Кіріспе
Құс түрі. Серф-корт (Melanitta perspicillata) – Солтүстік Америкаға тән ірі теңіз үйрегі. Ересек аталықтарының денесі көбінесе қара түсті болып келеді, маңдайында және мойнының арт жағында ерекше ақ дақтары бар. Ересек аналықтары сәл кішідірек және қоңыр түсті. Серф-корттар Канаданың солтүстігі мен Аляскада көбейеді және Солтүстік Американың Тынық және Атлант мұхиттарының жағалауында қыстайды. Бұл суға батып азықтанатын үйректер негізінен теңіз түбінде тіршілік ететін омыртқасыз жануарлармен қоректенеді, ал мидиялар олардың рационының маңызды бөлігін құрайды.
The surf scoter (Melanitta perspicillata) is a large sea duck native to North America. Adult males are almost entirely black with characteristic white patches on the forehead and the nape and adult females are slightly smaller and browner. Surf scoters breed in Northern Canada and Alaska and winter along the Pacific and Atlantic coasts of North America. Those diving ducks mainly feed on benthic invertebrates, mussels representing an important part of their diet.
Таксономия
1750 жылы ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Эдвардс «Жай құстардың табиғи тарихы» атты еңбегінің үшінші томына серф-скатердің суреті мен сипаттамасын қосты. Ол бұл құсқа «Гадсон шығанағынан келген үлкен қара үйрек» деген ағылшынша атау берді. Эдвардс өзінің қолмен боялған гравюрасын Джеймс Ишамның Канаданың Гудзон шығанағынан Лондонға әкелген сақталған нұсқасына негіздеді. 1758 жылы швед табиғат зерттеушісі Карл Линней «Systema Naturae» еңбегінің оныншы басылымын жаңартқанда, серф-скатерді үйректер мен қаздар тұқымдасына (Anas) жатқызды. Линней оның қысқаша сипаттамасын берді, «Anas perspicillata» есімді екі атауын тағайындады және Эдвардстың еңбегіне сілтеме жасады. Қазір серф-скатер – 1822 жылы неміс зоологы Фридрих Бойе ашқан Melanitta тұқымдасына жататын алты түрдің бірі. Melanitta тұқымдасының атауы ежелгі грек тілінде «қара» деген мағынаны білдіретін «melas» және «үйрек» деген мағынаны білдіретін «netta» сөздерінен құралған. Түрлік атауы «perspicillatus» – қазіргі латын тілінен алынған, «көзілдірік таққан» дегенді білдіреді, ал ол «perspicere» – «көру, аралап қарау» сөзінен туындаған. Морфологиялық белгілерге негізделген кладистік талдау серф-скатерді жеке таксон ретінде анықтады, ол ақ қанатты скатерге (Melanitta deglandi) және барқытты скатерге (Melanitta fusca) ең жақын, олар екеуі де туыс таксондар. Бұл үш түр Melanitta субгенін құрайды, ол қара үйрек (Melanitta americana) және жалпы скатер (Melanitta nigra) бар Oidemia субгенінен ерекшеленеді. Melanitta тұқымдасының жалғыз жойылған түрі – M. cerutti, Плиоценнің соңында Калифорнияда кездесетін, бірақ қазір Histrionicus (арлекин үйрек) тұқымдасына жатқызылған. Melanitta тұқымдасы Солтүстік жарты шардың монофилетикалық тобы – Mergini тайпасының құрамына кіреді. Бұл тайпа, аққулар мен қаздар сияқты, Anatidae тұқымдасына жатады.
Дауыстау
Сурф-скатерлер әдетте үнсіз болады және олардың сирек дауыстары жақсы белгілі емес. Құдалану кезінде еркектер гүңкірететін дыбыс шығарып, «пұк-пұк» деп жарқырайды. Аналықтары балапандарын қарғаға ұқсас дауыспен қорғайды. Бұл көшпенді түр солтүстік тұщы сулы көлдерге жақын борлы ормандарда көбейеді. Құстардың қыстау орнына қарай көшіп-қону мерзімі өзгеруі мүмкін, бірақ олардың көшіп келу және қоныс табу уақыты бірдей болады. Бұл, олардың ауа райы мен азық табу жағдайларының әртүрлілігіне байланысты, көшіп-қону уақытын өзгеретінін және осылайша өрбу кестесіне сәйкес көбейетінін көрсетеді. Ұя салу әдетте мамырдың ортасынан маусымның басына дейін басталады және теңіз, көлдер немесе өзендерге жақын орманды жерлерде немесе тундрада орналасады. Аналықтары жерге шұңқыл тәрізді ұя қазып, оны жергілікті шөптер мен қауырсынмен төсейді. 5-9 жұмыртқа салады, олардың әрқайсысы 55-79 грамм (1.9-2.8 унция) салмаққа ие, ал орташа ені 43.9 мм (1.73 дюйм), ұзындығы 62.4 мм (2.46 дюйм) болады. Инкубация шамамен 28-30 күнге созылады және оны тек аналықтары ғана жүзеге асырады. Олар азыққа толы сулы жерге жеткеннен кейін өздері жем іздеуге кіріседі. Аналықтары балапандары ұшуға дайын болмас бұрын, шамамен 55 күнінде оларды тастап кетеді. Мысалы, олар теңіз шөптерінде, қыста үлкейген эпифауналды шабақтармен немесе балық шаруашылығы кезінде Тынық мұхитының шабақтарының (Clupea pallasi) жұмыртқаларымен қоректене бастайды. Ортаның өзгеруіне байланысты, серф-скатерлер азық іздеудегі күш-жігерін және мекендеу ортасын өзгертеді. Желтоқсан айында олжаның көп болуына байланысты күш-жігер ең төмен болады, ал ақпан айының ортасына дейін, олжаның азаюына дейін артады. Наурыз айында олжаны іздеу үшін күндізгі уақыттың ұзаруына байланысты қайтадан артады. Маусым өте келе, серф-скатерлер азық азаятын жерлерден, азық жетіспейтін жерлерде қалып, азық іздеу күшін арттырудың орнына, басқа мекендерге көшеді. Сурф-скатерлер әдетте су астында азық іздеп, оны толығымен жұтады. Олар қол жетімді шабақтарға қарағанда кішірек екі қабатты шабақтарды таңдайтыны байқалды, бұл қабық материалдарын өңдеуге кететін энергия шығындарымен байланысты болуы мүмкін. Олар сондай-ақ баяу қозғалатын эпифауналды шабақтарды да таңдайды. Сурф-скатерлердің тобы өте синхронды түрде суға түседі, және бұл синхрондық топтың мөлшерімен байланысты. Суға түсу ұзақтығы олжаның түрі, тығыздығы, пайдалылығы және маусым сияқты көптеген факторларға байланысты өзгереді. Жұмыртқалар мен балапандардың жыртқыштары туралы толыққанды зерттеулер жүргізілмеген, бірақ теңіздік ортада аққалқан бүркіт, алтын бүркіт және мысықтар серф-скатерлердің негізгі жыртқыштары болып табылады. Белгіленген құстардың қыста өлім көрсеткіші қанаттарын ауыстыру кезіндегіден жоғары болды. 2007 жылдың қараша айында Сан-Франциско портындағы мұнай төгілуі мыңдаған құстарды, соның ішінде көптеген серф-скатерлерді өлтірді. Зардап шеккен құстардың шамамен 40%-ы осы түрге жататын. Ғалымдар бұл түрдің жойылып кету қаупі жоқ екенін, бірақ соңғы 40 жылда оның саны 50-70%-ға дейін азайған және бұл төгілудің салдарынан құстардың саны одан да азаюы мүмкін екенін айтты, өйткені зардап шеккен құстардың көпшілігі сау ересектер еді.
Predation of eggs and ducklings have not been studied in detail but bald eagles, golden eagles and mustelids have been identified as the main predators of surf scoters in marine habitats. Marked individuals showed a higher mortality rate in winter than during wing molt. In November, 2007, an oil spill in San Francisco harbour oiled and killed thousands of birds including many surf scoters. About 40% of the birds affected were from this species. Scientists said that while the species is not endangered it has declined 50 to 70% over the past 40 years and this spill could decrease populations since most of the affected birds are healthy adults.
Мәртебе
IUCN-ға сәйкес, қара қаздың (серфингтік скоттер) өте кең таралған ареалы мен популяциясының мөлшері оған «Қауіпсіздік деңгейі төмен» статусын береді. Соңғы жылдары популяцияның азаюы байқалып тұр, бірақ бұл шағын төмендеу түрді «Қауіпті» санатына көшіруді қарастыруға жеткіліксіз. Жалпы саны 250 000-нан 1 300 000-ға дейін жетеді деп есептеледі.