Кіріспе

Американдық танкіге қарсы зымыран BGM 71 TOW ("Түтікшеден ұшырылатын, оптикалық бақыланатын, сыммен басқарылатын", /'//t//ou/ деп айтылады) – американдық танкіге қарсы зымыран. TOW, SS.10 және ENTAC сияқты кішігірім зымырандардың орнына келді, тиімді қашықтығын шамамен екі есеге арттырып, күштірек оқтұйығын және түнгі уақытта қолдануға инфрақызыл камералармен жабдықталған, көру сызығы бойынша жартылай автоматты басқару (SACLOS) жүйесін ұсынды. 1970 жылы өндірісқа шығарылған TOW – ең көп қолданылатын танкіге қарсы басқарылатын зымырандардың бірі. Ол қолмен тасымалданатын және көлік құралына орнатылатын түрлерінің көптеген нұсқаларында, сондай-ақ тікұшақтарда кеңінен қолданылады. Бұл қару 1960 жылдары Hughes Aircraft компаниясымен жобаланған, қазіргі кезде RTX компаниясы өндіреді.

Бұрынғы үлгілер

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс әскері Руршталь X 4 сым арқылы басқарылатын зымыраның өзгертілген нұсқаларын сынақтан өткізе бастады. Бұл зымыра бастапқыда Люфтваффе үшін бомбаға қарсы қару ретінде жасалған еді. Бірақ жарылғыш бөлігін жоғары жарылғыштандырылған танкіге қарсы (HEAT) конструкциясына ауыстыру арқылы, жаңа X 7 нұсқасы жүздеген метрлік қашықтықта тиімді бронетехникаға қарсы қаруға айналды. Бұл жаяу әскерінің танкіге қарсы операцияларының тиімділігін арттырады, себебі сол кезде қолданылатын Panzerfaust және Panzerschreck сияқты қарулардың қашықтығы ең жақсы жағдайда X 7 деңгейінде шектелген. X 7 соғыс аяқталғанға дейін толықтай дамытылмады. Соғыстан кейінгі кезеңде бұл жоба Франция мен Австралиядағы әзірлеу топтары тарапынан қолға алынды. Францияда Nord Aviation компаниясының Жан Бастьен Тири X 7 зымырасының жаңартылған нұсқасын, өте кішкентай және ыңғайлы SS.10 зымырасын жасады, ол қатты отынмен жұмыс істейтін. 1948 жылы әзірлеу жұмыстары басталды, ал алғашқы сынақтар 1952 жылы өтті. 1953 жылы АҚШ армиясы жүргізген бағалаулар оның әлі пайдалануға дайын емес екенін көрсетті, бірақ оның жетістіктерін қадағалау қажеттігін атап өтті. Армия Redstone Arsenal-ға бұл концепцияның өз нұсқасын жасауды тапсырды, нәтижесінде SS.10-нан шамамен екі есе үлкен SSM A 23 Dart зымырасы пайда болды. Dart-тың әзірлеу жұмыстары жалғасқанда, Nord SS.10-ның жұмысқа жарамды нұсқасын, сондай-ақ ұзартылған қашықтықтағы SS.11 зымырасын ұсынды. 1958 жылдың жазында екі француз зымырасын сатып алу ниетімен Dart-тың әзірлеу жұмыстары тоқтатылды. Осы кезеңде британдық армия Австралиямен бірлесіп, ұзақ қашықтықтағы, ауыр салмақты Malkara зымырасын жасап жатты. SS.11-ге ұқсас бағыттау жүйесін пайдалану қиын болды, содан кейін Orange William кодовый атымен жаңа жоба басталды. Бұл жүйе соққы нүктесін есептеу үшін компьютерді пайдаланды және инфрақызыл байланыс арқылы зымыраға командалар жіберді. Бірақ түтін мен шаңда байланыс жұмыс істемейтіні анықталды, бұл оны шайқас даласында тиімсіз етті. Содан кейін Vickers Vigilant зымырасының бағыттау жүйесін және жаңа, өте маневрлі зымыраны біріктіретін Swingfire зымырасы жасалды. Мақсаты – операторды толыққанды жасырып, нысананы анықтау үшін портативті көру құралын алға жылжыту және жасырын орыннан нысанаға оқ жіберу.

Жаңа тұжырымдама

1958 жылдың күзінде Армияның қару-жарақ зерттеу және әзірлеу басқармасы баллистикалық зерттеу зертханаларында (BRL) SS.10 және 11-ге болашақ алмастырушыны анықтау үшін арнайы жұмыс тобын құрды. Топқа Пикатини Арсеналы, Франкфорд Арсеналы, Редстоун Арсеналы, Уотервлиет Арсеналы, Детройт Арсеналы және Гарри Даймонд Лабораториясының өкілдері кірді. Топ дер кезінде қару-жарақ тұжырымын анықтауға тырыспауға шешім қабылдады, оның орнына келесі екі жылды мәселені зерттеуге, сондай-ақ баламалы басқару жүйелерін пайдалану мүмкіндігін зерттеуге және АҚШ-тың қалып қойған шетелдік жетістіктерін үнемі бақылауға жұмсады. Осы алғашқы даму кезеңінде британдықтар АҚШ-тың жетістіктері туралы хабардар болды. Swingfire-ды шетелдік сату мүмкіндігіне байланысты белгілі бір деңгейде мақұлдағаннан кейін, АҚШ-тың ықтимал бәсекелесінің пайда болуы алаңдаушылық тудырды. Солли Цукерман мен Джон Х. Рубельдің кездесулері 1961 жылдың шілдесінде Рубель-Цукерман келісіміне әкелді, онда Ұлыбритания ұзақ қашықтықтағы Swingfire-ды дамытуды жалғастыратын болды, ал АҚШ жаңа басқару жүйелерімен жабдықталған, қысқа қашықтықтағы зымырандарға ден қоятын болды. АҚШ алдын ала кеңеспей Swingfire немесе Vigilant-пен тікелей бәсекелесетін жүйені енгізбеуге келісті, бірақ LAW-ты алмастыру үшін жаңа басқарылмайтын "шабуыл қаруын" әзірлеуге құқылы болды. АҚШ және Канада армиясы Swingfire-ды ұзақ қашықтықтағы рөл үшін сатып алуға келісті.

ТАҚ

Танкіге қарсы зымырандарды алу бойынша келісімге қол жеткізуге жасалған күш-жігерге қарамастан, 1961 жылдың жазында Ординанс басшысы БРЛ-ден сол кезде "Ұзақ мерзімдік ауыр шабуыл қаруы" немесе қысқаша HAW деп аталған нәрсеге ресми анықтама беруді сұрады. Олар қаруды 1965-1970 жылдар аралығында жеткізуді сұрады. БРЛ жұмысты Қару жүйелері зертханасының бронетехниканы бағалау бөліміне тапсырды. Бөлім басшысы Дэвид Хардисон жиырма жеті эскизтік ұсынысты қарастыру үшін арнайы комиссияны қайта шақырды, олардың барлығы жеткіліксіз деп танылды. Хардисон содан кейін HAW қаруының идеалды сипаттамаларының тізімін дайындауға кірісті. Бастысы – жартылай автоматты басқарудың кейбір түрін қабылдау болды, өйткені SS.11 сияқты алдыңғы қарулардың қолмен басқару жүйелері (MCLOS) пулемет пен нысананың салыстырмалы қозғалысы артқан сайын пайдалану қиын болды; MCLOS тұрақты пулеметтер мен баяу қозғалатын нысаналар үшін жақсы жұмыс істеді, бірақ жылжымалы көліктерден, әсіресе тікұшақтардан пайдалану әлдеқайда қиын екені дәлелденді. MGM 51 Shillelagh зымыранымен алынған тәжірибе көрсеткендей, зымыранды сәтті бақылаудың ең оңай жолы – инфрақызыл сенсорды қолдана отырып, зымыранға бекітілген жалынды оптикалық түрде бақылау. Бұл жылу іздейтін зымыранға ұқсас, бірақ жеке нысананы емес, өзінің зымыранын іздейді. Алайда, жалын шамырауы, әсіресе бірнеше рет атылғанда, оптикалық жүйе дұрыс нысананы бақыламауы мүмкін болғандықтан, идеалды жарықтандыру көзі емес еді. Жарық орнына комиссия инфрақызыл (ИК) шамды таңдады, оның шығысы жалюзи арқылы реттеледі, сондықтан әрбір зымыранның бірегей сигналы болады. Мұндай басқару стилі зымыранды бақылау жүйесінің көру аймағына мүмкіндігінше тезірек енгізуді талап етеді; Shillelagh-та бұл дерлік бірден болды, өйткені зымыран зеңбірек трубкасынан тікелей бақылауға шығарылды. Алдыңғы қолмен басқарылатын қарулар, мысалы SS.10 және ENTAC, жаяу әскері жерге жатып атып, жерден қашықтау үшін ұшырылғаннан кейін жоғары көтеріліп, көру аймағында бірден көрінбейтін. HAW-ты сәтті бақылау үшін, оны Shillelagh сияқты трубкадан ұшыру қажет еді, бірақ жылдамдықты қамтамасыз ету үшін жеңіл болуы керек. Соңында, Shillelagh инфрақызыл байланыс арқылы зымыранға басқару командаларын жіберді, бірақ британдықтар анықтағандай, бұл өрісте сенімді емес болып шықты және кездейсоқ инфрақызыл шамдар сияқты қарсы шараларға ұшырады. HAW үшін көзделінген қысқа қашықтықтар үшін сымдық басқару толығымен қолайлы болды және өте арзан және қарсы шараларға төзімді болды.

ТОУ пайда болады

Нәтижесінде түтікшеден іске қосылатын, оптикалық бақылауда ұшқызылатын және сыммен басқарылатын конструкция жасалды. BRL бағдарламашысы Гарри Рид оны бірден "TOW" деп атады, және осы атпен жүйе өндіріске енгізілді. Алғашқыда анықталған бір мәселе – түтікшеден зымыранды ұшыру, егер тікұшақ нысанаға тікелей бағытталмаса, оны тікұшақтан ұшыруды қиындататын еді. Алдыңғы жүйелер қолмен басқарылатын және жылдам "жинауды" қажет етпейтін болғандықтан, оларды жоғары бұрыштарда ұшыру оңайырақ болатын. Бұл қысқа мерзімде үлкен проблема болуы мүмкін екенін түсінген TOW, тікұшақтан ұшыру талабынан бас тартты. BRL тобы HAW/TOW зерттеуін қайтарғаннан кейін, Пентагон оларға тілектер тізімі емес, нақты талаптарды анықтау үшін алты ай берді. Рид өнеркәсіптен ұсыныстар жинады және толық ақпарат алу үшін үш мердігерді тез таңдады: Hughes Aircraft, Martin Marietta және McDonnell Douglas. Үш компанияның барлығы концепцияны жүзеге асыруға болатынын мәлімдеді. 1962 жылдың 12 қаңтарында BRL TOW концепциясын әзірлеуді ресми түрде АҚШ Армиясының Зымыран Командысына (MICOM) тапсырды, ол өз кезегінде 19 қарашада Жақындатуға қарсы/Әуе қару-жарақ тауарлық кеңсесін құрды. 1962 жылдың желтоқсан айында Hughes келісімшарт дайындалып жатқанда, оны әзірлеуді жалғастыруға нұсқау берілді. 1963 жылдың қаңтарында XM65 TOW жобасын дамытуға қаржы мақұлдалды, ал алғашқы 100 пайыздық шығын және үстеме ақысы бар соңғы келісімшарт 1963 жылдың 3 мамырында қол қойылды. Бұл 1964 жылдың 1 қазанында TOW жобалық кеңсесінің ашылуына әкелді. Британдықтар TOW бағдарламасы туралы MICOM-ға жіберілгенде білді. Мамыр айында АҚШ Swingfire-ден TOW-ға көшуді ұсынды, француздықтар да ұзақ қашықтықты зымыранды енгізіп жатқанын және нарықта үш ұқсас қару болғандықтан, британдықтар үшін шетелдік сату қиынға түсуі мүмкін екенін атап көрсетті. Бірақ британдық армия зымыран ұшырғышы толыққанды жасырылған жағдайда ғана аман қалатынына сенді, ал TOW зымыранның барлық ұшу кезеңінде нысананы көруді талап ететін. Олар Swingfire-ті әзірлеуді жалғастырды. 1969 жылы Палатаның Өкілеттік беру жөніндегі кіші комитеті Shillelagh пайдасына TOW бағдарламасын тоқтатуды қарастырды. Екі зымыран тобынан презентациялар қабылданды, және ақырында 1970 жылдың қыркүйегінде екі бағдарламаны да жалғастыру туралы шешім қабылданды.

Үлгілер

Бастапқы іріктеу үшін Хьюз, Макдоннелл және Мартиннен үш жоба қайтарылды. Хьюз жобасы "жоғары" бағытта автоматты түрде сақтау үшін шығарылатын қанаттар мен гироскопты пайдаланды. Сым орамдары Бофорс компаниясынан лицензияланды, ал зымыран двигателі Геркулес компаниясы жасады. Бағыттау жалынды қадағалау арқылы жүзеге асырылды, олардың AIM 4 Falcon жұмыстары негізінде жасалған ішкі IR сенсоры қолданылды. Макдоннеллдің ұсынысы зымыранның айналуын бақылауға тырыспады, дәлдікті арттыру үшін артиллериялық снаряд сияқты ұшыру және ұшу кезінде оның айналуына рұқсат берді. Хьюз ұсынысы сияқты, жоғары бағытты анықтау үшін гироскоп қолданылды; бұл жағдайда, ол айналу кезінде зымыран корпусына қатысты үнемі өзгеріп отырды. ИК детектор зымыран ұңғысының V пішіндес тік арнасының соңына орналастырылды. Гравитация зымыранды төмен тартқанда, V пішінінің төменгі жағы оны жауып, жүйе зымыранды жоғары көтеруге бұйрық берді. V пішінінің соңындағы көріс жоғарғы жағына жеткенде, жоғары көтеру командасы тоқтатылды. Нәтижесінде зымыран ұшу кезінде 2 футқа (1 метрге) дейін жоғары-төмен секірді. Соңында, Мартиннің зымыраны екі жаққа орнатылған, артқа қарай иілген қанаттарды және зымыранды екі шығару түтігіне бөлетін двигательді пайдаланды, бұл зымыранға ұшу кезінде табиғи көтерілу күшін берді.

Хьюз жеңіске жетті

Алғашқы өндіріс келісім-шарты Хьюзге 1968 жылдың 28 маусымында, ал соңғы келісім-шарт 1968 жылдың 29 қарашасында берілді. 1969 жылдың 10 маусымында Chrysler компаниясының Хантсвилл бөлімшесі екінші көзді келісім-шартты алды. Бастапқы жобалауда бірқатар мәселелер туындады, әсіресе ракеталық қозғалтқыштардың алғашқы нұсқалары кейде жанатын отын бөліктерін шығарып, оқшыларға қауіп тудыратын. MICOM бұл мәселені шешкен M72 LAW-тен "бас жағынан ілініске қойылған қос негізді" отынды пайдаланатын жаңа қозғалтқышты ұсынды. Инфрақызыл (ИК) көзі, көбінесе, отқа оқпан кезінде сынған доға шамды тұтандырған жұқа металл жіпшесін пайдаланғандықтан қиындықтарға тап болды. Қайталап жүргізілген сынақтар мен түзетулер бұл мәселені шешті. Ұшыру түтігі екі жағынан да жабық болуы үшін жасалған, артқы жағы ракеталық қозғалтқышпен, ал алдыңғы жағы бағыттау жүйесінің гироскопынан шыққан қысымды газбен ашылатын. Іс жүзінде екеуі де сенімді емес болып шықты, бірақ түзету шаралары мәселелерді шешті. Өндіріс 44-ші Әскери-әуе күштері зауытында басталды және алғашқы үлгілер 1969 жылдың тамызында жеткізілді. 1970 жылдың қыркүйегінде үш оқу батальоны құрылды, ал 1970 жылдың 30 қыркүйегінде TOW армияның бұрынғы ауыр танкіге қарсы қаруын, М40 керілмейтін зеңбірегін алмастырды. Ол бұрын сатып алынған француздық ENTAC зымырандарының орнын баса бастады.

Вертолет ұшыру

1963 жылдың желтоқсан айында тікұшақтан зымырандарды ұшыру мәселесі қайта қарастырылды. Қолданыстағы жартылай автоматты жүйелердің мәселесі сол еді – ракетаға команда жіберу үшін оптикалық бақылау құрылымы ракетаны жылдам "ұстауы" керек болатын. Ал бұрынғы толық қолмен басқарылатын жүйелерде нысананы мерген кез келген уақытта бағыттай алатын. TOW зымыраны түтікшеден ұшырылатындықтан, оны ұшырылғаннан кейін оптикалық көріс шегіне бағыттау үшін басқа жүйе қажет болатын. Егер тікұшақ нысанаға тікелей бағытталмаса немесе маневр жасайтын болса, бұл одан да қиын болар еді. MICOM, Shillelagh-ты жасаушы Hughes және Philco Ford компанияларына, олардың тиісті зымыран жобалары үшін тұрақтандырылған ұшыру көздерін жасауға шарттар берді. Бұл көздер нысана алу жүйесін, ұшыру түтігінің жинағын және барлық қатысты жабдықтарды біріктіретін толық жүйе болып табылды, яғни XM26 қару жүйесі. Hughes 1965 жылы бәйгеде жеңіске жетті және 1966 жылдың маусымында XM26 үшін екінші дамыту шартын алды. XM26 бастапқыда BRL ішіндегі жеке ұйым, Әуе кемелерінің қару-жарақ тауарлық кеңсесімен әзірленді. 1970 жылдың 5 сәуірінде ол TOW жобалық кеңсесіне берілді.

Ауыстыру

АҚШ армиясы TOW зымырасына жаңасын іздеп, Close Combat Missile System Heavy (CCMS H) жобасын жүзеге асыруда. Мақсат – 200 метрден астам қашықтыққа ұшуға қабілетті, жылдамдығы жоғары, қозғалыс кезінде ату мүмкіндігі, сондай-ақ ұшыруға дейін және кейін нысананы анықтау қабілетіне ие, бірақ ұшыру құрылғысының мөлшері мен қарулану қашықтығы бұрынғыдан ұқсас болуы керек. Армия CCMS H жүйесін 2028 мен 2032 жылдар аралығында қолдануға ниеттенуде.

Дизайн

1997 жылы Raytheon компаниясы General Motors корпорациясынан Hughes Electronics компаниясының зымырандық жүйелер бөлімін сатып алды, сондықтан TOW жүйелерін әзірлеу мен өндіру енді Raytheon брендімен жүзеге асырылады. Қару броньға қарсы, бункерге қарсы, бекініске қарсы және десанттық-амфибиялық операцияларда қолданылады. TOW әлем бойынша 45-тен астам елдің қарулы күштерінде тұр және 15 000-нан астам құрлықтағы, көліктегі және тікұшақтағы платформаларда орнатылған. Жүйенің негізгі жаяу әскерлік түрі бірнеше модульден тұрады: бүктелген үш аяқты тіреу, зымыранды салуға арналған түтік (оны зымырандар артқа салынады), міндетті күндізгі бақылау құрылғысы, оны AN/TAS 4 немесе AN/TAS 4/A газды салқындатқыш түнгі көру құрылғысымен (немесе M41 ITAS нұсқасындағы біріктірілген бақылау құрылғысымен) толықтыруға болады, және үш аяқты тіреуге орнатылатын, зымыранды салу түтігі мен бақылау құрылғысын ұстайтын, сондай-ақ қарудың оқ ату механизмі мен зымыранның деректерлік қосылысына бекітілетін көпірлік қысқыштары бар жүріс бірлігі. Осы негізгі жиынтықтан басқа, барлық бағыттау есептеулерін орындайтын жеке өртке бақылау жүйесі (FCS) модулі және жүйені қуатпен қамтамасыз ететін аккумуляторлық батареясы бар. Бұл екі модуль бір-бірімен байланысты, ал FCS күндізгі бақылау құрылғысына кабель арқылы қосылады. Нысана анықталғанда және оқ ату механизміне басқанда, зымыранның ішкі гироскопы айналып, жылу батареясы жұмыс температурасына жеткенше 1,5 секундтық кешігу болады. Бұл процестер аяқталғаннан кейін, зымыранды түтікшенің артқы жағынан шығаратын ұшқыш қозғалтқышы қосылады: бұл жұмсақ ұшқыш қозғалтқышы 0,05 секунд бойы жұмыс істейді және зымыран түтікшенің ішінде тұрып жанды. Зымыранды салу түтігінен шыққан кезде, ұшу қозғалтқышының алдындағы төрт қанат алға қарай ашылады, содан кейін зымыран толығымен түтікшенің ішінде шыққанда артқа қарай ашылатын төрт бақылау беттері ашылады. Қанаттар ұшыру құрылғысынан шамамен 7 метр қашықтықта толықтай созылғанда, ұшу қозғалтқышы тұтанады, зымыранның жылдамдығын оның жану уақытында шамамен 600 миль сағатына (~1000 километр сағатына) дейін арттырады. Ұшырудан кейін 0,18 секундтан соң, ұшыру құрылғысынан шамамен 65 метр қашықтықта, ұшқыш қозғалтқыштың жылдамдауынан туындаған G күштерінің әсерінен оқ-дәрінің жарылғыш бөлігі қаруландырылады, бұл ұшқыш қозғалтқышы тұтанбаған жағдайда операторды қорғауға арналған қауіпсіздік шарасы. Ұшу қозғалтқышы ұшырудан кейін 1,6 секундтан соң тоқтап қалады, ал зымыран қалған ұшу уақытында сырғанап ұшады. Трекер зымыранды ұстағаннан кейін, күндізгі бақылау құрылғысына бағытталған инфрақызыл сенсорлар зымыранның құйрығындағы инфрақызыл маяқтың көзге түсетін бағытына қатысты орналасуын үнемі бақылайды, ал FCS командалық байланыс арқылы зымыранның кіріктірілген ұшуды басқару блогына бағытты түзетулерді жібереді. Содан кейін зымыран бақылау беттеріндегі итергіштер арқылы ұшу жолын түзетуге өтеді. Оператор нысанаға тигенше бақылау құрылғысының бағытталған белгісін нысананың ортасында ұстап тұрады: егер зымыран нысанаға тимесе, бастапқы TOW зымыранында 3000 метрде және қазіргі өндірістегі TOW зымыраларында 3750 метрде командалық сымдар автоматты түрде кесіледі. Егер трекер зымыранды ұшырғаннан кейін 1,85 секунд ішінде инфрақызыл маяқты анықтай алмаса, сымның автоматты түрде кесілуі де болады. TOW зымыраны үнемі жаңартылып келді, 1978 жылы жақсартылған TOW зымырасы (ITOW) пайда болды, ол ұшырудан кейін ұзартылатын ұзын зондпен іске қосылатын жаңа оқ-дәріге ие болды, бұл броньды тесіп өтуді жақсарту үшін 100 метрлік қашықтықта тұрды. 1983 жылғы TOW 2 үлкен оқ-дәріге және ұзартылатын зондқа ие болды, екінші, қысқа толқынды ксенон іздену маяғымен және екі маяқтың импульс жиілігін кездейсоқ түрде өзгертетін оптикалық кодтаушылармен жабдықталды, сондай-ақ шамамен 30% артық итерме беретін қозғалтқышқа ие болды. Одан кейін 1987 жылы TOW 2A/B пайда болды. Hughes 1989 жылы сымсыз деректерді беру желісі бар TOW зымырасын жасады, ол TOW 2N деп аталды, бірақ бұл қару АҚШ әскері қолданысқа алмады. Raytheon TOW желісін жақсартуды жалғастырды, бірақ оның FOTT (Follow On To TOW) бағдарламасы 1998 жылы тоқтатылды, ал TOW FF (TOW Fire and Forget) бағдарламасы 2002 жылы қаржыландырудың шектеулі болуына байланысты қысқартылды. 2001 және 2002 жылдары Raytheon және АҚШ армиясы TOW 2B кеңейтілген нұсқасында бірлесіп жұмыс істеді, бастапқыда TOW 2B (ER) деп аталды, бірақ қазір TOW 2B Aero деп аталады, оның арнайы мұрын бөлігі бар, ол қашықтықты 4,5 км-ге дейін арттырады. TOW 2B жоғарыдан шабуыл жасау мүмкіндігіне ие. Бұл зымыран 2004 жылдан бері өндіріліп келе жатқанмен, оған әлі күнге дейін АҚШ армиясының белгісі тағайындалмаған. TOW 2A, TOW 2B және TOW 2B Aero-ның сымсыз нұсқалары "RF" жұрнағымен белгіленген "жайсыз" бір бағытты радио байланысын пайдаланады. 2013 жылға қарай АҚШ теңіз корпусы әуеден ұшырылатын TOW зымыранын қолданудан шығарды.

Ұшыру платформалары

TOW АҚШ әскері тарапынан BGM ретінде белгіленеді: көпүрлі ұшыру платформасы (B) жер бетіне шабуыл (G) басқарылатын зымыран (M). B ұшыру платформасы префиксі тек жүйе әртүрлі ұшыру платформаларынан ұшырылғанда негізінен өзгеріссіз қолданылатын жағдайда ғана қолданылады. M151 және M220 ұшырғыштарын жаяу әскер қолданады, бірақ оларды бірқатар көлік құралдарына орнатуға болады, соның ішінде M151 джипіне, M113 бронетранспортёрына, M966 HMMWV және M1045 HMMWV (M966-ны алмастырды). Бұл ұшырғыштар теориялық тұрғыдан жеке тасымалдана алады, бірақ өте ауыр. Жаңартылған M151 ұшырғышы түнгі уақытта пайдалануға мүмкіндік беретін жылулық оптикамен жабдықталды және салмақты азайту үшін оңайлатылды. M220 TOW 2 сериясын басқару үшін арнайы әзірленді. TOW жүйелері сондай-ақ M2/M3 Брэдли IFV/CFV, LAV AT, M1134 Stryker ATGM тасымалдаушы және қазіргі уақытта қолданыстан шығарылған M901 ITV (жақсартылған TOW көлігі) сияқты көлік құралдарында қолдану үшін әзірленді; олар көбінесе TOW Under Armor (TUA) деп аталады. Вертолеттерде AH 1 сериясында қолданылатын M65 жүйесі негізгі жүйе болып табылады, бірақ UH 1 үшін XM26 жүйесі әзірленді, ал кейіннен AH 56 тікұшағы үшін жүйе әзірленді. TOW, сондай-ақ Westland Lynx тікұшақтарының AH.1 (TOW) және AH.7 нұсқаларымен де қолданылды, оларға әрқайсысы төрт зымыранды тасымалдайтын екі пилон бекітілді. M41 TOW нысананы табу жүйесі (ITAS) – M220 көп мақсатты дөңгелекті көлігінде (HMMWV) орнатылған TOW 2 зымыран жүйесінің жаңартылған блогы. TOW ITAS қазіргі уақытта АҚШ армиясы мен АҚШ теңіз жаяу әскерінің белсенді және резервтік құрамдарына (оны SABER деп атайды) әуе шабуылы, әуе десанттық және жеңіл жаяу әскер бөлімдеріне жеткізілуде. ITAS танкіге қарсы бөлімдерге жақсы броньға қарсы қабілеттермен қатар, біріктірілген қару тобының ажырамас бөлігіне айналдыратын мүмкіндіктерді де ұсынады. Ауыр және жеңіл күштерге бөлінген кезде де, мұнда танкіге қарсы күштердің басым бөлігі дәстүрлі түрде ауыр бөлімдерде орналасқан болса да, TOW ITAS жабдықталған танкіге қарсы бөлімдер қауіпті нысаналарды жоюмен қатар, жоғары сапалы барлау, қадағалау және нысананы табу (RSTA), артқы аймақты қорғау және қалалық операцияларға қабілеттіліктерді де қамтамасыз ете алады. TOW ITAS үш жаңа ауыстырылатын бөліктен тұрады: нысананы табу кіші жүйесі (TAS), отты басқару кіші жүйесі (FCS) және литий батареялық блогы (LBB); модификацияланған TOW 2 айналу блогы; қолданыстағы TOW ұшыру түтігі және үш аяқ тіреуі; және TOW Humvee модификация жинағы. TAS тікелей көрініс оптикасы мен зымыранды бақылаушыны, екінші буынға жатқан алға қарауыш инфрақызыл (FLIR) түнгі көру құралын (NVS) және лазерлік қашықтық өлшегішті бір корпусқа біріктіреді. TAS электроникасы осы компоненттердің автоматты түрде бапталуын қамтамасыз етеді, бұл тактикалық калибровка және 180 күндік тексеру қажеттілігін жояды. Инфрақызыл оптикасының салқындату жүйесі – заманауи SADA II электр қуатымен жұмыс істейтін криосалқындатқыш, бұл AN/TAS 4 және AN/TAS 4A түнгі көру құралдарында қажет болғандай, жоғары қысымды салқындатқыш газ баллондарын алып жүру қажеттілігін жояды. ITAS жүйесіне соңғы қосылған ITAS FTL (алысқа орналасқан нысананы табу) болып табылады, ол PADS (орналасу және бағытты анықтау кіші жүйесі) деп аталатын жаңа модульді қамтиды, бұл құрылғы ITAS көздеу блогының үстіне бекітіледі және операторға дәл координаттық деректерді беру үшін дифференциалды GPS іздеуін пайдаланады.

Қызмет тарихы

1968 жылы Хьюз компаниясына толық көлемде өндіріс жүргізуге шарт берілді, ал 1970 жылға қарай бұл жүйе АҚШ Армиясының қару қатарына енгізілді. Қабылдағаннан кейін BGM-71 сериясы қолданыста болған M40 106 мм зеңбірек пен MGM-32 ENTAC зымыран жүйесін ығыстырды. Бұл зымыран сондай-ақ, сол кезде қолданыста болған AGM-22B вертолеттен танкке қарсы қолданылатын қарудың орнына келді.

1972: Вьетнам: бірінші жауынгерлік қолдану

1972 жылы 24 сәуірде АҚШ-тың 1-ші ұрыс әуе TOW тобы Оңтүстік Вьетнамға келді; топтың міндеті – жауынгерлік жағдайда жаңа бронетанкқа қарсы зымыранды сынау болды. Топ үш экипаждан, Bell Helicopter және Hughes Aircraft компанияларының техникалық өкілдерінен, АҚШ Армиясының Әуе және Зымыран командованиесінің мүшелерінен және екі UH-1B тікұшағынан тұрды; әрқайсысы XM26 TOW қару жүйесімен жабдықталған, ол қоймадан алынған еді. Әуе шайқасы үшін Орталық жоталарға орналасқаннан кейін, бөлім жаудың бронетехникасын күнделікті іздеуді бастады. 9 мамырда Солтүстік Вьетнам Халық Армиясының (ПАВН) 203-ші бронетанкті полкінің бөлімдері Вьетнам Республикасы Армиясының (ARVN) рейнджерлері ұстап тұрған Бен Хет лагеріне шабуыл жасады. Рейнджерлер 203-ші полктің алғашқы үш PT-76 жеңіл амфибиялық танкын жойып, шабуылды тоқтатты. Контум қаласы үшін болған шайқас кезінде TOW зымыраны аймақтағы ПАВН танкілерінің шабуылдарын тойтаруда маңызды қару болып көрінді. Мамыр айының соңына қарай BGM-71 TOW зымырандары PT-76 жеңіл және T-54 негізгі шайқас танкыларын 24 рет жойғандығы расталды.

1982 жылы Ливан соғысы

Израиль қорғаныс күштері 1982 жылғы Ливан соғысы кезінде TOW зымырандарын қолданды. 11 маусымда ізраилдық танкке қарсы топтар Сирияның бронетәлікті күштеріне шабуыл жасап, кеңес жасаған бірнеше Т-72 танкін жойды. TOW зымырандарымен жойылған Т-72 танкілерінің саны (Меркава MBT-ларымен жойылғандармен салыстырғанда) бойынша әртүрлі бағалаулар бар, ең төменгі көрсеткіш тоғыз, ал ең жоғары көрсеткіш бойынша Израиль әскерлері соғыста жойған 30 Т-72 танкінң "көп бөлігін" Йосси Пеледтің танкке қарсы TOW бөлімшелері жойған деп есептеледі. Бұл американдық танкке қарсы зымыранның жаңа совет танкымен алғашқы кездесуі болуы мүмкін.

Иран-Ирак соғысы

1980 жылдардағы Иран-Ирак соғысында Иран Ислам Республикасы армиясы 1979 жылғы Иран революциясынан бұрын сатып алынған TOW зымырандарын, сондай-ақ Иран-Контрас мәмілесі кезінде сатып алынғандарын пайдаланды. Иран АҚШ-тан сатып алған 202 AH 1J International (AH 1J SeaCobra экспорттық түрі) тікұшағының 62-сі TOW зымырандарын қолдануға қабілетті болды. Ирандық AH 1J тікұшақтары Ирактың Иранға басып кіруін баяулатты. Ирандық SeaCobra мен ирактық Mil Mi 24 арасындағы "әуе шайқастарында" ирандықтар бірнеше жауды жойды, көбінесе TOW зымырандарын қолдана отырып.

1991: Парсы шығанағындағы соғыс

TOW 1991 жылғы Персия шығанағындағы соғыста "Шөлдік дауыл" операциясы кезінде көптеген жағдайларда қолданылды. Соғыс барысында M2 Брэдли жаяу әскерінің жауынгерлік машинасы (IFV) және M3 Брэдли атты әскердің жауынгерлік машинасы (CFV) TOW зымырандарын тасымалдады. M2 жеті қосымша оқ алып жүре алды, ал M3 он екі оққа дейін тасымалдайтын. M2 және M3 орта салмақты Брэдли жауынгерлік машиналары соғыс кезінде M1A1 Абрамс ауыр негізгі жауынгерлік танктерінен гөрі көбірек ирактық танктерін жойды. AT (TOW) ротасы, 2-ші танк батальоны, 2-ші теңіз жаяу әскері дивизиясы және AT (TOW) ротасы, 3-ші танк батальоны, 1-ші теңіз жаяу әскері дивизиясы өздерінің M1045/M1046 HMMWV көліктерінде TOW зымырандарымен ирактық танктерге шабуыл жасады. Бұл көліктерге төбеге орнатылған TOW ұшырғышы орнатылған, ал жүк бөлімінде алты оқ, түтікте қосымша бір оқ тасымалданды. Британ армиясы да қақтығысқа TOW зымырандарымен жабдықталған Westland Lynx тікұшақтарын жөнелтті, олар ирактық бронетехникасына шабуыл жасады. Бұл британдық тікұшақтан TOW зымыранын қолданудың алғашқы тіркелген жағдайы болды.

1993 жыл: Сомали

5 маусымда 24 пакистандық сарбаз Мохамед Фарах Айдидтің Хабр Гидр жасағының мүшелері тарапынан өлтірілді; кейбіреулері тірідей терісінен айырылды. Содан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы осы жауапты тұлғаларды тұтқындауға шақырды. Бірнеше аптадан соң, кінәні Хабр Гидр тайпасының басшысы Айдидке таңды. БҰҰ әскерлері Айдидті іздеуге кірісті. Екі тарап арасындағы оқиғалар ушыға түсті, шайқас екі жаққа да өтті. 12 шілдеде, Могадишо шайқасынан үш ай бұрын, Біріккен Ұлттар Ұйымы мен АҚШ «Мичиган» операциясы аясында Айдидтің туған Хабр Гидр тайпасының стратегиялық кеңесіне шабуыл жасап, оның ұйымын жеңуге тырысты. «The Washington Post» газеті бұл оқиғаны «қырғын» деп сипаттады, онда «шамамен алты» AH 1 Cobra шабуылдық тікұшағы ақсақалдар мен жоғары әскери командирлердің кеңесіне 16 TOW зымыраны мен 20 мм калибрлі пулеметтерден 2000 оқ атып жіберді. Бірінші TOW зымыраны баспалдақты қиратып, қашуға мүмкіндік бермеді. Кейіннен Айдид бұл кеңесте болмағаны белгілі болды. Қызыл Крест 54 адам қаза тапқанын мәлімдеді, адмирал Джонатан Т. Хоу 20 адамның қаза тапқанын хабарлады, ал Айдидтің Сомали Ұлттық Альянсы 73 адамның қаза болғандығын көрсететін тізім ұсынды.

2001: Ауғанстандағы соғыс

АФҒАНСТАН соғысы кезінде TOW зымырандары қолданылды.

2003: Ирак соғысы

2003 жылғы 22 шілдеде Удай мен Құсай Хусейнді өлтірген шабуыл кезінде АҚШ күштері Иракта он Humvee-ге орнатылған TOW зымырандарын қолданды. TOW зымырандары көбінесе бронетранспорттық құралдарға қарсы қолданылса да, бұл зымырандар екі адамның болған үйіне қолданылды.

2011: Сириядағы азаматтық соғыс

Қару 2014 жылдың сәуір айында Сирия азаматтық соғысында сириялық оппозициялық күштердің BGM 71 TOW зымыраларын қолданғанын көрсететін кем дегенде екі видеода анықталды, бұл қару бұрын оппозицияда пайдаланбаған еді. Сериялық нөмірі алынып тасталған BGM 71E 3B зымырасының бейнесі PBS Frontline телесериалының 2014 жылғы 27 мамырдағы эпизодында көрсетілді. 2015 жылдың ақпан айында Картер орталығы АҚШ тарапынан берілген TOW зымыраларын қолданғаны құжатталған Сирияның еркін армиясының Оңтүстік майданындағы 23 топты тізімдеді. 2015 жылдың мамыр айында TOW зымыраларының көптеп келуі байқалды, көбінесе Сирияның еркін армиясына қатысты топтарға, сондай-ақ тәуелсіз исламистік батальондарға жеткізілді. TOW зымыраларын алған оппозициялық топтар зымыраларды қолдануын бейнеге түсіріп, пайдаланылған корпустарын сақтауға міндетті болды. TOW зымыраларымен жабдықталған топтардың ішінде Хаззм қозғалысы, 13-ші дивизия, 1-ші жағалау дивизиясы, Сирия революциялық майданы, Ярмук армиясы, Әділдік бригадасы және 101-ші дивизия бар. Сирияның еркін армиясының батальондары 2015 жылғы Джиср әл-Шугур шабуылында TOW зымыраларын кеңінен және шешуші түрде қолданды. 2015 жылдың 24 қарашасында Сирия-Түркия шекарасында Су-24М ұшағы атып түсірілгеннен кейін Ресей құтқару операциясын жүргізді. Сирияның еркін армиясының 1-ші жағалау дивизиясы TOW зымырасын қолданып, экипажы кері шегілгеннен кейін зақымдалған ресейлік тікұшақты жойған видео жарияланды. 2015 жылдың қазан айында Сауд Арабиясы Ассадқа қарсы көтерілісшілерге 500 TOW зымырасын жеткізді. Болгария телеарнасы түсірген видеоматериалдар бұл қаруды көтерілісшілер емес, исламист топтар қолданғанын көрсетеді. Хабарларға сәйкес, TOW зымыраларының бір бөлігі Сириядағы әл-Қаида және Ирак пен Леванттағы Ислам мемлекетінің қолына тиді. 2016 жылдың тамызында Сирия армиясының Алеппо облысының Бани Зейт ауданында қолға түскен BGM 71E зымыра жүйесін тексеріп жатқан видеосы интернетке тарады. 2016 жылдың 2 қыркүйегінде көтерілісшілер BGM 71 TOW зымырасымен француздық өндіріс Аэроспатиаль Газель тікұшағын, Хама облысының солтүстігіндегі Хаттаб маңындағы әуежайға қонғанда жойған видеоны жариялады. Сонымен қатар, TOW зымырасы Сириядағы ресейлік Т-90 танктеріне сәтті тигені хабарланды, олар мұндай зымырандарды жоюға арналған қорғаныс жүйелерімен жабдықталған. Алайда, ресейлік тарап танктың "аздап зақымдалғанын" және оның жұмыс істеуге қабілетті екенін мәлімдеді.

2022: Ресей-Украина соғысы

2022 жылдың тамызында АҚШ Қорғаныс министрлігі Украинаға "Украинаның маңызды қауіпсіздік және қорғаныс қажеттіліктерін қанағаттандыру" мақсатында қосымша 775 миллион долларлық көмек пакетінің бөлігі ретінде 1,500 TOW зымыранын (деректерге сәйкес BGM 71 болуы мүмкін, бірақ нақты көрсетілмеген) жіберетінін хабарлады. 2023 жылдың сәуірінде Twitter желісінде жарияланған видеоларда украиндық күштердің Бахмут аймағында TOW зымырандарын қолданып ресейлік танктерді жойғаны көрсетілді, оның ішінде зымырандарды жүктеу, пайдалану және көлік құралына орнату процестері де бейнеленді. Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің бұрынғы өкілі: "Бұл видеолар қатты әсер етеді. Олар TOW зымырандары сияқты көне қарулардың да ресейлік әскерлерге зор ықпал ете алатынын көрсетеді. Бұл видеолар, әрине, ресейлік әскерлердің моральдық жағдайын нашарлатады". 19 шілдеде Украинаның қорғаныс министрінің орынбасары Ханна Малиар Telegram арнасында М2 Брэдлинің Запорожье облысындағы шайқаста ресейлік жаяу әскерлерін жойғанын мәлімдеді. Ол сондай-ақ, M2 Bradley TOW зымырандарын пайдаланып екі ресейлік Т-72 танкін жойғанын айтты. Брэдли 47-ші механикаландырылған бригадаға бекітілді. Бұл мәлімдемелер тәуелсіз расталмады.

Халықаралық

Иран 1979 жылға дейін алынған үлгілерді кері инженериялық талдау арқылы жасап, қазіргі уақытта TOW зымырандарының көшірмелерін өндіруде. Олар Иранда "Топхан" деп аталады. Швеция SAAB компаниясына Helikopter 9 үшін HeliTow (Rbs 55H) деп аталатын тікұшақтан ұшыру жүйесін әзірлеуді тапсырған.

Ұсынылған бағалар

1980 жылдардың басында Югославияға АҚШ-та жасалған заманауи танкіге қарсы TOW басқарылатын зымырандарды жеткізу жөніндегі келіссөздер, Югославияның 1980 жылдардың басында Эфиопияның жаңа революциялық үкіметіне M 47 танктарын жібергені және осыған дейінгі [қару] беру шартын бұзғаны белгілі болғаннан кейін тоқтап қалды.