Кіріспе

Американдық саясаткер (1841–1915)

Нельсон Уилмарт Олдрич (/ˈɑldɹɪt͡ʃ/; 6 қараша 1841 – 16 сәуір 1915) – көрнекті американдық саясаткер және АҚШ Сенатындағы Республикалық партияның жетекшісі, ол 1881 жылдан 1911 жылға дейін Род-Айленд штатын өкілдік етті. 1890-жылдарға қарай, ол Сенаттың маңызды шешімдерін басымдықпен басқарған «Үлкен Төрттік» республикашылдардың бірі болды, оларға Орвилл Х. Платт, Уильям Б. Эллисон және Джон Койт Спунер кірді. Ұлттық саясатқа тигізген әсері және Сенаттың Қаржы комитетіндегі орталық орнының арқасында, ол баспасөз және жұртшылық тарапынан «Ұлттың бас менеджері» деп аталды, 20-ғасырдың басындағы тарифтік және ақша-кредиттік саясатқа үстемдік етті. Род-Айленд штатының Фостер қаласындағы Берджес фермасында дүниеге келген Олдрич Америка Азамат соғысы кезінде Одақ армиясында қызмет етті. Соғыстан кейін ол ірі көтерме азық-түлік фирмасында серіктес болып, Род-Айленд штатының Өкілдер палатасына сайланды. Содан кейін ол Сенатқа сайлану алдында АҚШ Өкілдер палатасында бір мерзім қызмет етті. Сенатта ол американдық фабрикалар мен фермаларды шетелдік бәсекелестіктен қорғаған кең ауқымды тарифтік жүйені құруға көмектесті және Пейн-Олдрич тарифтік заңының тең авторы болды. Ол сондай-ақ 1898 жылғы Париж келісімін Сенаттың мақұлдауына қол жеткізді, ол испан-американ соғысын аяқтады. Олдрич 1907 жылғы үрейдің себептерін зерттеу үшін Ұлттық валюталық комиссияны құрған Олдрич-Вриланд заңының қабылдануына жетекшілік етті. Ол қаржылық реттеу жүйесін реформалаудың негізі ретінде Олдрич жоспарын жасаған комиссияның төрағасы болды. Олдрич жоспары 1913 жылғы Федералдық резерв заңына, Федералдық резерв жүйесін құруға күшті әсер етті. Олдрич сонымен қатар тікелей федералды табыс салығын енгізуге мүмкіндік берген Он алтыншы түзетуді де демеледі. Прогрессивті дәуірдің тиімділік моделіне берілген ол өзінің қаржылық және сауда саясаты тиімділікті арттырады деп сенді. Алайда реформаторлар оны ірі бизнестің жамандықтарының бейнесі деп айыптады. Оның қызы Әбигейл американдық қаржыгер Джон Д. Рокфеллерге, Standard Oil компаниясының негізін қалаушы Джон Д. Рокфеллердің ұлына тұрмысқа шықты. Оның ұрпақтары, соның ішінде Нельсон А. Рокфеллер, американдық саясат пен банк ісіндегі ықпалды тұлғаларға айналды.

Ерте өмір

Олдрич Род-Айленд штатының Фостер қаласындағы Берджес фермасында, орта тапқа жататын отбасында дүниеге келді. Оның әулеті белгілі ағылшын иммигранттары – Джон Уинтроп, Уильям Уикенден және Роджер Уильямстан тараған деген мәлімдеме бар. Оның тамыры ұрпақтан-ұрпаққа дейін қиын жағдайға түсіп келген. Оның әкесі Анан Э. Олдрич – диірмен жұмысшысы, ал анасы Эбби Берджесс. Ол Коннектикут штатының Шығыс Киллинглидегі мемлекеттік мектептерде және Род-Айленд штатындағы Шығыс Гринвич академиясындағы пансионда оқыды.

Ерте мансап

Олдричтің алғашқы жұмысы штаттың ең ірі көтерме азық-түлік дүкенінде кеңсе кызметкері болып жұмыс істеу болды, онда ол фирманың серіктесіне дейін өсті. АҚШ Азамат соғысы кезінде ол Одақ армиясында қысқа ғана уақыт қызмет етті, 1862 жылдың 26 мамырында 10-шы Род-Айленд жаяу әскерінің D ротасына қарапайым сарбаз ретінде тіркелді. Олдричтің ротасы үш ай бойы Вашингтон қаласының қорғанысына кіретін Форт ДеРуссиде дислокацияланды. Олдрич 1862 жылдың 1 қыркүйегінде полкпен бірге қызметтен босатылды. 1866 жылдың 9 қазанында ол Әбигейл Пирс Трумэн "Эбби" Чэпманға, зор байлығы мен тамыры терең әйелге үйленді. Олардың барлығында он бір бала болды. Олдрич сол кездегі түрлі саяси мәселелер бойынша жергілікті қоғамдық лекция залында пікірсайыстарға қатыса бастады. 1872 жылы баласын жоғалтқаннан кейін және денсаулығына қатысты мәселелер кезінде Олдрич бес айлық Еуропа сапарына шығып, өмірлік мақсатын жаңартты. Олдрич саясатқа белсенді түрде араласты және Провиденстің жергілікті кәсіпкерлерінің көмегімен шағын банк директоры болды.

Алғашқы саяси мансап

1877 жылы Нельсон АҚШ Конгрессіне сайлануына дейін-ақ мемлекеттік саясатқа зор ықпал етті. Ол 1869-1875 жылдары Провиденс қалалық кеңесінің мүшесі болды, ал 1872 және 1873 жылдары кеңестің президенті қызметін атқарды. Содан кейін ол 1875-1876 жылдары Род-Айленд штатының өкілдер палатасына республикашыл ретінде сайланды және 1876 жылы палата спикері болды. Ол 1911 жылы американдық орталық банк жоспарын жасау үшін Пол Уорбург, Абрам Эндрю, Фрэнк А. Вандерлип және Генри Дэвисон сияқты бірнеше маңызды банкирлер мен экономистермен бірге жұмыс істеді. Бұл жұмысқа 1910 жылы Федералдық резервтік жүйе жоспарының мәліметтерін түпкілікті бекіту үшін Джекилл аралына сапар жасау кірді. 1913 жылы Вудро Вильсон Олдричтің көзқарасына негізделген Федералды резерв туралы заңға қол қойды, осылай қазіргі заманғы Федералды резерв жүйесі құрылды.

Сыртқы істер

Олдрич испан-американ соғысына қатысуға қарсы болды, бірақ соғыс басталғанда Маккинлиді қолдады. Ол соғысты аяқтаған Париж шартын Сенаттың үштен екісінің қолдауымен бекітуге және Филиппиннің аннексиясын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Ол Американың Кубадағы рөлін анықтаған 1901 жылғы Платт поправкасын жасауға көмектесті. Ол Панама каналын қолдады, бірақ Рузвельттің Кариб бассейніне қатысты жалпы саясатын сынады.

Отбасылық бедел

Оның қызы Әбигел Грин "Эбби" Олдрич – қайырымдылықпен айналысқан адам, ол американдық қаржыгер және меценат Джон Дэвисон Рокфеллерге үйленді. Джон Дэвисон Рокфеллер, Jr. – Standard Oil компаниясын негіздеушілердің бірі Джон Д. Рокфеллердің жалғыз ұлы болған. Олардың екінші ұлы Нельсон Олдрич Рокфеллер Нью-Йорк штатының төрт мәрте губернаторы болды, 1960, 1964 және 1968 жылдары республикалық партиядан президенттікке үміткерлікке түсті және 1974 жылы Конгресс шешімімен президент Джеральд Фордтың вице-президенті болып тағайындалды. Олдричтің ұлы Ричард С. Олдрич 1923 жылдан 1933 жылға дейін Конгресте жұмыс істеді, ал оның ұлы Уинтроп Уильямс Олдрич Чейс Ұлттық Банкінің төрағасы қызметін атқарды. Оның немересі Дэвид Рокфеллер кейіннен төраға болып, көрнекті банкирге айналды. Америкалық кинорежиссер, сценарист және продюсер Роберт Олдрич – оның немересі.

Мүдделер

Олдрич еркін зияткерлер қауымында өте белсенді болды және Род-Айленд штатының Ұлы ложасының қазынашысы қызметін атқарды. Ол Род-Айленд штатының Уорвик қаласындағы Уорвик Нек аймағында кең байлықты шаруашылық мүлікті салды. Бұл мүлік қазір Олдрич сарайы деп аталады және Род-Айленд Рим-католик дінбасылығына тиесілі.

Өлім және жерлеу

1915 жылы 16 сәуірде Нью-Йорк қаласында қайтыс болды және Род-Айленд штатындағы Провиденс қаласындағы Суон Пойнт зиратында жерленді.

Мұра

Провиденстің 110 Беневолент көшесіндегі Нельсон У. Олдрич үйі Род-Айленд тарихи қоғамының штаб-пәтері болып табылады. Род-Айленд штатының Уорвик қаласындағы Олдрич орта мектебі оның құрметіне аталған. Род-Айленд университетінің Кингстон қаласындағы Олдрич жатақханасы оның құрметіне аталған. Бостондағы Гарвард бизнес мектебіндегі Олдрич залы Джон Д. Рокфеллердің сыйлығы арқасында салынды және оның қайнағасы Нельсон У. Олдричтің құрметіне аталған.