Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Қара көзді жунко (Junco hyemalis) – жунколардың бір түрі, Жаңа дүниедегі кішкентай, сұрғылт қоңыр шағылалардың тобы. Бұл түр Солтүстік Американың көп бөлігінде кең таралған, ал жаз айларында Арктикаға дейін созылады. Ол туысқан түлкі шағыласы (Passerella iliaca) сияқты өте өзгергіш түр, және оның жіктемесі әлі толыққанды анықталған жоқ.
The dark eyed junco (Junco hyemalis) is a species of junco, a group of small, grayish New World sparrows. The species is common across much of temperate North America and in summer it ranges far into the Arctic. It is a variable species, much like the related fox sparrow (Passerella iliaca), and its systematics are still not completely resolved.
Таксономия
Қара көзді жунконы швед натуралисі Карл Линней өзінің 1758 жылы шыққан "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында Fringilla hyemalis деп сипаттаған. Сипаттама тек "F[ringilla] nigra, ventre albo" деген қысқаша ескертуден ("Ақ құрсақты қара "финк") және оның Америкадан келгені туралы мәлімдемеден тұрады. Линней өз сипаттамасын Марк Кэйтсби өзінің 1731 жылғы "Каролинаның, Флориданың және Багама аралдарының табиғи тарихы" атты еңбегінде сипаттаған және суреттеген "Қар құсына" негіздеді. "Осы құстың мұнығы ақ, кеудесі мен құрсағы ақ. Денесінің қалған бөлігі қара, бірақ кейбір жерлері сұрғылт, қорғасын түсіне жақын. Вирджиния мен Каролинада олар тек қыста ғана көрінеді: және қарда олар жиірек табылады. Жазда ешқайсысын көруге болмайды. Олар қыстап, солтүстікке көбейе ме (бұл ең мүмкін болжам) әлде көктемде осы елдерді тастап қайда кетеді, маған белгісіз." [Түпнұсқадағы курсив сақталды]. Қара көзді жунко қазір 1831 жылы неміс натуралисі Иоганн Георг Ваглер енгізген Junco туысына жатқызылған. Junco туысының атауы – испан тіліндегі "құрақ" деген мағынаны білдіретін сөз, латын тіліндегі juncus сөзінен алынған. Оның қазіргі ғылыми атауы "қысқы жунко" дегенді білдіреді, латынша hyemalis сөзі "қысқа қатысты" деген мағынаны білдіреді.
The dark eyed junco was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in his landmark 1758 10th edition of Systema Naturae as Fringilla hyemalis. The description consisted merely of the laconic remark "F[ringilla] nigra, ventre albo. ("A black 'finch' with white belly") and a statement that it came from America. Linnaeus based his description on the "Snow Bird" that Mark Catesby had described and illustrated in his 1731 The Natural History of Carolina, Florida and the Bahama Islands. <blockquote>The Bill of this Bird is white: The Breast and Belly white. All the rest of the Body black; but in some places dusky, inclining to Lead color. In Virginia and Carolina they appear only in Winter: and in Snow they appear most. In Summer none are seen. Whether they retire and breed in the North (which is most probable) or where they go, when they leave these Countries in Spring, is to me unknown. [italics in original] The dark eyed junco is now placed in the genus Junco that was introduced in 1831 by the German naturalist Johann Georg Wagler. The genus name Junco is the Spanish word for rush, from the Latin word juncus. Its modern scientific name means "winter junco", from the Latin word hyemalis "of the winter".
Кіші түрлер
14 немесе 15 түршесі мойындалады. Дене салмасы әртүрлі болуы мүмкін. Жастардың құрсақ жағында көбінесе ақшыл жолақтар болады және екі-үш айлыққа дейін ересек құстың қауырсыны жетілгенге дейін оларды кесек торғайлармен (Pooecetes gramineus) шатастыру мүмкін, бірақ қара көзді жунконың жас құстың басы әдетте бір текті түсті болады, ал бастапқыда олардың мүңкілерінде әлі де көзге түсетін сарғыш жиектер болады, бұл ата-аналар балапандарды тамақтандырғанда бағыт беруге көмектесетін етті мүңкілердің қалдықтары. Әні – чиптейтін торғайдың (Spizella passerina) әніне ұқсас, бірақ қызыл арқалы қара көзді жунконың (жоғарыда қараңыз) әні күрделірек, сары көзді жунконың (Junco phaeonotus) әніне ұқсас. Дауысы да Жаңа әлемдегі соқыр құстар тұқымдасына жататын қара тамақталғыш соқыр құстың (Setophaga caerulescens) даусына ұқсас. Шақыруларға тықылдаған дыбыстар және өте жоғары сыңғырлаған чиптер кіреді. Көшпен әйелдер J. hyemails маусымдық көшіне уақыт беру үшін жыныс бездерінің өсуін кешіктіреді. Содан кейін олар АҚШ-тың солтүстік-шығысына көшіп келеді, онда Каролина қара көзді жункосы (J. h. carolinensis) қоныстанған. Каролина қара көзді жунколарының аналықтарында үлкен жұмыртқалықтар болады, сондықтан олар аймақта тұратындықтан жыныс бездерінің өсуінде кешігуді сезінбейді. Қыста қара көзді жунколар қалаларда және олардың маңында жиі кездеседі, және көптеген жерлерде құс қоректерінде ең көп кездесетін құстардың бірі болып табылады.
Either 14 or 15 subspecies are recognised. Body mass can vary from Juveniles often have pale streaks on their underparts and may even be mistaken for vesper sparrows (Pooecetes gramineus) until they acquire adult plumage at two to three months, but dark eyed junco fledglings' heads are generally quite uniform in color already, and initially their bills still have conspicuous yellowish edges to the gape, remains of the fleshy wattles that guide the parents when they feed the nestlings. The song is a trill similar to the chipping sparrow's (Spizella passerina), except that the red backed dark eyed junco's (see above) song is more complex, similar to that of the yellow eyed junco (Junco phaeonotus). The call also resembles that of the black throated blue warbler (Setophaga caerulescens) which is a member of the New World warbler family. Calls include tick sounds and very high pitched tinkling chips. The migrant female J. hyemails experience delayed growth in the gonad to allow time for their seasonal migration. They then migrate down to the northeastern United States, where the resident subspecies is the Carolina dark eyed junco (J. h. carolinensis). Female Carolina dark eyed juncos have large ovaries and, therefore, do not experience gonadal growth delays because they are residents in the area. In winter, dark eyed juncos are familiar in and around towns, and in many places are the most common birds at feeders.
Диета
Қара көзді жунколар негізінен жәндіктермен, тұқымдармен және жидектермен қоректенеді.
Dark eyed juncos mostly feed on insects and seeds, along with berries.
Мұздықтан кейінгі теория және әртараптандыру
Қара көзді жунколар тез түрленудің үлгісі ретінде кеңінен зерттелді. Бұл өте қысқа мерзім ішінде байқалатын, ерекше жоғары фенотиптік әртүрлілікке байланысты, көптеген түс үлгілерінің болуымен сипатталады. Қазіргі кезде қара көзді жунконың (J. hyemalis) эволюциясы бойынша мтДНК негізінде сары көзді жункодан (J. phaeonotus) 1800 жыл бұрын әртараптану болған деген болжам бар. Бұл кеңеюдің себептерінің бірі – мұздықтан кейінгі теория. Бұл теорияға сәйкес, ежелгі жунко популяциясы мұздықтар еріген сайын Солтүстік Американың солтүстігіне қарай кеңейген. Мұздықтардың шегінуі көптеген жаңа мекендеу орындарын ашты, соның салдарынан жаңа таңдау қысымдары пайда болды. Мұндай жағдайда табиғи іріктеу популяцияларға күшті әсер ете алады, себебі көптеген бос экологиялық нишалар пайда болады. Осылайша, тіпті қысқа мерзімді оқшаулану да популяциялардың бір-бірінен айырылуына әкелуі мүмкін. Мұздықтан кейінгі теорияны митохондриялық ДНК-да ортақ гаплотипті бөлісетін сары және қара көзді жунколардың қолдауында, бұл популяцияның жақында өскенін көрсетеді. Сары көзді жунколар салыстырмалы түрде көбею оқшаулығын көрсетеді. Сондықтан, белгілі бір қасиет екі түрде де ата-тегінен мұра болғандықтан, гендер ағынынан гөрі көбірек кездеседі, себебі қасиеттің осылай кең таралған болуына себеп болатын араласу жиілігі, оның бір ата-тектен мұра болып қалған болуынан гөрі әлдеқайда аз. Солтүстік Американың оңтүстігіндегі қызыл арқалы (J. h. dorsalis) және сұр баслы (J. h. caniceps) жунколардың ареалы да дәлел келтіреді, себебі олар қара көзді формалардың дамуындағы кезекті қадамдарды көрсетеді. Қызыл арқалы жунко сары көзді жункоға сыртқы түрі жағынан өте ұқсас. Бұл сонымен қатар қара көзді жунко түрлерінің ең оңтүстік ареалы болып табылады. Мұздықтан кейінгі теория бойынша, бұл популяция басқаларына қарағанда көнерек болуы керек, себебі популяциялар солтүстікке қарай кеңейген. Солтүстікте орналасқан сұр бас жунконың да, қалған жунколар сияқты, кішірек мүсіргісі бар. Бірге олар қара көзді жункоға тән қасиеттердің саны солтүстікке қарай жылған сайын артатынын көрсетеді. Егер мұздықтан кейінгі теория дұрыс болса, онда солтүстік жунконың кіші түрлері кейінірек әртараптанған болар еді. Бұл олардың кең түрлі бояуын одан да ерекшелендіреді, себебі ол одан да жылдам пайда болуы керек. Орегон жунко тобының әртараптануы генетикалық дрейф пен таңдаудың нәтижесі болуы мүмкін. Орегон жункосының UCSD популяциясының ерекшелігі – олар басқа Орегон жунколары сияқты көшпейді. Оның орнына олар жыл бойы кампуста қалады. Бұл оларды тек қыста UCSD кампусына көшіп келетін басқа жунко популяциясынан ерекшелендіреді. Көшпеушілік UCSD-нің жерорта теңізі климатының салдары болуы мүмкін. Бұл климат сонымен қатар жоғары ендіктегіге қарағанда ұзақ көбею маусымын қамтамасыз етеді. Бұл UCSD жунколарына жақын маңдағы популяциялардың 1 немесе 2-сінің орнына жылына 4 жұмыртқа салуға мүмкіндік береді. Жұмыртқа санының артуы ата-аналардың күтіміне селекциялық қысым түсірген болуы мүмкін. Құстар бір маусымда көбірек көбейгендіктен, бастапқы жұптасудың маңызы азаяды және күтімге қатысатын еркектер сол маусымда қайтадан көбейе алады. UCSD-де тұратын құстар қыстау құстарға қарағанда көбірек жұптарда болады, бұл сол селекциялық қысымдардың нәтижесі болуы мүмкін. Жақын жерде басқа жунко популяциялары болса да, бұл популяциялар күткеннен гөрі көп айырмашылықты көрсетеді. UCSD жунколары мен басқа жергілікті жунколар арасындағы айырмашылық географиялық оқшаулану кезінде күтілетін деңгейге жақын. Ең жақын популяциялар (тауларда орналасқан) J. thurberi кіші түріне жататындықтан, UCSD құстарының ата-тегі J. thurberi популяциясынан шыққан деп болжалды. Алайда, геномдық талдау бұл популяцияның 20-30 ұрпақ бұрын жағалаулық кіші түрі J. pinosis-тен пайда болғанын көрсетті, бұл негізін қалаушы әсердің маңызды болуына ықпал жасайтын жағдай.
Dark eyed juncos have been widely investigated as a model for rapid speciation. This is due to exceptionally high phenotypic diversity, as seen in the large number of color patterns, over what seems to be a very short amount of time. Current estimates of dark eyed junco (J. hyemalis) evolution place diversification from yellow eyed juncos (J. phaeonotus) at 1,800 years ago, based on mtDNA. One theory for the cause of this expansion is post glacial theory. This theory claims ancestral junco populations expanded further north across North America as glaciers melted. Receding glaciers would open up many novel habitats, with new selective pressures. Under those conditions, natural selection can impact populations very strongly, since there are many open niches. Thus, even short periods of isolation can cause populations to diverge. Post glacial theory is supported by yellow eyed and dark eyed juncos sharing a dominant haplotype in their mitochondrial DNA, which indicates a recent burst in population. Yellow eyed juncos are relatively reproductively isolated. Thus, a trait is more likely to be found in both species because of ancestry than gene flow, since the likelihood of interbreeding occurring often enough for the trait to be so common is much less likely than it being inherited from a single ancestral event. The range of red backed (J. h. dorsalis) and grey headed juncos (J. h. caniceps) in the south of North America also provides evidence, as the two seem to represent successive steps in developing dark eyed forms. The red backed junco is very similar to the yellow eyed junco in appearance. It also has the most southern range of the dark eyed junco species. Under post glacial theory, this population would be older than the others, since populations expanded northwards. The gray headed junco, which is found further north, has the same lighter beak as the rest of the junco complex. Together, they show the number of dark eyed junco like traits increasing as they move north. If the post glacial theory applies, northern junco subspecies would have diversified later. This makes their wide range of coloration more notable, since it would have to arise even faster. Oregon junco group diversification is likely a result of both genetic drift and selection. One of the most notable differences of the UCSD population is that they do not migrate like other populations of Oregon juncos. Instead, they remain on campus year round. This differentiates them from other junco populations that migrate to UCSD campus only in the winter. This lack of migration was likely influenced by UCSD's mild, Mediterranean climate. This climate also results in longer breeding seasons than exist at higher latitudes. This allows UCSD juncos to have as many as 4 broods per year, rather than the 1 or 2 of nearby populations. Greater brood number, in turn, may have acted as a selective pressure for parental involvement. Since birds breed more within a season, initial mating is less important, and males who are involved in care are more likely to breed again in that same season. UCSD resident birds also flock in pairs more often than overwintering birds, which may have resulted from the same selective pressures. Despite other junco populations existing nearby, the populations diverge much more than expected. The degree of difference between the UCSD juncos and other local juncos was closer to what would be expected with geographic isolation. Since the nearest populations (located in the mountains) are of the subspecies J. thurberi, it was assumed the UCSD birds came from an ancestral J. thurberi population. However, genome analysis reveals that the population was likely established from the coastal subspecies J. pinosis 20 30 generations ago, which are conditions that make the founder effect very likely to be relevant.