Кіріспе

13 ғасырдағы корейлік тарихи жазба – Самгук юса (hangul=삼국유사;) немесе Үш патшалықтың естеліктері – Кореяның Үш патшалығы (Когурё, Пэкче және Силла) және олардан бұрын, олардың кезеңінде және кейінгі басқа да кезеңдер мен мемлекеттерге қатысты аңыздар, халық әңгімелері мен тарихи деректер жинағы. "Самгук юса" – буддалық монах Иль Ённың 1281 жылы (Горё патшасы Чунгнёльдің билігінің 7-ші жылы) Горё әулетінің соңғы кезеңінде жинаған тарихи жазба. "Самгук юса" – бес томдық, бес томға бөлінген тоғыз бөлімнен тұратын тарихи кітап. Самгук юсада әртүрлі әңгімелер мен аңыздар қамтылған, олар екі бөлімге бөлінеді: тарихи оқиғалар және буддалық әңгімелер. Мәтінде Үш патшалық дәуіріндегі әңгімелер, мифтер, аңыздар, шежірелер, тарихтар және буддалық әңгімелер сияқты түрлі тарихи баяндамалар бар, олар ортағасырлық Кореяның фольклорын сақтауға көмектесті. "Юса" термині алдыңғы еңбекке қосымша мәтінді сипаттау үшін қолданылады. Самгук юса Самгук Саги сияқты мәтіндерге қосымша ақпарат беруді мақсат етеді. Авторы Иль Ён 1214 жылы сегіз жасында монах болып, түрлі ғибадатханаларда абат болып жұмыс істеді, патшаның бұйрығымен патшалық кеңестерге қатысты және 1289 жылы қайтыс болғанға дейін маңызды буддалық шараларды өткізді. Дегенмен, бір туысқандық сезім "шынайы корей" деп есептелмейтін адамдарды шеттетумен қатар, осы консервативті мифологияға негізделмеген түрлі көзқарастарды жою арқылы адамдардың өзін корейлік деп санаудың әртүрлі жолдарын шектеуі мүмкін деген сын да бар. 20 ғасырдың корей ғалымдары, мысалы Чхве Нам Сон, буддалық монах Иль Ённың (1206–1289) мәтіннің негізгі құрастырушысы екенін, оның есімі (және толық ресми атағы) бесінші томшада көрсетілгендігіне сүйене отырып, анықтады. Бұл көзқарас қазіргі ғалымдардың арасында кеңінен қабылданады. Жиынтық Ирённың шәкірті Мугук (1250–1322) және басқалар 1512 жылы түпкілікті қайта қарауға дейін кеңейткеніне сенімді.

Тарихи сенімділік

Корея тарихындағы түрлі патшалықтардың құрылу туралы көптеген аңыздар "Самгук юса" еңбегінде жазылған. Мәтінде Годжосон, Виман Жосон, Буйо, Гогурё, Бэкдже, Силла және Гая сияқты көптеген корей патшалықтарының аңыздары қамтылған. "Самгук саги" сияқты деректерге негізделген еңбектерден өзгеше, "Самгук юса" Кореяның ерте тарихына қатысты түрлі халық аңыздарына, мифтерге және өмірбаяндық деректерге назар аударады. Мифтік сипатымен байланысты, "Самгук юсаның" сенімділігі күмәнді. Автор түрлі көздерден алынған түпнұсқа тіркестерді сақтауға тырысқан, оның ішінде қытай буддалық әдебиеті, корей тарихи әдебиеті және эпиграфиялық жазбалардағы тілдерді пайдаланған. Кейде қажетсіз фразаларды қысқартып немесе бірнеше сөздерді қайта формулировкалау арқылы, оларды тұтас мәтінге үйлестіруге ұмтылған. Іл Ённың зерттеу тәсіліне келсек, ол өзінің жұмысы үшін ресурстардың сапасы мен мөлшерін маңызды факторлар деп есептеген, ресурстарын мұқият бағалау үшін "мәтіндік түсіндірмелерді" қолданған, оқырмандарға тарих туралы салыстырмалы ақпарат беруге мүмкіндік жасаған және суреттеу үшін жеткіліксіз мәлімет болған жағдайда сенімділік туралы алаңдаушылық білдірген. Бұл әңгімелер сипаттамалық және нұсқаулық сипатқа ие, себебі дәстүрдің пайда болуы осы кітапта сипатталғандықтан, олар қазірге дейін корей буддистік дәстүрінің бастауы болып табылады. Кітапта аталған жерлер бүгінгі Оңтүстік Кореядағы маңызды діни орындар болып саналады. "Самгук юса" еңбегіндегі таулардың атаулары Кореяны Қытай және Үндістанмен байланыстырып, Кореядағы буддизмнің қасиетті орындарын символдық түрде қайта жасайды. Авалокитешвара Бодхисаттваға наразы болған Чошин ұйықтап қалды, бірақ Ким Нанг-джа түнде келіп, жақындық сұрағанда, ол қуанышпен туған қаласына оралып, 40 жылдан астам өмір сүрді. Осы уақыт ішінде оның бес баласы болды, бірақ ол кедейлікте жүрді және көшпенді өмір салған. Оның 15 жасар ұлы Мёнджудағы Хэхёнрёң асуынан өте жатып аштықтан қайтыс болды, бірақ Чошин оны жерлеуге үлкермеді. Ким Нанг-джа: "Ағымдағы бақытсыз өмірімізді жалғастырудың орнына, ажырасып кетейік" деді, Чошин келісіп, балаларын бөліскеннен кейін жолдан кетуге тырысқанда оянып кетті. Түсімде кедейлік пен жоқшылықты бастан өткергеннен кейін, ол адам өмірінің бекер екенін түсінді.

Кюжанггак жинағы

Ол Кюжанггак Корея зерттеулер институтына тиесілі. Бұл кітап "Самгук Юсаның" ең ерте нұсқасы ретінде танымал. 1512 жылы (Король Чонджонның билігінің 7-ші жылы) Кёнджуде басылған "Самгук Юса" кітаптарының арасында, толыққанды және бірде-бір беті жоқ жалғыз дана осы кітап. Осы басылымды зерттеушілер академиялық жұмыстарында ең көп пайдаланады.

Беомеоза ғибадатханасының жинағы

"Беомеоса Самгук юса" (4 және 5 томдық бір кітап), ұлттық қазына №306-4 ретінде тіркелген, Пусан қаласындағы Беомеоса ғибадатханасында 1-3 томдарсыз бір кітап түрінде сақтаулы. Бұл түптемеге қосымша, Сангук юсаның ағашқа қашалған екі басылымы табылған, олар да ұлттық қазыналар №306 және №306-3 ретінде тіркелген. Бұл басылым толық жинақ болмаса да, зерттеушілер оны өте құнды деп есептейді. Бұл 1934 жылы ағашқа қашалған Самгук юсаның алғашқы басылған нұсқасы. Бұл басылым тарихи және ғылыми тұрғыдан маңызды, себебі ол Самгук юсаның түпнұсқа ағашқа қашалған басылымын қалпына келтіру үшін маңызды көз болып табылады. Бұл басылымда басқа нұсқаларында жоқ 28, 29 және 30-тараулар, сондай-ақ 1512 жылғы (патша Чонджонның билігінің 7-шы жылы) басылымдағы жоғалған әріптер мен қателер де қамтылған, ол осы мәліметтерді қамтитын жалғыз көз. Сонымен қатар, Беомеоса ғибадатханасындағы жинақ 1512 жылғы басылыммен тығыз байланысты екені анықталды, оның шрифті, көлемі және жолдар арасындағы аралықтары оның Жосон әулеті кезінде де библиографиялық зерттеулер үшін маңызды екенін көрсетеді. Бұған қоса, мәтінде қолданылған қытай ішіндегі әріптерді қазақ тілінде (корей әліпбиінде) қалай оқуға болатыны туралы ақпарат бар, бұл Кореяның ежелгі тілін зерттеушілер үшін пайдалы материал. 2020 жылдың 27 тамызында Корея Республикасының ұлттық қазынасы ретінде тағайындалды.

Корея университетінің жинағы

Бұл кітапта "Самгук юса" кітабының 3- және 5-томдары бар. 3-томның алғашқы 10 беті және 5-томның 18-31 беттері (барлығы 23 бет) жоғалған. Кітаптың мұқабасы қалпына келтірілді, ал титул бетіне қызыл жіппен тоқылған бес тесік қолданылды. Бұл кітапты Чхэ Нам Сон сақтап, кейін Сеулдегі Корея университетіне сыйға берді. Кітап 1512 жылы Кёнджуда басылған нұсқадан (Чосон әулетінің Чжунджон патшасының билігінің 7-шы жылы) шыққан, бұл қазіргі академиялық ортада ең көп қолданылатын нұсқа. Бұл кітап "Самгук юсаның" "Джонгдок" басылымының басқа да сақталған көшірмелерінің арасында салыстырмалы түрде ертерек шыққан көшірмесі болып табылады және "Джонгдок" басылымының (Чжунджон патшасының Имшин басылымы деп те аталады) кітаптанулық еңбегі ретінде құнды. Бұл "Джонгдок" басылымының қытай ішіндегі таңбаларына корей тіліндегі жұрнақтар қосылған жалғыз данасы.

Жунгу коллекциясы

"Самгук Юса"ның "Джунгу" нұсқасы – 2-томы ғана бар, басқа томдары жоқ жалғыз дана. Бұл көшірмеде мәтіннің 49 бетінің ішінде 4 парақ (17-20 беттер) қалпына келтірілген. Мұқабасы манжа үлгісінде, бес инелі қызыл жіппен тігіліп қайта жаңартылған, байлауы жақсы сақталған. Алдыңғы мұқабасының ортасында "Hwangmajungyangwolmaedeuk Nisannamssigajang" деген жазу бар. Сонымен қатар, артқы мұқабасының ортасындағы "Нисанжанг" сөзі, қытайлық сексті жылдық циклдің 55-ші жылының ақпан айында Нам тегі бар біреудің оны сатып алып сақтағанын көрсетеді. Құрылымы тұрғысынан, 49 беттің 24-і Jeongdeokbon басылымымен салыстырғанда 1 см-ден ұзын. Мазмұны бойынша, Горео әулетінің патшаларының есімдерін айтудан сақтану үшін осы үлгіде жазылғандықтан, бұл Жосон әулетінің басында басылған деп санауға болады. Бұдан өзге, 1512 жылы Кёнджу қаласында (Патша Жунджонның билігінің 7-ші жылы) басылған Жонгдок басылымымен салыстырғанда көптеген айырмашылықтары бар және Жонгдок басылымындағы қателерді салыстыру және түзету үшін маңызды дереккөз болып табылады.

Сеодамун-гу жинағы

Бұл "Самгук Юса" (No. 306 3) – Жосеонның ертедегі басылымы. Патшалық күнтізбесімен қатар, Силла, Когурё, Пэкче, Кая және Біріккен Силланың, Соңғы Когурё (оның ішінде Корё) және Соңғы Пэкче тарихының қысқаша хронологиясы, сонымен қатар мифтік оқиғалардың жазбалары бар (Кочосоннан бастап Үш патшалықтың соңғы кезеңіне дейінгі тарихи және мәдени фактілер). Бес кітаптың арасынан 3-ші және 5-ші кітаптары сақталған болса да, бұл көшірме Жосеонның ертедегі кітабы ретінде толық басылым болып саналады, бірде-бір беті жоқ. Бұған қоса, 1512 жылы (Король Чжунчжонның билігінің 7-ші жылы) жарық көрген "Самгук Юса" басылымдарындағы оқылуы қиын әріптерді толықтыруға және қазірге дейін қолжазбалары сақталмаған әдеби еңбектерді анықтауға көмектесетін маңызды құндылыққа ие.

Жонго-гу жинағы

Бұл кітап – "Үш патшалық кітабының" 3-тен 5-ші томдарының жинағы. "Самгұк Юсай" деген атау үлкен және кіші әріптермен жазылған, ал кітаптың көк жібек мұқабасында "Сёкджу" деп көрсетілген. Көшірмедегі зақымдалған немесе жоғалған бөліктері түпнұсқа мазмұнымен сәйкес келу үшін толыққанды қалпына келтірілді. Кітаптың жалпы саны 107 бет, оның ішінде үшінші тараудың 50 беті (алғашқы 6 беті жоқ), төртінші тараудың 31 беті және бесінші тараудың 26 беті (соңғы 4 беті жоқ). Алайда, Жосеонның ерте кітаптарында Коре королдерінің есімдері, мысалы, Йонг (Тэжо корольінің әкесі) және Му (Хеджонның аты) құрмет көрсету үшін басқа таңбалармен алмастырылуы мүмкін. Мазмұны жағынан, бұл кітаптың мәтіні Жонгдеокбонның әртүрлі нұсқаларынан көптеген айырмашылықтарды көрсетеді. Бұл кітап – Жосеон дәуірінің басында, Жунджон корольінің билігінің 7-ші жылынан (1512) бұрын, 14-шы ғасырдың соңында жарық көрген ең ерте қолжазба. Бұдан өзге, ол Жосеон дәуірінің басындағы басылымдардағы қателерді түзетуге көмектесетін құнды материал және сонымен қатар библиографиялық дереккөз ретінде де қолданылады.

Басылымдар

Ilyeon (2006) Үш Корея патшалығының назардан тыс қалған тарихи жазбалары, Ким Дал Ён аударған. Джиммонданг: Сеул, Корея. Ильён (1972; 2006) Самгук Юса: Көне Кореяның үш патшалығының аңыздары мен тарихы, Тэ Хун Ха және Графтон К. Минцтің аудармасы. Юнсей университетінің баспасы: Сеул, Корея. Ильён (1996) Самгук Юса. Сомун мунхваса: Сеул. Ильён (2002) Самгук Юса. Ким Вон Чжун аударған. Эулю мунхваса: Сеул.