Кіріспе

Америкалық саясаткер (1829–1908)

Уильям Бойд Эллисон (2 наурыз 1829 – 4 тамыз 1908) – американдық саясаткер. Айова Республикалық партиясының ерте кездегі көшбасшыларының бірі, ол АҚШ Сенатында штатының атынан өкілдік етуден бұрын, АҚШ Өкілдер палатасында солтүстік-шығыс Айова аймағын өкілдік етті. 1890 жылдарға қарай Эллисон, Коннектикут штатының Орвилл Х. Платт, Висконсин штатының Джон Койт Спунер және Род-Айленд штатының Нельсон В. Олдричпен бірге Сенатты басқаратын "үлкен төрттік" республикашылардың біріне айналды. Огайо штатының Перри қаласында туған Эллисон Айова штатының Дубук қаласында заңгерлік тәжірибе ашып, Айова Республикалық партиясының белгілі мүшесі болды. Ол 1860 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияға делегат ретінде қатысып, 1862 жылы Өкілдер палатасына сайланды. Палатада төрт мерзім қызмет еткеннен кейін 1872 жылы Сенатқа сайланды. 1881 жылдан 1908 жылға дейінгі кезеңде екі жылды қоспағанда, Сенаттың Ассигнованиелер комитетінің төрағасы болды. Төрт республикалық президент Эллисонды өз кабинетіне шақырды, бірақ ол әрбір ұсыныстан бас тартты. 1888 және 1896 жылғы Республикалық ұлттық конвенцияларда оның президенттік кандидатурасын көптеген делегаттар қолдады. Эллисон Сенатта орталықшыл және прагматикалық көшбасшы ретінде көзге түсті және бірнеше маңызды заңдарды қабылдауға көмектесті. 1878 жылғы Блэнд-Эллисон заңы биметализмді қалпына келтірді, бірақ конгрессмен Ричард П. Блэнд күткендей инфляциялық емес. Жоғары тарифтерді жақтаушы Эллисон Маккинли тарифі мен Дингли заңының қабылдануында маңызды рөл атқарды. Ол сондай-ақ Эллисон түзетуін ұсынған Хепберн заңының қабылдануына көмектесті, бұл соттарға Мемлекетаралық сауда комиссиясының теміржол тарифтерін қарау құқығын берді. Эллисон 1908 жылы жетінші мерзімге сайлануға үміттенеді, бірақ прогрессивті көшбасшы Альберт Б. Камминсқа қарсы республикалық сайлауда жеңіске жеткеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Огайо штатының Перри қаласында туған Эллисон Вустер академиясында білім алған. Кейін ол Пенсильваниядағы Аллегейни колледжінде бір жыл оқыды, содан кейін 1849 жылы Уэстерн Резерв колледжін (сол кезде Хадсон, Огайо қаласында орналасқан) бітірді. Одан кейін заң оқып, Огайо штатының Ашленд қаласында заңгерлік тәжірибесін бастады. 1852 жылдан 1857 жылға дейін заңгер болып жұмыс істеген кезеңде 1855 жылғы Огайо штатының республикалық конвенциясына делегат ретінде қатысты және 1856 жылы округтік прокурорлыққа үміткер болды, бірақ сайланбады. 1856 жылғы Know Nothing ұлттық конвенциясында болғанмен, Эллисон партиядан шығып, республикашылдарға қосылды, олар Авраам Линкольнді АҚШ Президентіне ұсынды. Соңғы Азамат соғысы кезінде ол Айова губернаторы Сэмюэл Дж. Кирквудтың штабында қызмет етті, ол оған штат үшін соғысқа полктер жинауға көмектесуді тапсырды. Ол жеке төрт полк құруға көмектесті. Соғыс кезінде ол подполковник шеніне ие болды, бірақ оның әскери форма киіп қызмет еткені күмәнді. 1862 жылы, соғыс ортасында Эллисон АҚШ Өкілдер палатасына Айова штатының жаңа құрылған 3-ші сайлау округінен өкіл болып сайланды. Палата мүшесі және Жолдар мен құралдар комитетінің мүшесі ретінде ол партияның күшті Радикалдық республикалық қанатымен бірге болды, ол президент Линкольннің саясатын тым жұмсақ деп жиі сынады. Ол күшті Жолдар мен құралдар комитетінің мүшесі болды, сонымен қатар қорғаушы тарифтер және теміржолдар саласындағы маман ретінде танылды. Радикалдық республикашылар қара нәсілділердің конституциялық құқықтарын қамтамасыз ету және қорғау мақсатындағы қатаң қайта құру саясатын қолдағаннан басқа, идеологиялық мәселелерде бірікпеді. Эллисон тарифтік саясат бойынша одан да консервативті мүшелерден бөлініп, орташа ұстанымды сақтады, және ол мүдделердің қақтығысына ұшырады деп айыпталды.

Соғыстан кейінгі саяси мансап

Соғыстан кейін Эллисон 1866 және 1868 жылдары қайта сайланғаннан кейін Палатада қызметін жалғастырды. 1870 жылғы қаңтарда ол Айова штатының Бас Ассамблеясы тарапынан 1871–1877 жылдарға арналған АҚШ Сенатының мандатына үміткер болды, бірақ Айова Жоғарғы Сотының төрешісі Джордж Г. Райттан жеңіліс тапты. Эллисон сол жылы өзінің Палатадағы мандатына қайта сайланудан бас тартты, бірақ оның орнына Айованың екінші Сенат мандатына (сол кезде Джеймс Харлан иеленген) үміткер болу үшін жағдай жасауға күш салды, ол 1871 жылғы қарашадағы штаттық заң шығарушы сайлаулардан кейін 1872 жылғы қаңтарда қарастырылатын болды. 1871 жылғы штаттық заң шығарушы сайлауларда үміткерлер сенаторлыққа Харланға, Эллисонға немесе Джеймс Ф. Уилсонға дауыс беретін болса деген мәселе бойынша ұсынылып, сайланды. 1871 жылы Эллисонды қолдаған жеткілікті мөлшерде заң шығарушылар сайланды, сол арқылы 1872 жылғы қаңтарда ол Харланның АҚШ Сенатындағы мандатын иелену үшін қажетті дауыс санын жинады, бұл 1873 жылғы 4 наурыздан күшіне енді. Оның АҚШ Сенатындағы қызметі реттеу, теміржол және тариф саясатына ықпалымен ерекшеленді. 1870-ші жылдардың соңында мемлекеттік қызмет реформасына қарсы шыққан және Оңтүстік қара нәсілділердің жағдайына алаңдаған, сондай-ақ 1880 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Грантты қолдаған Республикалық партияның консервативті қанаты. Ол 1884–1886 жылдардағы Эллисон комиссиясының төрағасы болды, бұл екіпартиялық бірлескен конгресс комитеті, ол «федералдық араласу ғылыми зерттеулерді саясаттастыра ма деген мәселені зерттеген алғашқы комитеттердің бірі» болды. Ол үкіметтің кейбір бөлімдері практикалық емес, теориялық мақсаттарда зерттеу жүргізіп жатыр деген айыптаманы қарады. Көпшілік баяндамада қолданыстағы жағдай сақталды, және Конгресс оны мақұлдады. содан кейін президент Бенджамин Харрисон. 1897 жылы президент Уильям Маккинли оған АҚШ Мемлекеттік хатшысы лауазымын ұсынды. Бұл да жақсы деп есептелді; Республикалық сенаторлардың ешқайсысы жауапты мемлекеттік басқару міндеттеріне одан жақсы дайындалмаған және одан жақсы орналасқан жоқ. Ол 30 жыл бойы Сенаттың қаржы комитетінде отырды және заңнаманы жасауға маңызды үлес қосты. 1881 жылы ол Ассигнованиелер комитетінің төрағасы болды және 1908 жылы қайтыс болғанға дейін сол қызметте қалды. 1897 жылдан кейін ол Республикалық партияның фракциясының төрағасы болып сайланды, бұл ресми емес лауазым болғанымен, Сенаттағы ең құрметті және беделді партия мүшесіне берілетін еді. Өте консервативті, теміржол мүдделеріне сенімді, Эллисонның прагматизмі оны демократиялық әріптестерімен қоса, барлық тараппен келісе алатын орталық тұлғаға айналдырды. 1888 жылы Палатадан шыққан Миллстің тарифтік заңына Республикалық балама керек болғанда, Эллисон бұл мәселені шешті. Комитет қараған заң жобасы тек сайлау науқаны үшін жасалған еді. Ешкім оны қабылдауға болады деп ойламады, бірақ ол протекционистік принциптерді жақсы көрсетті және кейіннен 1890 жылғы Маккинли тарифінің үлгісі болды, оны жасауда Эллисон үлкен рөл атқарды. 1897 жылы Дингли тарифтік заң жобасы Сенатқа жеткенде, Эллисон наразылық білдірген тараптардың пікірін келтіру жөніндегі көп бөлігін атқарды. Күміс айналымын еркін жүзеге асыруға рұқсат беретін Блэнд заң жобасы Сенатқа келгенде, Эллисон оны өзгертті. Нәтижесінде, 1878 жылғы Блэнд-Эллисон заңы үкіметке белгілі бір, шектеулі мөлшерде күміс сатып алуға мүмкіндік берді, ал қазынашылыққа күміс доллар ретінде айналысқа шығаруға рұқсат берілді. Бұл Блэндтің бастапқы заң жобасына қарағанда инфляциялық жағынан әлдеқайда аз болды. Бұл заң президент Рутерфорд Б. Хейзтің ветосын жеңіп өтті. Ол 1890 жылғы Шерман күмісін сатып алу туралы заңға дейін өзгеріссіз қалды. 1892 жылы Эллисон Брюссельдегі ақша-несиелік конференцияға төрағалық етті және 1900 жылы алтын стандарты туралы заңның негізін қалаушылардың бірі болды. 1896 жылы президенттікке кандидат болды. Алайда, оның кандидатурасына қолдау бірінші дауыс беру кезінде Маккинлидің ұсынылатыны белгілі болған кезде азайды. «Эллисон – тәжірибелі адам», – деп жазды 1906 жылы бір таңғалған тілші, – «Сенаттың дана ескі ұшқышы. Сенатта болған ешкім одан көп білмейді дейді. Ол – саяси болжамшы, келісімші, ауа райы туралы пайғамбар, татуластырылмайтын нәрселерді біріктіретін адам. Ең ескі тұрғын Эллисонның кез келген тақырып бойынша пікір білдіргенін есіне түсіре алмайды. Ол сөзсіз оларға сөйлейді, бірақ ешқашан, бірақ Цезарьдің ішкі кеңестерінде. Ол шеберлік деңгейіне дейін ақылды, оған жиі «Ескі түлкі» деген ат қойылғанын білуге оның көңілі қалмайды. Ол Сенаттағы өз орнынан тұрғанда, тіпті сөз сөйлеп тұрғандай сөйлемейді; ол мұны жастарға қалдырады, олардың білімінің жиынтығы оның ұмытқан нәрселеріне тең емес. Ол ешқашан күрделі мәселені түсіндіру үшін тұрмайды және оны әрқашан мүмкіндігінше қысқа және әдеттегідей, жартылай үнмен айтады. Содан кейін ол өз орнына қайта отырып, сөзді жалғастыруға рұқсат береді». Эллисон екі рет үйленді, алғашқысы Анна Картермен, ол үйленгеннен кейін төрт жыл өткен соң 1859 жылы қайтыс болды. Оның екінші некесі Мэри Ниллимен болды, ол олардың некесінен кейін он жыл өткен соң 1883 жылы қайтыс болды.

1908 жылғы Сенатқа сайлау

1908 жылы Эллисон Конгресте 44 жыл қызмет еткеніне және 80 жасқа жақындаған кезде Сенатқа жетінші рет сайлануға ұмтылды. Алайда, сол кездегі Айова штатының республикалық губернаторы Альберт Б. Камминс бірнеше жылдан бері АҚШ сенаторы болуға ниеттеніп, республикалық прогрессивтердің жетекшісі ретінде өз партиясының "ескі гвардиясын" зейнетке шығаруға немесе (қажет болған жағдайда) жеңіске ұшыратуға бағытталған. 1908 жылы Эллисонға қарсы шықпайтынына уәде берген Камминс, 2 маусымда штаттың тарихындағы алғашқы конгресс сайлауында республикалық партияның үміткерлігі үшін Эллисонға қарсы күресті. Эллисонның 1873 жылы сенатқа сайлауда қолданыстағы Харланға қарсы болған жарысы сияқты, "Эймс Таймс" газеті Эллисонды Камминске қарағанда артық көретінін көрсете отырып, алғашқы нәтижелерді екі қатарлы тақырыппен жариялады: "Құдайға шүкір!".

Өлім және мұра

Аллисон 1908 жылғы жалпы сайлауға не жетінші мерзімге жете алмады. Алғашқы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін екі ай өткен соң, ол Дубукте қайтыс болды. Көптеген адамдар оның өліміне таң қалды, бірақ жаңалықтарда оның екі жылдан астам уақыт бойы үнемі медициналық көмек алып келгені және оның денсаулығымен жақсы таныс адамдар оның өлімін күткені хабарланды. Ол Дубуктегі Линвуд зиратында жерленді. Сенатор Аллисонның мерзімін аяқтау үшін және 1909 жылғы 4 наурыздан басталатын мерзімге Губернатор Камминс заң шығарушы органмен сайланды. Ол 1914 және 1920 жылдары қайта сайланды, бірақ 1926 жылғы маусымда Республикалық партияның ішкі сайлауында Смит В. Брукхарттан жеңілді. Камминс ішкі сайлауда жеңілгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Аллисон – Айова штатындағы Аллисон қаласының және Батлер округінің орталық қаласының аты болды. Дубуктегі Эллисон-Хендерсон паркі Аллисон мен Дубуктің тағы бір белгілі тұлғасы, АҚШ Өкілдер палатасының спикері Дэвид Б. Хендерсонның құрметіне аталды. Де-Мойндағы Айова штатының Капитолийі аумағында мүсінші Эвелин Беатрис Лонгман жасаған Аллисонға арналған әсерлі ескерткіш орнатылған.