалары пайда болды. Джаз дәуірі Америкасындағы әлеуметтік нормалардың жеңілдеуі жас жігіттер үшін, әсіресе түнгі клубтарда, ақ галстуктің қара галстукпен алмастырылуына әкелді. Бірақ оның орны әлі де болды: американдық әдеп сақшысы Эмили Пост 1922 жылы операға бару кезінде "ер адам әрқашан толық киіммен, құйрықты пальтомен, ақ жилетпен, ақ галстукпен және ақ қолғаппен киінуі керек" деді, бірақ ол смокингті кез келген ер адам үшін "қажетті" деп атады, оны "әр кешке және барлық жерде киеді, ал құйрықты пальто тек балдарда, салтанатты кешкі астарда және операдағы қорапта қажет" деп жазды. Ол дамуын жалғастырды. 1920 жылдардың басында ақ галстук тар шалбармен киілді; 1926 жылға қарай кең жақалы құйрықты пальтолар мен қос жакетті жилеттер модаға енді. Виндзор герцогы (сол кезде Уэльс принці және кейін Эдуард VIII) 1920-1930 жылдары қара мен ақ арасындағы контрастты жұмсарту және фотосуреттерде оның тігісінің нюанстарын көрсету үшін түн ортасы көк түсті құйрықты пальто, шалбар және жилет киді. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдары киім кодексінің танымалдылығы қайта жанданды, бірақ 1953 жылы бір әдеп сақшысы "қазіргі заманғы тренд – 'құйрықтарды' тек ең ресми және салтанатты шаралар үшін кию, мысалы, маңызды ресми кешкі астар, балдар, әсем кешкі тойлар және операның ашылу кеші" деп мәлімдеді. Бұл 1996 жылға дейін Лондонның Лорд-мэрінің резиденциясіндегі кешкі астың киім кодексі болды. АҚШ президентінің ант қабылдау кезінде соңғы рет ақ галстук киген президент Джон Ф. Кеннеди болды, ол 1961 жылы ант қабылдау кезінде таңғы киім киді, ал ант қабылдау кешінде ақ галстук жиынтығын киді.
21 ғасыр
XXI ғасырдың басында сирек кездесетін болса да, кейбір елдерде патшалық және қоғамдық рәсімдер мен қабылдаулар, тойлар, кештер және таңдамалы басқа да әлеуметтік іс-шараларда ресми киім коды ретінде сақталып қалды. Әйгілі халықаралық қайталанып тұратын ақ галстук шараларына Швециядағы Нобель сыйлығының табысталуы мен Австриядағы Вена операсының кеші жатады. Скандинавия және Нидерландыда ақ галстук – докторлық диссертация қорғау рәсіміне арналған дәстүрлі киім болып саналады және кейбір швед және фин университеттерінде міндетті түрде тағайындалады, онда ол докторлық шляпа деп аталатын бас киімнің бір түрімен бірге тағылады. Швециядағы Уппсала және Лунд университеттерінде студенттер үшін ресми шараларда ақ галстук кию әлі де кең таралған. Швеция мен Финляндияда күндізгі академиялық шараларда ақ галстукпен қара жилет киіледі. Нидерландыда аспиранттың паранимфтер деп аталатын көмекшілері де ақ галстук киеді. Кейбір бауырластықтар, мысалы, масондар мен Odd Fellows өз жиналыстарына арнайы костюм киеді.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда ол мемлекеттік банкеттер, Лондон қаласының ливреялық кешкі астарлары және Оксфорд, Кембридж, Дурхам, Эдинбург және Сент-Эндрюс университеттеріндегі кейбір салтанатты кештер сияқты белгілі бір ресми шараларда тағылады. Оксфорд одағының президенті мен лауазымды тұлғалары әр дебатта міндетті түрде ақ галстук киюі тиіс, бірақ 1930 жылдан бері басқа спикерлер қара галстук киюге құқылы.
Америка Құрама Штаттары
Ақ үйde өткізілетін бірнеше мемлекеттік кештерде ақ галстук киеді, мысалы 2007 жылы Елизавета II патшайымына арналған кеш. Басқа да көзге түсетін мысалдарға Вашингтондағы Гридрон клубының кешкі асы, Нью-Йорктегі Альфред Э. Смит еске алу қорының кешкі асы, сондай-ақ Нью-Йорктегі Халықаралық дебютанттар балы мен Сент-Луистегі Жасырын пайғамбар балы сияқты бірнеше дебютанттар балы жатады. АҚШ-тың оңтүстігінде ақ галстук кейде француз тілінен алынған "costume de rigueur" деп аталады, бұл Жаңа Францияның тарихи тұрғысынан туындаған. Ол кейде маскарадтық кештер мен Марди Гра мерекелеріне шақыруларда қолданылады, мысалы Алабама штатындағы Мобилдегі Марди Гра немесе Луизианадағы Жаңа Орлеан Марди Грасы, онда ерлер үшін ақ галстук, ал әйелдер үшін толық ұзындықтағы кешкі көйлек кию талабы ерекше атап көрсетіледі.
Құрамы
Британдық этикет жөніндегі нұсқаулық «Дебреттс» бойынша, ерлер үшін толық кешкі киімнің негізгі элементтері – қанатты жағасы және бір манжеті бар ақ марцелла жейдесі, ал олар түйреуіштер мен манжеткалармен бекітіледі; жағаға ақ марцелла байқауы тағылады, ал жейдеден төмен кесілген марцелла жилеті киіледі. Мұның үстіне жібек жағы бар қара екі жақты бартея жүнінен немесе жіңішке балық қабырғасы бар жапсырма киіледі. Шалобардың екі жағында екі галон болады. Дұрыс аяқ киім – лак былғарыдан жасалған туфлі. Қыста ақ шарф пен кешкі пальто танымал болғанымен, дәстүрлі ақ қолғаптар, цилиндрлер, таяқтар мен плащтар қазір сирек кездеседі. Әйелдер толық ұзындықтағы кешкі көйлек киеді, сонымен қатар әшекейлер, тиара, пашмина, пальто немесе шал және ұзын ақ қолғаптар тағуға болады. Жапсырманың алдыңғы бөлігінен жилет көрінбеуі керек, сондықтан шалбарға орташа немесе жоғары белдік және көбінесе саспау (подтяжки) қажет. «GQ» журналының бір стиль жазушысы былай деп қорытындылайды: «Жай ғана ереже – сіз қара мен ақты ғана көруіңіз керек, қара, ақ және қараны емес». «Дебреттс» ақ галстукпен киетін жейделерге екі манжетті қабылдаса да, көптеген тігіншілер мен саудагерлер бір манжетті, байланысты манжеттер киім кодексі бойынша ең дәстүрлі және ресми нұсқа екенін айтады. Екі манжетті жиі киюге болмайды және ақ галстукпен бірге киюге кеңес берілмейді. Әшекейлерді де тағуға болады, ал «Дебреттс»-тен айырмашылығы, Кембридж университетінің студенттік газеті цилиндр, опералық плащ және күміс ұшы бар таяқ – қолайлы аксессуарлар екенін ұсынады.