Викерс Вангард: Британдық турбовинтті ұшағының тарихы

Кіріспе

4 турбовинтті британдық орта қашықтықтағы ұшақ, 1959 ж. 1920-шы жылдардағы екі қанатты ұшақ.

Викерс Вангард – британдық ұшақ құрастырушы Викерс Армстронгс компаниясы жобалаған және өндірген қысқа/орта қашықтықтағы турбовинтті ұшақ. Вангард 1950-ші жылдардың ортасы мен соңында British European Airways (BEA) компаниясы берген 100 орындық авиалайнерге қатысты техникалық талаптарға жауап ретінде әзірленді. Викерс қолданыстағы Viscount сериясының жалғасы ретінде мұндай авиалайнерді жобалауға шешім қабылдады, оның басты айырмашылығы – ішкі көлемін едәуір арттыратын кеңейтілген фюзеляж болды. Тағы бір маңызды жаңалық – Tyne қозғалтқышы, ол Viscount-тың Rolls Royce Dart қозғалтқышынан шамамен екі есе қуаттырақ болды және крейсерлік жылдамдық пен биіктікті арттыруға мүмкіндік берді. Жобалау процесінде BEA және Trans Canada Air Lines (TCA) екі әуе компаниясының қажеттіліктері Вангардтың ерекшеліктерін айқын қалыптастырды. Вангард 1960 жылдың 17 желтоқсанында коммерциялық пайдалануға енгізілді, бұл жаңа буын реактивтік ұшақтардың коммерциялық қолжетімділігімен бір уақытта болды. Нәтижесінде бұл бәсекелестер оның көрсеткіштерін тез басып озды және нарық оған көп көңіл бөлмеді. Барлығы 44 ұшақ салынды, оларға BEA және TCA тапсырыс берді. Шамамен он жыл қызмет еткеннен кейін TCA Вангардтың біреуін тәжірибелік түрде жүк конфигурациясына айналдырып, оны Cargoliner деп атады. Сәтті деп танылғандықтан, 1970-ші жылдардың басында Вангардтың көп бөлігі жүк тасымалдаушыларға айналдырылды, ал BEA-дан келгендері Merchantman аталды. Жүк тасымалдаушы ретінде бұл тип ұзақ жылдар бойы қызмет етті, соңғы мысалы 1996 жылы қызметтен шығарылды.

Өмірбаян

Vanguard-тың тарихы Vickers пен British European Airways (BEA) әуе компаниясы арасында 1953 жылы, коммерциялық жағынан табысты Vickers Viscount әуе кемесі алғашқы кіріс рейсін бастаған жылдың өзінде өткен алдын ала әңгімелерге бастау алады. 1953 жылдың 19 сәуірінде BEA-ның бас директоры Питер Мейсфилд Викерске жолдаған хатында компанияның талаптарын баяндады. Бұл талаптарға 1000 миль (1609 км) стандартты ұшу қашықтығы, 305 миль (491 км) қосалқы отын, 100 жолаушыға дейін сыйымдылық және жоғары орналасқан қанат конструкциясына басымдық кірді. Сонымен қатар, дәл осы кезде Vickers-тің жобалау тобы, көзделіп отырған әуе кемесінің круиздік жылдамдығында тиімділігі шамалы болғандықтан және ұшудың қону кезеңінде нашар көрсеткіштерге ие болғандықтан, қанаттары қисайған конструкциядан бас тартты.

Қайта құру

BEA бастапқыда жоғары орналасқан қанатты ұнатса да, компания екі дөңгелек фюзеляж қабылдағаннан кейін төмен орналасқан қанатты таңдады. 1955 жылдың 13 сәуірінде жобалау зерттеулерінің саны беске дейін таңдалып алынды, ал қалған тұжырымдамалар BEA және Vickers бірлесіп бағалады. 900 типті ұшақ – бұл жобаның тағы бір өңделген нұсқасы, ол кеңейтілген жүк көлемімен және 93 жолаушыға дейін тасымалдау мүмкіндігімен ерекшеленді. Ол кезде TCA әуе кемесіне қызығушылық танытса да, негізгі модель әуе почтасының көлемі сияқты талаптарын толыққанды қанағаттандырмағандықтан, әлі де міндеттеме беруге дайын емес еді. 1959 жылдың 20 қаңтарында G AOYW 950 типті алғашқы прототипі бірінші рейсін жасады. Үш шақырым қашықтықтағы Уизлиге жасалған рейс желтоқсан айына жоспарланған, бірақ қозғалтқыштар шағын жөндеу үшін Rolls Royce компаниясына қайтарылды. Содан кейін Уизлиде ұшу сынақтары жүргізілді. Даму салыстырмалы түрде тегіс жүрсе де, қабылдауға болмайтын тоқтау сипаттамаларын жою үшін 2000-нан астам рейс қажет болды. 1960 жылдың басында BEA-мен жүргізілген сынақтар кезінде қозғалтқыштармен байланысты қиындықтар анықталды, компрессор роторының модификациясы қажет болғандықтан қысқа мерзімге кешіктірілді. Мәселе шешілгеннен кейін, "Vanguard" 1961 жылдың 1 ақпанында TCA компаниясымен, ал бір айдан кейін BEA компаниясымен коммерциялық рейстерге шықты. Алайда, "Vanguard" пайдалануға кіріскен кезде, саяхатшылардың көзқарасы пропеллерсіз жаңа айналмалы реактивтік қозғалтқыштарға қарай өзгерді. Жолаушылар көбінесе реактивтік әуе кемелерінің жоғары операциялық шығындары мен билет бағасына қарамастан, қосымша жылдамдықты ұнатты. Осы себепті турбовинтті "Vanguard" жақсы сатылмады, бірақ пайдалануға енгізілген үлгілер әдетте көптеген салаларда жақсы жұмыс істеді және көбінесе ұзақ қызмет етті.

Дизайн

Vickers Vanguard – қысқа және орта қашықтықтағы жолдарға арналған турбовинтті ұшақ. Vanguard пен алдыңғы Viscount арасындағы негізгі айырмашылық фюзеляждың құрылысында болды; Vanguard-тың төменгі фюзеляжы Viscount-қа ұқсас болды, бірақ жоғарғы бөлігі үлкен диаметрге ие болды, нәтижесінде екі есе дөңгелек қима пайда болды (шамамен Boeing Stratocruiser-ге ұқсас). Үлкен жоғарғы бөліктің басты нәтижесі – кеңірек интерьер, сондай-ақ негізгі кабина еденінің астында жүк көлемінің артуы. Бұл тип үшін төмен орналасқан тік қанат та қолданылды, бірақ иыққа орналасқан және қапталды қанаттар да қарастырылды. Авиация авторы К. Ф. Эндрюс бұл конструкцияның барлық жағынан дәстүрлі екенін атап өтті. Vanguard-тың үлкен және ауыр фюзеляжы күшті қозғалтқышпен жұптастыру қажеттігін көрсетті, бұл жаңа Rolls Royce Tyne қозғалтқышын қабылдауға әкелді. Бұл қозғалтқыш, Viscount-тың Rolls Royce Dart қозғалтқышымен салыстырғанда, шамамен номиналды қуатты өндіре алды. Tyne қозғалтқышы Vanguard-ты едәуір жоғары биіктікте және крейсерлік жылдамдықпен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Vanguard – Saab 2000 және de Havilland Canada Dash 8 сияқты кейінірек жасалған модельдерді қоса алғанда, ең жылдам турбовинтті ұшақтардың бірі болды. Пилоттық баяндамада үш қозғалтқыш бос жүрісте, пропеллерлер қауырсынға бұрылып, сол жақ сыртқы қозғалтқыш максималды крейсерлік қуатта жұмыс істегенде 3048,00 метр биіктікті сақтап тұру сипатталған. Vanguard-тың кабинасы сол дәуір үшін ерекше кең болды. Ұшуды басқару жүйелері қолмен басқаруды ескере отырып жасалған және аэродинамикалық тұрғыдан теңдестірілген. Осыған қарамастан, Эндрюс атап өткендей, ұшақтағы электр жүйелері бұрынғы буын ұшақтармен салыстырғанда үлкен жетістік болды; басқа мүмкіндіктермен қатар, қозғалтқыштарды жерден қосымша жабдықсыз іске қосуға болады. Дегенмен, қабылданатын тоқтау мінез-құлқына тек 2000-нан астам тоқтаудан өткен кең ауқымды бағдарламадан кейін қол жеткізілді, бұл бастапқыдағы өте күшті тенденцияларды түзету үшін қабылданды, оларға ұшақтың кері айналуы да кірді.

The Vickers Vanguard was a turboprop powered airliner designed for short and medium range services. The principal difference between the Vanguard and the preceding Viscount was in the construction of the fuselage; the Vanguard lower fuselage was similar to that of the Viscount but the top section had a larger diameter giving a double bubble cross section (somewhat similar to the Boeing Stratocruiser). The primary result of the larger upper portion was a more spacious interior, along with an increase in cargo capacity below the floor of the main cabin. A low mounted straight wing was also adopted for the type, despite considerations towards shoulder mounted and swept wing alternatives. Aviation author C. F. Andrews observed the design to be orthodox in practically every respect. The Vanguard's larger and heavier fuselage presented an obvious need to be combined with a more powerful engine, which led to the adoption of the newly developed Rolls Royce Tyne engine. This powerplant was capable of generating a nominal , in comparison to the Viscount's Rolls Royce Dart of about The Tyne engine enabled the Vanguard to be operated at a substantially greater service ceiling and cruising speed. The Vanguard was one of the fastest turboprop airliners to ever be built, including much later designs such as the Saab 2000 and de Havilland Canada Dash 8. A pilot report describes maintaining 3048.00 m altitude with three engines at idle power and propellers feathered and the port outer engine at maximum cruise power. The flight deck of the Vanguard was particularly spacious for the era. The flying controls were designed with manual operation in mind and were aerodynamically balanced. In spite of this arrangement, according to Andrews, the onboard electrical systems were a major advance over the previous generation of airliners; amongst other capabilities, the engines could be started without the aid of a ground support cart. However, acceptable stalling behaviour only came after an extensive programme of over 2,000 stalls to correct initial very violent tendencies which included rolling inverted.

Пайдалану тарихы

1960 жылдың соңында "Авангард" BEA және TCA компанияларында пайдалануға түсті. BEA 17 желтоқсанда Хитроудан Парижге алғашқы "Авангард" рейсін орындады. 1962 жылдың 30 наурызына дейін алты V951 және 14 V953 ұшағынан тұратын толық паркі жеткізілгеннен кейін, бұл типтегі ұшақтар BEA-ның Еуропа және Ұлыбританиядағы ең жүйрілі бағыттарын иеленді. Ұшақтарға танымал Корольдік теңіз күштерінің кемелерінің аттары берілді; алғашқысы (G APEA тіркелген) "Авангард" деп аталды, бірақ ұшақтар жеткізілген кезде BEA жаңа "қызыл төртбұрыш" бояуын қабылдады, бұл ат қоюды тоқтатты және ешбір "Авангард" ұшағы есім таңбасын алған жоқ. Алғашқы компоновкада 18 бірінші сыныпты және 108 туристік орын болды, бірақ кейін ол 139 туристік орынға дейін өзгертілді, осы конфигурацияда "Авангардтың" бір орынға шаққандағы операциялық шығындары өте төмен болды. Лондоннан Парижге, Брюссельге және Амстердамға дейінгі 300 мильге (483 км) дейінгі рейстерде бұл типтегі ұшақтар 1960 жылдардың басында пайдалануға енгізілген жаңа реактивтік ұшақтардың рейстік уақытына теңесе алды. BEA паркінің қалған бөлігі 1974 жылдың 1 сәуірінде British Airways (BA) компаниясына берілді, ал BA компаниясымен жасалған соңғы жолаушылар рейсі 1974 жылдың 16 маусымында орындалды. TCA 1961 жылдың 1 ақпанында Ванкуверге Торонто мен Монреальден аралық аялдамалар арқылы екі рейспен "Авангард" рейсін бастады. Флот сонымен қатар Торонто мен Монреальден Нью-Йорк және Багам аралдарындағы Нассауға рейстерде де пайдаланылды.

Жүк тасымалы операциялары

1966 жылы Air Canada әуе кемелерінің бірінің барлық орындықтарын алып тастап, таза жүк тасымалдауға арналғандай қайта жабдықталды, осылайша ол үлкен көлемде жүк тасымалдай алатын болды. Авиакомпания бұл ұшақты "Карголинер" деп атады, ол осындай түрлендірудің жалғыз мысалы болды, бірақ 1972 жылдың желтоқсанында қызметтен шығарылған соңғы канадалық Vanguard ұшағы болды. BEA 1969 жылдан бастап V953C "Merchantman" жүк конфигурациясына сәйкес модификацияланған тоғыз Vanguard ұшағын пайдаланды, алғашқы екі түрлендіру Aviation Traders Engineering Ltd (ATEL) компаниясы Саутхенд әуежайында жобаланып және орындалды. BEA қалғандарын АТЕЛ компаниясынан жинақтарды пайдаланып Хитроу әуежайында өзгертті. Үлкен алдыңғы жүк есігі енгізілді. Merchantmen ұшақтары 1979 жылдың соңына дейін BA компаниясында қызмет етті, содан кейін қалған бесеуі сатылды.

Апаттар мен оқиғалар

1965 жылғы 27 қазанда British European Airways Vanguard тіркеу G APEE, Эдинбург әуежайынан Лондон Хитроу әуежайына ұшып бара жатқанда, нашар көріну жағдайында қонуға тырысқанда 28R ұшу-қону жолағында құлап кетті. Барлық адам – 6 экипаж мүшесі және 30 жолаушы қаза тапты. 1971 жылғы 2 қазанда British European Airways компаниясының 706 рейсі, Vanguard G APEC ұшағы, Бельгиядағы Аарсел қаласының жанында апатқа ұшырады. Апаттың себебі – артқы қысымды бөлімінің бұзылуы және одан кейін құйрық бөлігінің қирауы болды. 8 экипаж мүшесі және 55 жолаушы қаза тапты. 1973 жылғы 10 сәуірде Invicta International Airlines компаниясының 435 рейсі, Vanguard тіркеу G AXOP ұшағы, Швейцариядағы Базель-Мулхаус әуежайының жанында апатқа ұшырады. Ұшақтағы 145 адамның ішінде 4 экипаж мүшесі және 104 жолаушы қаза тапты. 1988 жылғы 29 қаңтарда Inter Cargo Service компаниясының 1004 рейсі, Vanguard F GEJF ұшағы, Тулуза-Благняк әуежайынан ұшып көтерілу кезінде, үш ғана толық жұмыс істейтін қозғалтқышпен ұшуға тырысқанда апатқа ұшырады. Борттағы үш экипаж мүшесі мен бір жолаушы зардап көрмеді. 1989 жылғы 6 ақпанда Inter Cargo Service компаниясының 3132 рейсі, Vanguard F GEJE ұшағы, Францияның Марсель Мариньян әуежайынан ұшып көтерілу кезінде апатқа ұшырады. Үш экипаж мүшесі қаза тапты; бортта жолаушылар болған жоқ.

Нұсқалар

950 типті прототип, біреуі жасалып, екі фюзеляж статикалық сынақтар үшін пайдаланылды. 951 БЕА типті, 20 тапсырыс берілді, 6 жеткізілді. Барлығы 127 орындық, аралас класты конфигурация (18 бірінші класс және 109 эконом класс). 952 типті ТСА, күштірек қозғалтқыш және ауыр салмаққа арналған мықтырақ фюзеляж мен қанат, 23 жеткізілді. 953 типті BEA, 951-ге ұқсас қозғалтқыштар, бірақ 952-нің мықтырақ ұшақ корпусы. Көбінесе 135 орындық, толығымен эконом класс, бірақ кейбіреулері 951 сияқты 127 орындық аралас класс конфигурациясында жасалған. Барлығы 14 дана жеткізілді, бұл 951-ге берілген тапсырысты алмастырды. 953C типті Merchantman Nine – 953 типінен жүк тасымалдауға арналған 9 түрлендірілген ұшақ.