Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1959 жылы Курт Воннегут-күлкеннің романы «Титанның сиреналары» – Курт Воннегут-күлкеннің 1959 жылы алғаш жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Оның екінші романы болып табылатын бұл туынды ерік бостандығы, толық білім және адамзат тарихының жалпы мақсаты мәселелерін қамтиды, ал оқиғаның басым бөлігі Жерге Марстан жасалған шабуылға арналған.
1959 novel by Kurt Vonnegut Jr. The Sirens of Titan is a comic science fiction novel by Kurt Vonnegut Jr., first published in 1959. His second novel, it involves issues of free will, omniscience, and the overall purpose of human history, with much of the story revolving around a Martian invasion of Earth.
Сюжет
Бұл роман әлемді білетін бір оймен басталады: "Қазір әркім өмірдің мәнін өзінің ішінде табуға үйренген. Бірақ адамзат бұрын осындай бақытқа ие болған емес". Малахи Констант – болашақ Солтүстік Америкадағы ең бай адам. Ол әкесінің байлығын құдайдың қалауына байланыстырып, өте жорықты деп санайды және осы жорықтықтың арқасында одан әрі байып кетеді. Ол Жерден Марсқа, планетаралық соғысқа дайындық үшін, содан кейін Меркурийге, сол соғыстан аман қалған марсианмен бірге, Жерге – адамдардың оның мақтанышқа берілгеніне наразылық білдіріп, оны жазалау үшін, және соңында Титанға барады. Титанға келгенде ол өзіне осы оқиғалардың себепкері болған Уинстон Найлс Рамффордпен қайта кездеседі. Рамффорд Жаңа Англияның бай отбасында өскен. Оның жеке капиталы жеке ғарыш кемесін салуға жететіндей мол болды, ол ғарыш саяхатшысы атанды. Жер мен Марс арасында саяхат жасағанда, оның кемесі – Рамффорд пен оның иті Қазақпен бірге – хроносинкластикалық инфундибулум деп аталатын құбылысқа түседі. Роман бойынша, бұл "барлық түрлі шындықтар жиналатын жер". Инфундибулумға кірген кезде Рамффорд пен Қазақ кванттық механикадағы ықтималдық толқындарына ұқсас "толқынды құбылыстарға" айналады. Олар Күннен Бетельгейзе жұлдызына дейін созылған спираль бойында өмір сүреді. Жер сияқты планета олардың спиралімен қиылысқанда, Рамффорд пен Қазақ уақытша сол планетада пайда болады. Хроносинкластикалық инфундибулумға кірген кезде Рамффорд өткен мен болашақты көре алады. Роман бойында ол оқиғаларды болжайды және оның болжамдары, егер ол жалған айтпаса, орындалады. Осы күйде Рамффорд Жерде "Құдайдың толығымен бейжай" шіркеуін құрып, Марстан келген шабуылдан кейін планетаны біріктіруге тырысады. Сондай-ақ осы күйде Рамффорд, әртүрлі планеталарда пайда болып, Марстың басып кіруін бастайды, ол сәтсіздікке ұшырау үшін жоспарланған. Титан – ол тұрақты түрде адам ретінде өмір сүре алатын жалғыз орын. Мұнда ол өзінің зақымдалған ғарыш кемесін жөндеу үшін кішкентай металл бөлшек қажет болатын Тральфамадордан келген саяхатшымен танысады (Бұл әлем Воннегуттың "Бейітхана бес" романында да кездеседі). Сало, Тральфамадорлық саяхатшы, мыңдаған жылдар бұрын алыс галактикаға хабар жеткізу үшін жасалған робот. Оның ғарыш кемесі "Барлық нәрсенің болуға ұмтылысы" немесе UWTB арқылы қуаттанады, ол материя мен ұйымды жоқтан пайда болуға итермелейтін "алғашқы қозғаушы күш". (Воннегут оқырманға UWTB Әлемнің жаратылуына жауапты және көзге көрінетін ең үлкен энергия көзі екенін айтады). Салоның ғарыш кемесінің кішкентай бөлігі бұзылып, оны 200 мың жылға жуық Күн жүйесінде қалып қояды. Ол Тральфамадордан көмек сұрайды, ал оның тральфамадорлық достары адамзат тарихын өзгертіп, алғашқы адамдардың өркендеуіне және бөлшекті жасау үшін өркениет құруына мүмкіндік береді. Рамффордтың хроносинкластикалық инфундибулуммен кездесуі, Марспен болған соғыс және Константтың Титанға жер аударылуы – Тральфамадорлықтардың UWTB-ны бақылауы арқылы жасалған манипуляциялар. Стоунхендж, Ұлы Қытай қабырғасы және Кремль – бұл тральфамадор геометриялық тілінде жазылған хабарлар, олар Салоға олардың жетістіктерін хабарлайды. Көрсетіліп отыр, алмастыруға қажетті бөлшек – Констант пен оның ұлы Хроно (Рамффордтың бұрынғы әйелінен туған) әкелген шағын металл жолақ. Күннің дағы Рамффордтың спиралін бұзады, оны және Қазақты кеңістікке бөлек жібереді. Рамффорд пен Салоның Салоның хабарының мазмұны туралы дау-жанжалы, Рамффордтың жоғалуына байланысты шешілмейді, бұл Салоның өзін-өзі бөлшектеуіне әкеледі, осылайша Титанға адамдар қалып қояды. Хабардың тральфамадор тілінде "Сәлемдесу" дегенді білдіретін бір нүкте екені белгілі болады. Хроно Титан құстарының арасында өмір сүруді таңдайды. Отыз екі жылдан кейін анасы қайтыс болады, ал Констант Салоны қайта құрауға тырысады. Хрононың көп жыл бұрын әкелген бөлшегін пайдаланып, Констант Тральфамадорлық дискіні жөндеуге асығады. Сало қартайған Константты шафлборд алаңына орналастыруды қалайды, бірақ Констант Индианаполиске тастап кетуді талап етеді, онда ол қысқы уақытта қалалық автобусты күтіп жатып, суықтан қаза табады. Өлімі алдында ол Салоның оның санасына жасырын орнатқан жағымды көрінетін түске тап болады.
This novel begins with an omniscient comment: "Everyone now knows how to find the meaning of life within himself. But mankind wasn't always so lucky." Malachi Constant is the richest man in a future North America. He possesses extraordinary luck that he attributes to divine favor which he has used to build upon his father's fortune. He becomes the centerpoint of a journey that takes him from Earth to Mars in preparation for an interplanetary war, to Mercury with another Martian survivor of that war, back to Earth to be pilloried as a sign of Man's displeasure with his arrogance, and finally to Titan where he again meets the man ostensibly responsible for the turn of events that have befallen him, Winston Niles Rumfoord. Rumfoord comes from a wealthy New England background. His private fortune was large enough to fund the construction of a personal spacecraft, and he became a space explorer. Traveling between Earth and Mars, his ship—carrying Rumfoord and his dog, Kazak—entered a phenomenon known as a chrono synclastic infundibulum, which is defined in the novel as "those places where all the different kinds of truths fit together". When they enter the infundibulum, Rumfoord and Kazak become "wave phenomena", somewhat akin to the probability waves encountered in quantum mechanics. They exist along a spiral stretching from the Sun to the star Betelgeuse. When a planet, such as the Earth, intersects their spiral, Rumfoord and Kazak materialize, temporarily, on that planet. When he entered the chrono synclastic infundibulum, Rumfoord became aware of the past and future. Throughout the novel, he predicts events; unless he is deliberately lying, the predictions come true. It is in this state that Rumfoord established the "Church of God the Utterly Indifferent" on Earth to unite the planet after a Martian invasion. It is also in this state that Rumfoord, materializing on different planets, instigated the Martian invasion, which was designed to fail spectacularly. On Titan, the only place where he can exist permanently as a solid human being, Rumfoord befriends a traveller from Tralfamadore (a world that also figures in Vonnegut's novel Slaughterhouse Five, among others) who needs a small metal component to repair his damaged spaceship. Salo, the Tralfamadorian explorer, is a robot built millennia earlier to carry a message to a distant galaxy. His spacecraft is powered by the Universal Will to Become or UWTB, the "prime mover" which makes matter and organization wish to appear out of nothingness. (UWTB, Vonnegut informs the reader, was responsible for the Universe in the first place and is the greatest imaginable power source). A small component on Salo's spacecraft breaks and strands him here in the Solar System for over 200 millennia. He requests help from Tralfamadore, and his fellow Tralfamadorians respond by manipulating human history so that primitive humans evolve and create a civilization in order to produce the replacement part. Rumfoord's encounter with the chrono synclastic infundibulum, the following war with Mars and Constant's exile to Titan were manipulated via the Tralfamadorians' control of the UWTB. Stonehenge, the Great Wall of China and the Kremlin are all messages in the Tralfamadorian geometrical language, informing Salo of their progress. As it turns out, the replacement part is a small metal strip, brought to Salo by Constant and his son Chrono (born of Rumfoord's ex wife). A sunspot disrupts Rumfoord's spiral, sending him and Kazak separately into the vastness of space. An argument between Rumfoord and Salo moments before concerning the contents of Salo's message, left unresolved because of Rumfoord's disappearance, leads the distraught Salo to disassemble himself, thereby stranding the humans on Titan. It is revealed that the message was a single dot, meaning "Greetings" in Tralfamadorian. Chrono chooses to live among the Titanian birds; after thirty two years, his mother dies and Constant manages to reassemble Salo. Using the part delivered so many years previously by Chrono, Constant repairs the Tralfamadorian saucer. Salo wishes to place the aging Constant at a shuffleboard court, but Constant insists on being dropped off in Indianapolis, where he dies of exposure in the wintertime while awaiting an overdue city bus. As he passes away, he experiences a pleasant hallucination secretly implanted in his mind by a compassionate Salo.
Негізгі тақырыптар
"Титан сиреналары" көбінесе ерік бостандығы мәселесін қамтиды, көптеген кейіпкерлер одан айырылады, ал адамзат мыңдаған жылдар бойы сырттан басқарылғаны және оның мақсатының бекер болғандығы ашыққа шығады, бұл оқиғаның маңызды бөлігін құрайды. Ерік бостандығы және оның жоқтығы Воннегуттың кейінгі романдарының негізгі тақырыбына айналды, әсіресе "Slaughterhouse Five" (1969) және "Breakfast of Champions" (1972). Көбірек қарастырғанда, кейіпкерлердің әрекет ету мүмкіндігінің болмауы Воннегут романдарының айрықша ерекшелігі болып табылады, онда басты кейіпкерлер ешқашан жеңіп шыға алмайтын және көбінесе түсіне алмайтын күштерге қарсы күреседі. "Титан сиреналары" романындағы ешбір кейіпкер өз жағдайын өзі таңдаған жоқ, олар өз еркінен тыс күштердің ықпалында болады және жағдайды жақсартудан басқа ештеңе жасай алмайды. Кітаптың соңында Констант: "Адам өмірінің мақсаты, кім басқарса да, махаббатқа лайық әрбір жанды сүю" деген қорытындыға келеді.
The Sirens of Titan largely deals with questions of free will, with multiple characters being stripped of it and the revelation that humanity had been secretly manipulated for millennia for an inane purpose, playing major roles in the story. Free will and the lack thereof became major themes in Vonnegut's later novels, especially Slaughterhouse Five (1969) and Breakfast of Champions (1972). More broadly speaking, lack of agency has been a hallmark of Vonnegut's novels, with the protagonists struggling against forces they can never overcome and often can't comprehend. None of the characters in The Sirens of Titan have chosen to be in their position, but are driven by forces and wills beside their own, and can do no more than try to make the best of it. At the end of the book Constant concludes, "A purpose of human life, no matter who is controlling it, is to love whoever is around to be loved."
Стиль
Романның синтаксисі және сөйлем құрылымы қарапайым, бұл Воннегуттың ерекше стилінің бір бөлігі. Сондай-ақ, ирония, сезімталдық, қара юмор және нұсқаушылдық романның бойымен жиі кездеседі.
The novel is simple in syntax and sentence structure, part of Vonnegut's signature style. Likewise, irony, sentimentality, black humor, and didacticism are prevalent throughout the novel.
Өмірбаян
Гарвардтың «The Harvard Crimson» журналының мәліметінше, Воннегут «Титан сиреналарын» бір түндік уақытта құрастырған. [H] Ол бір кеште кімнің бір роман жазу керектігін айтқанда, олар келесі бөлмеге өтіп, ол сол жерде ойындағы бар нәрселерден ауызша осы кітапты жинап шығарған.
According to The Harvard Crimson, Vonnegut "put together the whole of The Sirens of Titan in one night [H]e was at a party where someone told him he ought to write another novel. So they went into the next room where he just verbally pieced together this book from the things that were around in his mind."
Баспа тарихы
2000 жылы немесе 2001 жылдың басында тәуелсіз электрондық кітап баспасы RosettaBooks компаниясы Воннегутпен бірнеше романын, оның ішінде "Титан сиреньдерін" электрондық кітап түрінде шығару туралы келісім жасасты. Random House 2001 жылдың ақпан айында RosettaBooks компаниясын сотқа берді, ол Воннегутқа қатысты, 1967 және 1970 жылдары Dell (мүдделердің ізбасары) компаниясымен жасасқан келісімшарттар Random House-қа электрондық кітаптарды басып шығару құқығын да бергенін мәлімдеді. 2001 жылдың шілдесінде судья Сидни Х. Штайн Random House-тың қамау туралы өтінішін қабылдамады; 2002 жылдың желтоқсанында Random House және RosettaBooks соттан тыс келісімге келді, нәтижесінде RosettaBooks Random House наразы болған басылым құқықтарын сақтап қалды. 2009 жылы Audible.com Jay Snyder оқыған "Титан сиреньдері" романының аудио нұсқасын өзінің Modern Vanguard аудио кітаптар желісінің аясында шығарды.
In 2000 or early 2001, RosettaBooks, an independent e book publisher, contracted with Vonnegut to publish e book editions of several of his novels, including The Sirens of Titan. Random House sued RosettaBooks in February 2001, claiming (with respect to Vonnegut) that the contracts he signed with (predecessor in interest) Dell in 1967 and 1970 granted Random House e book publishing rights as well. In July 2001, Judge Sidney H. Stein denied Random House's request for an injunction; in December 2002, Random House and Rosetta Books settled out of court, with RosettaBooks retaining the publishing rights that Random House had challenged. In 2009, Audible. com produced an audio version of The Sirens of Titan, narrated by Jay Snyder, as part of its Modern Vanguard line of audiobooks.
Бейімделулер
1970 жылдары Органикалық театр компаниясы Джеймс Маронек жасаған «Титан сиреналары» романының сахналық бейімделуін ұсынды. Компанияның негізін қалаушы Стюарт Гордон режиссерлік етті; сахналық шешімде «жай жиынтық, бірнеше жиһаз және кеңістік-уақыт бұрылысы ретінде ақ фонды перде» пайдаланылды. 1977 жылғы қазан айында Калифорния университетінде (Сан-Диего) қойылды. Гордонның бейімделуі 40 жыл өткен соң 2017 жылы Лос-Анджелестің Sacred Fools Theater Company театрында қайта қойылды, бұл жолы фильм және театр режиссері Бен Рок режиссерлік етті, ал бейімделуді Гордон жаңартты. Сонымен қатар, 1970 жылдардың басында Орталық Мичиган университетінде (Мт. Плезант, Мичиган штаты) профессор Элберт Боуэннің режиссерлігімен «Титан сиреналары» қойылымы сахналанды, онда Терри О’Квинн Малахи Констант рөлінде ойнады. Воннегут «Титан сиреналары» романының фильм құқықтарын рок-топ «The Grateful Dead» гитарисі және вокалисі Джерри Гарсияға сатты. Гарсия Том Дэвиспен 1983 жылдың желтоқсан айының басында жұмыс істей бастады және 1985 жылдың қаңтарында алғашқы нұсқасын аяқтады. Гарсия 1987 жылғы қарашадағы сұхбатында кітап пен сценарий туралы былай деді:
In the 1970s, the Organic Theatre Company presented Sirens, a stage adaptation of The Sirens of Titan, designed by James Maronek and directed by Stuart Gordon, the company's founder; it used "a simple set, a few pieces of furniture and a white backdrop curtain as a space time warp". It was staged in October 1977 at the University of California, San Diego. Gordon's adaptation was produced again 40 years later in 2017 at Los Angeles' Sacred Fools Theater Company, this time directed by film and theater director Ben Rock, with the adaptation newly updated by Gordon. Also, in the early 1970s, Central Michigan University (Mt. Pleasant, MI) staged a production of "The Sirens Of Titan" under the direction of Professor Elbert Bowen, featuring Terry O'Quinn in the role of Malachi Constant. Vonnegut sold the film rights to Sirens of Titan to Jerry Garcia, guitarist and vocalist for rock band The Grateful Dead. Garcia began working with Tom Davis in early December 1983 and finished their first draft in January 1985. Garcia commented on the book and the screenplay in a November 1987 interview:
Гарсия 1995 жылы фильмді экранға шығара алмай қайтыс болды. «Адекватты уақыт күткеннен кейін» Роберт Б. Вайд, 1996 жылы «Ана түні» фильмінің сценарийін жазып, түсірген және көп жылдар бойы Воннегут туралы деректі фильмде жұмыс істеген (соңғы рет 2021 жылы шығарылды) автордан құқықтардың жағдайы туралы сұрады. Воннегут Гарсияның мұрагерлерінен құқықтарды сатып алып, Вайдқа «сөздік келісім» арқылы берді, ол өзінің бейімделуін жазуға және демеушілер табуға тырысқан кезде олар көп жыл бойы оның қолында қалды. 2006 жылы Вайд құқықтарды жоғалтқанын мәлімдеді. 2017 жылдың 19 шілдесінде роман телесериал ретінде бейімделетіні және оны Эван Кацпен бірлесіп жұмыс істейтін Дэн Хармон режиссерлік ететіні хабарланды.
Garcia died in 1995 before bringing the film to the screen. After waiting a "respectable period of time", Robert B. Weide, who had written and produced the 1996 film adaptation of Mother Night and had been working on a Vonnegut documentary for years (it would after long last be released in 2021), asked the author about the status of the rights. Vonnegut bought back the rights from Garcia's estate and gave them to Weide on a "verbal handshake", where they remained for years while he attempted to write and find backers for his adaptation. By 2006, Weide reluctantly announced that he had lost the rights. On July 19, 2017, it was announced that the novel would be adapted as a TV series and would be directed by Dan Harmon, who will be collaborating with Evan Katz on the project.