Валюта, монета, есеп бірлігі: "марка" атауының шығу тарихы, салмақ өлшемінен бастау алады. Еуропада кең таралған, қазір Босния және Герцеговинада қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Валюта, монета немесе есеп бірлігі
Currency, coin, or unit of account
Марка көптеген мемлекеттерде валюта немесе есеп бірлігі ретінде қолданылған. Оның аты салмақ бірлігі – маркадан шыққан. "Марка" сөзі 9 ғасырда постклассикалық латын тілінде марка, марша, марха немесе маркус деп латыншаланған үш герман тілінен бірігіп құралған. Бұл алтын мен күмістің салмағын өлшеуге арналған өлшем болған, ол Еуропа бойынша кеңінен қолданылған және көбінесе Орта ғасырларда маңызды өзгерістерге ұшыраған. 2022 жылдың мәліметі бойынша, "марка" деп аталатын жалғыз айналымдағы валюта – Босния және Герцеговинаның айналымға қолданылатын маркасы.
The mark was a currency or unit of account in many states. It is named for the mark unit of weight. The word mark comes from a merging of three Germanic words, Latinised in 9th century post classical Latin as marca, marcha, marha or marcus. It was a measure of weight mainly for gold and silver, commonly used throughout Europe and often equivalent to Considerable variations, however, occurred throughout the Middle Ages. as of 2022 the only circulating currency named "mark" is the Bosnia and Herzegovina convertible mark.
Ерте пайдаланған
Бастапқыда, марка шамамен масса бірлігін білдірді. Кельн нарығында қолданылатын марка (Кельн маркасы: ) Киелі Рим империясының ресми алтын және күміс валюталарының құнын анықтау үшін пайдаланылды, соның ішінде Рейхсталер күміс монетасы. 1566 жылы бір Рейхсталер енгізілді, оның 9-ы тазартылған күмістен жасалған Кельн маркасынан соғылуға тиіс болды. Солтүстік Германияда (әсіресе Гамбург және Любек) сондай-ақ Балтық аймағындағы сауданың көп бөлігінде есептесудің әдеттегі бірлігі – Рейхсталердің 1/3 құнымен бағаланған марка болды. Маркалар сирек соғылды. Оның орнына, 48 шиллингтен – бір Рейхсталерге тең шиллинг монеталары соғылды, яғни 16 шиллинг – бір маркаға тең болды. Валютаның сапасын нашарлатуға жол бермеу үшін, 1619 жылы Гамбург банкі құрылды. Ол Амстердам банкінің үлгісімен құрылған. Бұл екі банк те тұрақты есептесу валютасын орнатып, қолдануға енгізді. Гамбургтің есептесу бірлігі – банк маркасы болды. Ол алтын-күміс сату арқылы немесе кепілдікпен берілген несие ретінде есепке жазылды. Монеталар мен банкноттар шығарылмады, бірақ кредиттік балансты көрсететін шоттар ашылды. Шот иелері өздерінің кредиттік баланстарын басқа шоттарға аудару арқылы немесе оларға қарсы вексельдерді алу арқылы пайдалана алды. Бұл вексельдер айналымға шығарылып, қолхат арқылы берілуге және төлем ретінде қабылдануға болатын. Оларды қайта өтеуге де болады. Бұл валюта өте тұрақты болып шықты.
Originally, Mark denoted a mass unit of approximately The mark used in the market of Cologne (Cologne mark: ) was used to define the value of the official gold and silver currencies of the Holy Roman Empire including the Reichsthaler silver coin. In 1566, a Reichsthaler was introduced of which 9 were to be minted from a Cologne mark of fine silver. In northern Germany (especially Hamburg and Lübeck) as well as in much of trade in the Baltic region, the customary unit of account was the mark valued at 1/3 of a Reichsthaler. Marks were rarely minted, though. Instead, schilling coins were minted with 48 schillings representing one Reichsthaler; i. e. 16 schillings equaled one mark. In an attempt to prevent debasement of the currency by the influx of adulterated coins, the Hamburger Bank was founded in 1619. It was modeled after the example of the Bank of Amsterdam. Both these banks established a stable money of account. The Hamburg unit of account was the mark banco. It was credited in exchange for the sale of bullion or by way of credit against collateral. No coins or banknotes were issued, but accounts were opened showing a credit balance. The account holders could use their credit balances by remittances to other accounts or by drawing bills of exchange against them. These bills circulated and could be transferred by endorsement, and were accepted as payment. They could also be redeemed. This currency proved to be very stable.
19 ғасыр
1871 жылы Германия біріккеннен кейін ел 1873 жылы неміс алтын маркасын (ресми түрде жай ғана «марка» деп аталады) валюта ретінде қабылдады. Атауы банк маркасынан алынған. Алғашқыда талер, крейцер және гильдер сияқты бұрынғы валюталардың монеталары мен банкноттары айналыста қала берді және олар жаңа есеп бірлігінің белгілі бір шамасы ретінде қарастырылды, бұл 1999 және 2002 жылдар аралығындағы еуро енгізілу кезеңіне ұқсас болды. Алтын маркамен аталатын монеталар алғаш рет 1871 жылы шығарылып, біртіндеп ескі монеталардың орнын басты. Банк маркасы жаңа алтын маркаға тең құнмен айырбасталды. Гамбург банкі жаңадан құрылған Рейхсбанкке (1876 жылы құрылған) Гамбург бөлімшесі ретінде қосылды және алтын маркасымен банкноттар шығарды.
Following German unification in 1871, the country adopted the German gold mark (officially known just as the "mark") as its currency in 1873. The name was taken from the mark banco. Initially, the coins and banknotes of the various predecessor currencies, such as the thaler, the kreuzer, and the guilder, continued to circulate, and were treated as fixed multiples of the new unit of account, similarly to the introduction period of the euro between 1999 and 2002. Coins denominated in gold marks were first issued in 1871, and gradually replaced the old coins. The mark banco was converted into the new gold mark at par. The Bank of Hamburg was incorporated as the Hamburg subsidiary into the newly founded Reichsbank (established 1876), issuing banknotes denominated in gold marks.
20 ғасыр
1914 жылы Рейхсбанк қарыз алушыларға несие бергенде бірінші сыныпты кепілдіктерді (мысалы, жақсы вексельдер, Pfandbriefe сияқты кепілмен қамтамасыз етілген облигациялар) талап етуді тоқтатты. Алтын марка әлсіз валютаға айналып, соғыс шығындарын қаржыландыру үшін «қағаз марка» (Papiermark) деп аталатын болды. 1918 жылы соғысқа дейінгі тұрақты ақша саясаты қайта жаңартылмады, ал ақша айналымын бос ұстау саясаты инфляцияға, ал 1923 жылы – жоғары инфляцияға алып келді. 1923 жылдың соңында қағаз марканың құны дерлік жойылған кезде, ол жаңа валютамен – [[German Rentenmark (1 триллион Papiermark құнымен)] алмастырылды. Жаңа валюта жаңадан құрылған Rentenbank арқылы қарыз алушыларға несие ретінде шығарылды, бірақ жылжымайтын мүлікке құқықтармен қамтамасыз етілді. 1924 жылы Рейхсбанк құндылығы жоқ қаржылық вексельдерге шектеусіз несие беруді тоқтатты және өзінің жаңа валютасы – Рейхсмарканы тұрақты Рентенмаркқа бекітті. Рейхсбанк несие беруді шектеді, соның нәтижесінде Рейхсмарка тұрақты Рентенмаркпен бірдей құнға ие болды. Екі валюта да бірге қолданыла берді және екеуі де RM деп белгіленді. Бастапқы ниет 1934 жылға қарай Рентенмарканы айналымнан шығару болған, бірақ ұлттық-социалистік үкімет оның тұрақтылығына байланысты үлкен сенімге ие болғандықтан Рентенмарканы қолдануды жалғастыруға шешім қабылдады. Дегенмен, ұлттық-социалистік үкімет мемлекеттік инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыру және мемлекеттік жұмыс орындарын көбейту, сондай-ақ қару-жарақ сияқты баптарға шығындарды арттыру үшін екі валютаны да артық шығарды. 1935 жылы инфляцияны тежеу үшін бағаларға, жалақыларға және жалдау ақысына шектеулер енгізу қажет болды. Жылжымайтын мүлік иелерінен (1936 жылы 1 млрд. марка) және еврейлерге қарсы қарашадағы погром (Kristallnacht) кезінде неміс еврейлерінен (1938 жылы 1 млрд. марка) алынған үлкен қосымша салықтар экономиканы ұзаққа тұрақтандыра алмады. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы бағаны бақылау және рациондауды ақтау үшін пайдаланылды. Осылайша инфляция ресми түрде жасырылып, халықтың үнемі өсіп келе жатқан жиынтық жинағы ретінде көрсетілді, олар өз табыстарын тек шектеулі тауарларға жасанды түрде төмен бағамен жұмсай алатын. Алайда инфляция қара нарықтағы бағаның өсуінен анық көрінді. Соғыс кезінде Германия экономикасы оккупацияланған елдерден алынған соғыс олжасымен қолдау көрсетілді, бұл белгілі бір дәрежеде 1944 жылға дейін жалғасты. Соғыс аяқталғаннан кейін банкноттар мен монеталардың артық көлемі (1933 жылы 3,9 млрд. марка, 1945 жылы 60 млрд. марка) айқын болды, бұл қара нарықтағы бағаның өсуіне себеп болды. 1944 жылдан бастап одақтастар оккупациялық маркаларды (әскери маркалар деп те аталады) басып шығарды, оларды Рентенмарк пен Рейхсмаркамен бірдей құнмен қабылдауға бұйырды. Оккупациялық күштердің сатып алулары үшін және әскерилердің жалақысы үшін 15-18 млрд әскери маркаға тең банкноттар шығарылды. 1948 жылдың маусымында Батыс және Шығыс Германияның валюталық реформалары аясында әскери маркалар айналымнан шығарылды. 1947 жылдың маусымында Саар протекторатындағы француз оккупациялық күштері Саар маркасын енгізді, ол Рентенмарк пен Рейхсмаркамен бірдей құнға ие болды. 1947 жылдың қарашасында ол Саар франкімен ауыстырылды. 1948 жылдың 21 маусымында Bank deutscher Länder Германияның батыс аймақтарында Deutsche Mark (неміс маркасы) енгізді, ол кезде Батыс Германия құрылған. 1948 жылдың 23 маусымында Кеңес оккупациялық аймағының Deutsche Emissions und Girobank ("Германияның эмиссиялық банкі және гиро орталығы") (кейін Шығыс Германия құрылды) одан кейін өз Deutsche Mark (әдетте Шығыс Германия маркасы немесе Ostmark деп аталатын) шығарды, кейін ресми түрде Mark der Deutsche Notenbank (1964-1967) және Mark der DDR (1968-1990) деп аталды. 1990 жылы Германия біріккен кезде оның орнына (Батыс) Германия маркасы келді.
In 1914 the Reichsbank stopped demanding first class collateral (e. g. good bills of exchange, covered bonds such as Pfandbriefe) when providing credit to borrowers. The gold mark became a weak currency, colloquially referred to as the paper mark (Papiermark), to finance the war effort. In 1918, the pre war sound money policy was not re established, and the continuing loose money policy resulted in inflation, and in 1923, in hyperinflation. In late 1923 when the paper mark had become virtually worthless, it was replaced by a new currency, the [[German Rentenmark (worth 1 trillion Papiermark). The new currency was issued by the newly established Rentenbank as credit to borrowers, but requiring collateral in the form of first class claims to real estate. In 1924 the Reichsbank stopped providing unrestricted credit against worthless financial bills, and pegged its new currency, the Reichsmark, to the stable Rentenmark. The Reichsbank rationed its lending, so that the Reichsmark remained at par with the stable Rentenmark. The currencies continued to exist in parallel, and were both abbreviated RM. The original intention was to withdraw the Rentenmark by 1934, but the National Socialist government decided to continue to use the Rentenmark, which enjoyed a considerable trust due to its stability. Nevertheless, the National Socialist government deliberately overissued both currencies to finance infrastructure investments by the state, and expanded government employment and expenditure on items such as armaments. By 1935, laws limiting increases of prices, wages, and rents were needed to suppress inflation. Enormous extra taxes, charged on real estate owners (RM 1 bn in 1936), and on the occasion of the anti Semitic November Pogrom (Kristallnacht), on Jewish Germans (RM 1 bn in 1938), could not stabilise the economy for long. The start of World War II was used to justify general price controls and rationing. Thus inflation was officially hidden, and was expressed as ever growing aggregate savings of the population, which could only spend its earnings on limited rations of goods at artificially low prices. However, inflation could clearly be seen in the rising prices on the black market. During the war, the German economy was supported by war booty taken from occupied countries, continuing to some extent until 1944. By the end of the war, the oversupply of banknotes and coins (RM 3.9 bn in 1933, RM 60 bn in 1945) became obvious, openly showing up in inflated black market prices. From 1944 the Allies printed occupation marks (also called military marks), decreeing that these were to be accepted at par with the Rentenmark and the Reichsmark. Banknotes worth 15 to 18 bn military marks were issued for purchases by the occupying forces in Germany, and for soldiers' wages. In June 1948, military marks were demonetised as part of the West German and East German currency reforms. In June 1947 the French occupying force in the Saar Protectorate introduced the Saar mark, which was at par with the Rentenmark and the Reichsmark. In November 1947, it was replaced by the Saar franc. On 21 June 1948 the Deutsche Mark (German mark) was introduced by the Bank deutscher Länder in the western zones of occupation in Germany, which then formed West Germany. On 23 June 1948 the Deutsche Emissions und Girobank ("German bank of issue and giro centre") of the Soviet occupation zone (which later formed East Germany) followed suit, issuing its own Deutsche Mark (colloquially referred to as the East German mark or Ostmark), later officially called Mark der [[Deutsche Notenbank (1964–1967) and then Mark der DDR (1968–1990). It was replaced by the (West) German mark when Germany was reunified in 1990.
Еуромен алмастыру
Неміс маркасы еуромен ауыстырылды, алғаш рет 1999 жылдың 1 қаңтарында есептік валюта ретінде, 1 еуроға 1,95583 марка есебімен. Содан кейін маркамен белгіленген банкноттар мен монеталар осы айырбас бағамы бойынша евроны көрсететін болды және 2002 жылдың 1 қаңтарына дейін заңды төлем құралы болып қала берді, одан кейін олар еуро банкноттарымен және монеталарымен ауыстырылды. Германия өзінің неміс еуро монеталарын шығарады, бірақ барлық еуро монеталары Еуроаймақта заңды төлем құралы болып табылады. Босния және Герцеговинаның конвертирленетін маркасы – Босния соғысынан кейін бөлшектенген экономика мен жергілікті валюталардың жоғары инфляциясы кезінде Германия маркасын де-факто валюта ретінде ресми түрде алмастырған валюта. Ол бастапқыда Германия маркасына 1:1 шартта байланысты болды, ал кейін Германия маркасы ауыстырылған бағам бойынша евроға байланысты, яғни 1 ЕУР = 1,95583 ВАМ.
The German mark was replaced by the euro, first as an accounting currency on 1 January 1999, at a conversion rate of 1.95583 marks per euro. Thereafter, the mark denominated notes and coins represented the euro at that conversion rate, and remained legal tender until 1 January 2002, when they were replaced by euro notes and coins. Germany mints its own German euro coins, but all euro coins are legal tender throughout the Eurozone. The remaining convertible mark of Bosnia and Herzegovina is a currency that officially replaced the German mark as de facto currency of the ruptured economy and hyper inflation of local divided currencies after the Bosnian war, pegged to the German mark 1:1 at the time, and further pegged to Euro at the rate at which German mark was replaced, i. e. 1 EUR = 1.95583 BAM.