Қандағы және зәрдегі HIV анықтау тесттері

ҚҚС тестілері: АИҚВ анықтау, антиденелер, антигендер, РНҚ сараптау. Қан донорларын тексеруде жоғары сезімталдық маңызды. АИҚВ және ЖҚС айырмасы.

17 мин оқу

100%

Дереккөз: Diagnosis of HIV/AIDS — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Иммунологиялық тест

АИТВ-ға жасалатын тесттер адам иммуножеткіліксіздік вирусының (АИТВ) – қан сарысуы, сілекей немесе зәрде осы вирустың бар-жоқтығын анықтау үшін қолданылады. Бұл тесттер антиденелерді, антигендерді немесе РНК-ны анықтауы мүмкін.

ЖИТС диагнозы

ЖИТС диагнозы ВИЧ-тен тәуелсіз қойылады.

Донорлық қан мен жасушалық өнімдерді скринингтеу

Донордың қаны мен тінін тексеруге арналған тесттер, егер ВИЧ болса, оның анықталуына жоғары деңгейде сенімділік беруі керек (яғни, жоғары сезімталдық қажет). Батыс елдеріндегі қан орталықтары антидене, антиген және нуклеин қышқылы тесттерінің комбинациясын қолданады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2000 жылғы бағалауынша, тиімсіз қан тексеру салдарынан әлем бойынша 1 миллион жаңа ВИЧ жұқтыру оқиғасы тіркелді. АҚШ-та Тағам және дәрі-дәрмек басқармасы барлық донорлық қанды бірнеше жұқпалы ауруларға, оның ішінде ВИЧ-1 және ВИЧ-2 вирустарына қатысты антиденелерді (ЭИА) және жылдам нуклеин қышқылы тестілеуін (НАТ) біріктіре отырып тексеруді талап етеді. Бұл диагностикалық тесттер донорларды сақтап отырумен бірге қолданылады. 2001 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ-та трансфузия арқылы жұқтырылған ВИЧ инфекциясының қаупі әр трансфузияға шамамен 2,5 миллионнан бірге тең болды.

АИТВ инфекциясын диагностикалау

Белгілі бір адамның ВИЧ инфекциясын диагностикалау үшін қолданылатын тестілер жоғары дәрежеде сезімталдық пен ерекшелікке ие болуы керек. АҚШ-та бұл екі ВИЧ антиденесін анықтау тестін біріктіретін алгоритм арқылы жүзеге асырылады. Егер антиденелер ELISA әдісіне негізделген бастапқы тестпен анықталса, онда екінші тест – вестерн блот процедурасы антиденелерге байланысатын тест жиынтығындағы антигендердің мөлшерін анықтайды. Осы екі әдістің үйлесімі жоғары дәлдікке кепілдік береді.

Құпиялылық

Денсаулық сақтау қызметкерлерінің, ВИЧ жұқтырған адамдардың жыныстық серіктестерін вирусты жұқтыру қаупі туралы хабарлауға қатысты этикалық міндеттері бойынша елеулі даулар бар. Кейбір заңдық юрисдикциялар мұндай ақпаратты жариялауға рұқсат береді, ал басқалары рұқсат етпейді. Қазіргі кезде мемлекеттік қаржымен қамтамасыз етілген тестілеу орталықтары құпия тестілеу нысандарын қолдануда. Бұл, оң нәтижелерге нөмір тағайындалатын анонимді тестілеуге қарағанда, жұқтырған адамдарды бақылауды жеңілдетеді. Жеке өмірге қатысты мәселелер де дау тудыруда. Дамып келе жатқан елдерде үй жағдайында ВИЧ-тестілеу және кеңес беру (ҮЖВК) құпиялылық мәселелерін шешуге бағытталған жаңа тәсіл болып табылады. ҮЖВК жеке адамдарға, жұбайларға және отбасыларға өздерінің ВИЧ-статусын үйдің ыңғайлы және жеке жағдайында білуге мүмкіндік береді. Көбінесе жылдам ВИЧ-тесттері қолданылады, нәтижелері 15-30 минут ішінде клиентке қол жетімді болады. Бұдан әрі, ВИЧ-оң нәтиже туралы хабарланған кезде, ҮЖК провайдері профилактика, күтім және емдеуге қатысты тиісті байланыстарды ұсынуға мүмкіндік алады.

Анонимді тексеру

Үлгіге тек нөмір тіркелген сынақ, ол сынаққа жіберіледі. Егер нәтиже оң болса, үлгіге ЖИТС жұқтырған адамның аты-жөні қосылмайды. Осындай қызметтерді ұсынатын орталықтар бұл сынақ түрін жариялайды.

Әдеттегі сынақ бойынша ұсыным

АҚШ-та қалыптасқан күтім стандартына айналып келе жатқан жаңа тәсіл – барлық денсаулық сақтау орындарында барлық науқастарды ВИЧ-қа тексеру. 2006 жылы Ауруларды бақылау орталықтары (CDC) 13-64 жас аралығындағы барлық американдықтарды денсаулық сақтаумен байланыс кезінде ерікті түрде тестілеуге қатысты бастама жариялады. Жұқтырылғандардың шамамен 25%-і өздерінің статусынан хабарсыз болған; бұл бастама сәтті аяқталса, жаңа инфекциялардың жылдық көрсеткіші 30%-ға төмендеуі күтілді. CDC кең таралған жүйелі тестілеуге кедергі келтіретін жазбаша келісім беру және кең ауқымды алдын ала кеңес беру талаптарын алып тастауды ұсынады. 2010 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк штаты 13-64 жас аралығындағы барлық науқастарға ауруханалар мен жедел жәрдем көрсету орталықтарында ВИЧ-тестілеу ұсынуды міндеттеген алғашқы штат болды. Заңның нәтижелерін бағалау көрсеткендей, штат бойынша тестілеу көлемі айтарлықтай артты.

Антителолық сынақтар

АИТВ антиденелеріне жасалған тесттер ересектердің күнделікті диагностикалық тексеруі үшін арнайы дамытылған; бұл тесттер төмен бағалы және өте дәл.

Терезенің мерзімі

Антиденелерді тексеру нәтижесі терезе кезеңінде жалған теріс (антиденелер анықталмаған, бірақ ВИЧ бар) болуы мүмкін. Бұл кезең ВИЧ жұққан сәттен бастап ВИЧ-қа қарсы антиденелердің анықтамалы деңгейге жететін серконверсияға дейінгі үш аптадан алты айға дейінгі аралықты қамтиды. Көптеген адамдар жұққаннан шамамен 30 күн өткен соң анықталатын антиденелерге ие болады, бірақ кейбіреулерде серконверсия кейінірек жүреді. ВИЧ жұққаннан кейін үш ай ішінде адамдардың басым көпшілігі (97%) анықталатын антиденелерге ие болады, ал қазіргі заманғы антиденелерді тексеруде алты айлық терезе өте сирек кездеседі. Терезе кезеңінде жұқтырған адам антиденелерді тексеру арқылы анықталмаған ВИЧ инфекциясы болса да, оны басқаларға жұқтыра алады. Терезе кезеңінде антиретровирустық терапия антиденелердің пайда болуын кешіктіріп, терезенің ұзақтығын 12 айдан асыра ұзарта алады. Бұл постэкспозициялық профилактика (ПЭП) алған пациенттерде байқалған жоқ. Ондай пациенттер әдеттегі 28 күндік емдеу курсынан кейін әртүрлі уақыт аралықтарында ELISA тестілерін тапсыруы керек, кейде 6 айлық консервативті терезенің шегінен тысқары ұзартылады. Антиденелерді тексеру Х-байланысты агаммаглобулинемиясы бар пациенттерде жалған теріс нәтижелерді көрсетуі мүмкін, сондықтан мұндай пациенттерде басқа диагностикалық тесттер қолданылуы керек. Денсаулық сақтау қызметкерлерінде ВИЧ-қа қарсы антиденелер тестілеуі 6 айдан астам уақыт өткен соң теріс нәтиже берген, бірақ 12 айдан кейін оң нәтиже көрсеткен үш жағдай тіркелді. ДНК секвенирлеуі бір жағдайда инфекцияның көзін растады. Кешіктірілген серконверсияның екі жағдайы гепатит С вирусымен (ГСВ) бір мезгілде жұғумен байланысты болды. Бір жағдайда коинфекция гепатит С вирусының (ГСВ) тез өлімге әкелетін ауруымен байланысты болды, бірақ гепатит С вирусы (ГСВ) тікелей ВИЧ инфекциясының қаупіне немесе барысына әсер ете ме, әлде басқа факторлардың белгісі ме, әзірге белгісіз.

ELISA-ның

Ферментпен байланысты иммуносорбенттік талдау (ELISA) немесе фермент иммуноталдау (EIA) – ВИЧ-ті анықтау үшін қолданылған алғашқы скринингтік тест. Ол өте жоғары сезімталдыққа ие. ELISA тестінде адамның сарысуы 400 есе жұмыртылады және ВИЧ антигендері бекітілген пластинкаға салынады. Егер сарысуда ВИЧ-ге қарсы антиденелер болса, олар осы ВИЧ антигендерімен байланысуы мүмкін. Содан кейін пластинка жуылып, сарысудың басқа барлық құрамы алынып тасталады. Одан кейін арнайы дайындалған "екіншілік антидене" – адам антиденелеріне байланысатын антидене – пластинкаға салынып, қайта жуылады. Бұл екіншілік антидене бұрыннан ферментпен химиялық байланысқан болады. Осылайша, пластинкадағы фермент мөлшері пластинкаға байланысқан екіншілік антидене мөлшеріне пропорционалды болады. Фермент үшін субстрат қосылады, ферменттің катализі түстің немесе флуоресценцияның өзгеруіне алып келеді. ELISA нәтижелері санмен көрсетіледі; бұл тесттің ең даулы тұсы – оң және теріс нәтижелерді ажырататын "шектік" мәнді анықтау болып табылады.

ELISA түймешігі

Колумбия университетінің зерттеушілері ҚИДС және сифилис анықтауға арналған ЭЛИСА тестін жүргізе алатын құрылғы жасады. Ол қосымша қолдау немесе батареясыз кез келген смартфонмен немесе компьютермен үйлесімді, ал қан тамшысын талдауға он бес шақты минут уақыт кетеді. Мұндай бір құрылғыны жасауға шамамен 34 доллар жұмсалады.

Батыс блот

ELISA процедурасы сияқты, вестерн блот антиденелерді анықтау тесті болып табылады. Дегенмен, ELISA әдісінен өзгешелігі, вирустық ақуыздар бастапқыда бөлініп, бекітіледі. Келесі қадамдарда, сарысу антиденелерінің нақты ВИЧ ақуыздарымен байланысуы көрінеді. Атап айтқанда, ВИЧ жұқтыру мүмкіндігі бар жасушалар ашылады және олардың ішіндегі ақуыздар гель табасына салынады, содан кейін электр тогы беріледі. Әртүрлі ақуыздар олардың мөлшеріне байланысты осы өрісте әртүрлі жылдамдықпен қозғалады, ал олардың электр заряды натрий лаурил сульфаты деп аталатын талқылаушы зат арқылы теңестіріледі. Кейбір коммерциялық вестерн блот тест жиынтықтарында ВИЧ ақуыздары целлюлоза ацетаты жолағында болады. Ақуыздар толық бөлінгеннен кейін, олар мембранаға ауыстырылады және процедура ELISA сияқты жалғасады: адамның сұйылтылған сарысуы мембранаға қолданылады және сарысудағы антиденелер кейбір ВИЧ ақуыздарымен байланысуы мүмкін. Байланыспаған антиденелер жуылып тасталады, ал адамның антиденелеріне байланыса алатын ферменттік антиденелер адамның қай ВИЧ ақуызына қарсы антиденелері бар екенін анықтайды. Вестерн блот тестісін интерпретациялау үшін жалпыға ортақ критерийлер жоқ: қажетті вирустық жолақтардың саны өзгеруі мүмкін. Егер вирустық жолақтар анықталмаса, нәтиже теріс болады. Егер GAG, POL және ENV гендік өнімдерінің әр тобы үшін кемінде бір вирустық жолақ болса, нәтиже оң болады. Вестерн блот интерпретациясына үш гендік өнімді қолдану әдісі халық денсаулығы немесе клиникалық тәжірибеде қабылданбаған. Қажетті вирустық жолақтардың санынан кем анықталған тестілер анықталмаған деп есептеледі: анықталмаған нәтиже алған адам қайта тексерілуі керек, себебі келесі тестілер нақтырақ болуы мүмкін. Вестерн блот нәтижелері анықталмаған ВИЧ жұқтырған адамдардың көпшілігі бір ай ішінде қайта тексерілгенде оң нәтиже береді; алты ай бойы тұрақты түрде анықталмаған нәтижелер нәтижелер ВИЧ жұқтыруына байланысты емес екенін көрсетеді. Жалпы сау және қауіп-қатері төмен популяцияда вестерн блот бойынша анықталмаған нәтижелер шамамен 5000 пациенттің біреуінде кездеседі. Алайда, ВИЧ-2 вирусы ең көп таралған Батыс Африкадағы адамдармен жоғары қауіпті байланыста болған адамдар үшін, шешімсіз вестерн блот тесті ВИЧ-2 жұқтыруын анықтауы мүмкін. Вестерн блотта қолданылатын ВИЧ ақуыздары рекомбинантты ДНК арқылы рекомбинантты иммуноблоттық талдау (RIBA) деп аталатын әдіспен өндірілуі мүмкін.

Like the ELISA procedure, the western blot is an antibody detection test. However, unlike the ELISA method, the viral proteins are separated first and immobilized. In subsequent steps, the binding of serum antibodies to specific HIV proteins is visualized. Specifically, cells that may be HIV infected are opened and the proteins within are placed into a slab of gel, to which an electric current is applied. Different proteins will move with different speeds in this field, depending on their size, while their electrical charge is leveled by a surfactant called sodium lauryl sulfate. Some commercially prepared Western blot test kits contain the HIV proteins already on a cellulose acetate strip. Once the proteins are well separated, they are transferred to a membrane and the procedure continues similar to an ELISA: the person's diluted serum is applied to the membrane and antibodies in the serum may attach to some of the HIV proteins. Antibodies that do not attach are washed away, and enzyme linked antibodies with the capability to attach to the person's antibodies determine to which HIV proteins the person has antibodies. There are no universal criteria for interpreting the western blot test: The number of viral bands that must be present may vary. If no viral bands are detected, the result is negative. If at least one viral band for each of the GAG, POL, and ENV gene product groups are present, the result is positive. The three gene product approach to western blot interpretation has not been adopted for public health or clinical practice. Tests in which less than the required number of viral bands are detected are reported as indeterminate: a person who has an indeterminate result should be retested, as later tests may be more conclusive. Almost all HIV infected persons with indeterminate western blot results will develop a positive result when tested in one month; persistently indeterminate results over a period of six months suggests the results are not due to HIV infection. In a generally healthy low risk population, indeterminate results on western blot occur on the order of 1 in 5,000 patients. However, for those individuals who have had high risk exposures to individuals where HIV 2 is most prevalent, Western Africa, an inconclusive western blot test may prove infection with HIV 2. The HIV proteins used in western blotting can be produced by recombinant DNA in a technique called recombinant immunoblot assay (RIBA).

Жедел немесе емханалық сынақтар

Жедел антиденелер тестілері – ВИЧ инфекциясын диагностикалауға көмектесетін, медициналық пункттерде жүргізілетін сапалық иммуносараптамалар. Бұл тестілерді емделушінің клиникалық жағдайы, анамнезі және тәуекел факторларымен бірге қолдану қажет. Төмен тәуекел топтарындағы жедел антиденелер тестілерінің оң нәтижелерді болжау дәлдігі бағаланбаған. Бұл тестілерді жедел ВИЧ-тесті нәтижелерін статистикалық тұрғыдан растауға арналған тиісті көптеген тестілерден тұратын алгоритмдерде пайдалану керек. Егер ВИЧ-қа қарсы антиденелер табылмайтын болса, бұл адамның ВИЧ инфекциясын жұқтырмағанын білдірмейді. ВИЧ инфекциясына қарсы антиденелерге реакцияның анықталатын деңгейге жетуіне бірнеше ай уақыт қажет болуы мүмкін, осы кезеңде ВИЧ-қа қарсы антиденелерді жедел тексеру инфекцияның нақты жағдайын көрсетпейді. Көптеген адамдарда ВИЧ антиденелері 2-6 аптадан кейін анықталатын деңгейге жетеді. Бұл тестілердің жоғары нақтылығына қарамастан, жалған оң нәтижелер кездеседі. Тестінің кез келген оң нәтижесін батыс блот әдісімен зертханада растау қажет.

Антителолар сынақтарын түсіндіру

Тіпті, егер тест ВИЧ-1 антиденелерінің болу ықтималдығын жоғары көрсеткен жағдайда да, тек ELISA тестілеуін ғана ВИЧ жұқтыруын диагнозын қою үшін қолдануға болмайды. АҚШ-та мұндай ELISA нәтижелері "оң" деп хабарланбайды, егер олар вестерн блот арқылы расталмаса. ELISA антиденелер тестісі донорлық қанның ВИЧ инфекциясымен зарарланбағанына жоғары деңгейде сенімділік беру үшін әзірленді. Сондықтан, ELISA антиденелер тестісінің оң нәтижесіне байланысты трансфузиядан бас тартылған қанның, шын мәнінде ВИЧ инфекциясымен зарарланғанын анықтау мүмкін емес. Кейде донорды бірнеше айдан кейін қайта тексеру нәтижесінде ELISA антиденелер тестісінің нәтижесі теріс болуы мүмкін. Осы себепті, "оң" ВИЧ тестілеу нәтижесі туралы хабарлау алдында растаушы вестерн блот әрқашан қолданылады. ELISA тестісінде ВИЧ-қа қатысы жоқ факторларға байланысты сирек кездесетін жалған оң нәтижелер, вестерн блот тестісіне қарағанда жиірек кездеседі. Жалған оң нәтижелер соңғы кездегі жедел аурулар және аллергия сияқты медициналық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. 1991 жылдың күзінде жалған оң нәтижелердің көп болуы бастапқыда сол тұмау маусымында қолданылған тұмау вакциналарына байланысты деп есептелді, бірақ одан әрі зерттеулер көрсеткендей, кросс-реакция бірнеше салыстырмалы түрде ерекше емес тест жиынтықтарына байланысты болды. Жалған оң нәтиже денсаулыққа қатысты маңызды тәуекелді білдірмейді. ELISA тестісі Western Blot тестісімен біріктірілгенде, жалған оң нәтижелердің көрсеткіші өте төмен, ал диагностикалық дәлдік өте жоғары (төменде қараңыз). ВИЧ антиденелеріне жасалатын тестілер өте сезімтал, яғни олар ВИЧ антиденелерімен басымдықпен реакцияға түседі, бірақ барлық оң немесе шешімсіз ВИЧ ELISA тестілері адамның ВИЧ жұқтырғанын білдірмейді. Тәуекел факторларының тарихы және клиникалық бағалауды ескеру қажет, сондай-ақ растау тестін (вестерн блот) жүргізу керек. Тестілеу нәтижесі шешімсіз болған жағдайда, кейінірек қайта тексеру қажет.

АИТВ-ге тестілеудің дәлдігі

Қазіргі заманғы ВИЧ-тестілеу өте дәл. 2005 жылдың шілдесінде АҚШ-тың алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобы ВИЧ-ге қарсы скринингтің пайдасы мен қауіп-қатері туралы деректерді қарастырды. Авторлар мына қорытындыға келді:

Арзан энзимдік иммуноталдау скринингтік тестілері үшін көрсетілген ерекшелік деңгейі, сау адамдардың 1000 ВИЧ-тесті нәтижесінің ішінде шамамен 15-і жалған оң нәтиже болады екенін көрсетеді. Тест нәтижесін растау (яғни, мүмкіндік болса, тестті қайталау арқылы) жалған оң нәтижелердің соңғы ықтималдығын 250 000 тесттен 1-ге дейін төмендетуге болады. Сол сияқты, сезімталдық деңгейі ВИЧ жұқтырған 1000 адамның тест нәтижесінің 3-і жалған теріс нәтиже болатынын көрсетеді. Алайда, АҚШ-тағы көптеген тестілеу орталықтарындағы ВИЧ-тің таралу деңгейіне сүйенсек, бұл тесттердің теріс болжамдық құндылығы өте жоғары, яғни теріс тест нәтижесі 10 000-нан 9997 реттен астам жағдайда (99,97%) дұрыс болады. Осы тесттердің өте жоғары теріс болжамдық құндылығының себебінен CDC теріс тест нәтижесін адамның ВИЧ жұқтырмағанының нақтылы дәлелі деп қарастыруды ұсынады. Әрине, нақты сандар тестілеуден өткен адамдар тобына байланысты өзгеруі мүмкін. Өйткені кез келген медициналық тесттің нәтижелерін түсіндіру (тест 100% дәл емес деп есептесек) адамның бастапқы сеніміне, яғни жеке адамның ауруы бар немесе жоқ екендігіне байланысты. Әдетте, алдын ала ықтималдық аурудың таралуы бойынша халық арасында немесе белгілі бір тестілеу орнында бағаланады. Барлық тесттердің, соның ішінде ВИЧ-тесттердің оң және теріс болжамдық құндылығы аурудың алдын ала болу ықтималдығын және тестілеу әдісінің дәлдігін ескере отырып, адамның ауруы бар немесе жоқ екеніне деген сенімнің жаңа деңгейін анықтайды (бұл соңғы ықтималдық деп те аталады). Оң тест ВИЧ инфекциясын дұрыс анықтау мүмкіндігі халық арасында ВИЧ инфекциясының таралуы немесе жиілігі артатын сайын жоғарылайды. Керісінше, ВИЧ таралуының өсуімен теріс болжамдық құндылық төмендейді. Осылайша, бейтаныс серіктестермен қорғалмаған анальдық қатынасқа жиі түсетін адамдар сияқты жоғары тәуекелді топтағы оң тест, ақы төленбеген қан донорлары сияқты өте төмен тәуекелді топтағы оң тестке қарағанда ВИЧ инфекциясын дұрыс көрсетуі мүмкін. Көптеген зерттеулер АҚШ-тағы қазіргі ВИЧ-тестілеу әдістерінің дұрыстығын растады, жалпы халықта 0,0004-тен 0,0007-ге дейінгі жалған оң көрсеткіштер мен 0,003 жалған теріс көрсеткіштер туралы хабарлады.

The specificity rate given here for the inexpensive enzyme immunoassay screening tests indicates that, in 1,000 HIV test results of healthy individuals, about 15 of these results will be a false positive. Confirming the test result (i. e., by repeating the test, if this option is available) could reduce the ultimate likelihood of a false positive to about 1 result in 250,000 tests given. The sensitivity rating, likewise, indicates that, in 1,000 test results of HIV infected people, 3 will actually be a false negative result. However, based upon the HIV prevalence rates at most testing centers within the United States, the negative predictive value of these tests is extremely high, meaning that a negative test result will be correct more than 9,997 times in 10,000 (99.97% of the time). The very high negative predictive value of these tests is why the CDC recommends that a negative test result be considered conclusive evidence that an individual does not have HIV. Of course, the actual numbers vary depending on the testing population. This is because interpreting of the results of any medical test (assuming no test is 100% accurate) depends upon the initial degree of belief, or the prior probability that an individual has, or does not have a disease. Generally the prior probability is estimated using the prevalence of a disease within a population or at a given testing location. The positive predictive value and negative predictive value of all tests, including HIV tests, take into account the prior probability of having a disease along with the accuracy of the testing method to determine a new degree of belief that an individual has or does not have a disease (also known as the posterior probability). The chance that a positive test accurately indicates an HIV infection increases as the prevalence or rate of HIV infection increases in the population. Conversely, the negative predictive value will decrease as the HIV prevalence rises. Thus a positive test in a high risk population, such as people who frequently engage in unprotected anal intercourse with unknown partners, is more likely to correctly represent HIV infection than a positive test in a very low risk population, such as unpaid blood donors. Many studies have confirmed the accuracy of current methods of HIV testing in the United States, reporting false positive rates of 0.0004 to 0.0007 and false negative rates of 0.003 in the general population.

Антигендік сынақтар

P24 антигені тестісі ВИЧ-тың p24 ақуызын (сонымен қатар CA деп те аталады) – вирус капсидінің ақуызын анықтайды. Адам қанына p24 ақуызына арналған моноклоналды антиденелер қосылады. Егер үлгіде p24 болса, адам қанындағы кез келген p24 ақуызы моноклоналды антиденеге жабысып, p24 моноклоналды антиденелеріне байланысқан ферменттік антидене түс өзгертуіне себеп болады. Қан донорларын тексеру кезінде бұл тест АҚШ және ЕО-да енді жүйелі түрде қолданылмайды, себебі мақсат – «терезе» кезеңіндегі жалған теріс нәтижелер қаупін азайту болды. Осы мақсатта нуклеин қышқылының тесті (NAT) тиімдірек, ал NAT тестісі жасалған жағдайда p24 антигеніне тест жасау қажет емес. Жалпы диагностикада p24 антигенді тесттер ВИЧ-ты ерте анықтау үшін қолданылады, себебі инфекциядан кейін антиденелерге қарағанда p24 антигені тез өседі. Тест көбінесе антиденелік тестпен бірге қолданылады, бұл «терезе» кезеңінің ұзақ бөлігін тиімді қамтуға мүмкіндік береді. Жеке тест ретінде бұл тесттің пайдасы аз, себебі оның сезімталдығы төмен және ол инфекцияның алғашқы кезеңінде ғана жұмыс істейді. Организм p24 ақуызына қарсы антиденелерді өндіруді ұлғайтқанда p24 антигенінің мөлшері азаяды, бұл кейін p24-ті анықтауды қиындатады.

Антиген/антиденелер қосындысының сынақтары

Комбинациялық немесе 4-буындық тест бір тест арқылы p24 антигенін және ВИЧ антиденелерін анықтауға арналған. Комбинациялық тесттер инфекция жұққаннан кейін 2–6 аптадан ертерек ВИЧ-ті анықтауға мүмкіндік береді және зертханалық тестілеулерде ұсынылады.

Нуклеин қышқылы негізінде жүргізілетін сынақтар (NAT)

Нуклеин қышқылына негізделген тестер ВИЧ I GAG, ВИЧ II GAG, ВИЧ env немесе ВИЧ pol сияқты нақты ВИЧ гендерінде орналасқан бір немесе бірнеше мақсатты тізбектерді күшейтеді және анықтайды. Бұл тестер салыстырмалы түрде қымбат болғандықтан, қанды тексеру алдымен 8–24 үлгіні біріктіріп, оларды бірге сынау арқылы жүргізіледі; егер біріктірілген үлгілер оң нәтиже көрсетсе, әр үлгі жеке-жеке қайта тексеріледі. Бұл шығындарды күрт төмендетсе де, біріктірілген үлгілердегі вирустың сұйытылуы тестің тиімді сезімталдығын төмендетеді және терезенің мерзімін төрт күнге ұзартады (20 есе сұйытылған, вирус екі еселену уақыты ~20 сағат, анықтау шегі 50 көшірме/мл, анықтау шегі 1000 көшірме/мл). 2001 жылдан бері АҚШ-та донорлық қан нуклеин қышқылына негізделген тестермен тексерілуде, инфекцияланғаннан бастап ауруды анықтау арасындағы терезенің мерзімі орташа есеппен 17 күнге дейін қысқарды (95% CI, 13–28 күн, үлгілерді біріктіруді ескереді). Бұл тесттің басқа нұсқасы ХИВ 1 жұқтырған пациенттерді емдеу үшін клиникалық көріністермен және ауру прогресінің басқа зертханалық көрсеткіштерімен бірге қолдануға арналған. RT ПТР тестісінде пациенттің плазмасынан вирус РНК-сы бөліп алынып, кері транскриптаза (RT) арқылы вирус РНК-сы цДНК-ға айналдырылады. Содан кейін полимераз тізбекті реакциясы (ПТР) процесі вирустың геномына ерекше екі праймерді қолдана отырып жүзеге асырылады. ПТР күшейтуі аяқталғаннан кейін алынған ДНК өнімдері ыдыс қабырғасына бекітілген нақты олигонуклеотидтерге гибридтеледі, содан кейін ферментке байланысты зонд арқылы көрінеді. Үлгідегі вирус мөлшерін үш еселенген өзгерістерді анықтау үшін жеткілікті дәлдікпен өлшеуге болады. Quantiplex bDNA немесе тармақталған ДНК тестісінде плазма вирусты шоғырландыру үшін центрифугаға салынады, содан кейін оның РНК-сын босату үшін ашылады. Вирус РНК-сына және ыдыс қабырғасына бекітілген кейбір олигонуклеотидтерге байланысатын арнайы олигонуклеотидтер қосылады. Осылайша вирус РНК-сы қабырғаға бекітіледі. Содан кейін осы РНК-ға бірнеше жерде байланысатын жаңа олигонуклеотидтер қосылады, ал басқа олигонуклеотидтер осы олигонуклеотидтерге бірнеше жерде байланысады. Бұл сигналды күшейту үшін жасалады. Соңында соңғы олигонуклеотидтер жиынтығына байланысты және ферментке байланысты олигонуклеотидтер қосылады; фермент әрекеті түсті реакцияны тудырады, бұл бастапқы үлгідегі вирус РНК-сын сандық бағалауға мүмкіндік береді. Бұл тестпен плазмадағы ХИВ 1 РНК-ның сериялық өлшемдері арқылы антиретровирустық терапияның тиімділігін бақылау вирустық жүктемесі 25 000 көшірмеден жоғары пациенттер үшін жарамды деп танылды.

Nucleic acid based tests amplify and detect one or more of several target sequences located in specific HIV genes, such as HIV I GAG, HIV II GAG, HIV env, or the HIV pol. Since these tests are relatively expensive, the blood is screened by first pooling some 8–24 samples and testing these together; if the pool tests positive, each sample is retested individually. Although this results in a dramatic decrease in cost, the dilution of the virus in the pooled samples decreases the effective sensitivity of the test, lengthening the window period by four days (assuming a 20 fold dilution, ~20hr virus doubling time, detection limit 50 copies/ml, making limit of detection 1,000 copies/ml). Since 2001, donated blood in the United States has been screened with nucleic acid based tests, shortening the window period between infection and detectability of disease to a median of 17 days (95% CI, 13–28 Days, assumes pooling of samples). A different version of this test is intended for use in conjunction with clinical presentation and other laboratory markers of disease progress for the management of HIV 1 infected patients. In the RT PCR test, viral RNA is extracted from the patient's plasma and is treated with reverse transcriptase (RT) to convert the viral RNA into cDNA. The polymerase chain reaction (PCR) process is then applied, using two primers unique to the virus's genome. After PCR amplification is complete, the resulting DNA products are hybridized to specific oligonucleotides bound to the vessel wall, and are then made visible with a probe bound to an enzyme. The amount of virus in the sample can be quantified with sufficient accuracy to detect threefold changes. In the Quantiplex bDNA or branched DNA test, plasma is placed in a centrifuge to concentrate the virus, which is then opened to release its RNA. Special oligonucleotides that bind to viral RNA and to certain oligonucleotides bound to the wall of the vessel are added. In this way, viral RNA is fastened to the wall. Then new oligonucleotides that bind at several locations to this RNA are added, and other oligonucleotides that bind at several locations to those oligonucleotides. This is done to amplify the signal. Finally, oligonucleotides that bind to the last set of oligonucleotides and that are bound to an enzyme are added; the enzyme action causes a color reaction, which allows quantification of the viral RNA in the original sample. Monitoring the effects of antiretroviral therapy by serial measurements of plasma HIV 1 RNA with this test has been validated for patients with viral loads greater than 25,000 copies per milliliter.

Скрининг

Оңтүстік Африка үкіметі 2011 жылдың наурызына дейін орта мектептерде ВИЧ-ті анықтауға скрининг жүргізуді жоспарлағанын хабарлады. Бұл жоспар оқушылардың жеке өміріне қол сұғу туралы алаңдаушылықтар, мектептерде мұндай ақпаратты сенімді сақтау мүмкіндігінің болмауы және мектептердің ВИЧ-позитивті оқушыларға кеңес беруге қабілетсіздігіне байланысты тоқтатылды. Оңтүстік Африкада 12 жасқа толған кез келген адам ата-анасының біліміне немесе рұқсатына қарамастан ВИЧ-тестілеуді сұрауға құқылы. Бұл бағдарлама тоқтатылар алдында үш провинциядағы 80 000 оқушы тестілеуден өтті.

АИТВ- ге қарсы емделу кезінде қолданылатын басқа да сынақтар

CD4 Т-жасушаларының саны – бұл ВИЧ-тесті емес, қандағы CD4 Т-жасушаларының санын анықтайтын процедура. CD4 санағы ВИЧ-тың бар-жоғын тексермейді. Ол ВИЧ жұқтырған адамдардың иммундық жүйесінің қызметін бақылау үшін қолданылады. CD4 Т-жасушаларының санының төмендеуі ВИЧ инфекциясының прогрессиясының белгісі саналады. CD4 жасушаларының қалыпты саны 500 жасуша/мм³-ден 1000 жасуша/мм³-ге дейін болуы мүмкін. ВИЧ жұқтырған адамдарда СПИД ресми түрде 200 жасуша/мкл-ден төмен түскенде немесе белгілі бір мүмкіндіктік инфекциялар пайда болғанда диагноз қойылады. CD4 санағын СПИД критерийі ретінде пайдалану 1992 жылы енгізілді; 200 саны таңдалды, себебі ол мүмкіндіктік инфекцияға шалдығу ықтималдығының едәуір жоғарылауымен сәйкес келеді. СПИД-ке шалдыққан адамдарда CD4 санының төмендеуі кейбір түрдегі мүмкіндіктік инфекцияларға қарсы профилактикалық емді қолдану қажеттігін көрсетеді. CD4 Т-жасушаларының санының төмендеуі көптеген жағдайлармен байланысты, соның ішінде көптеген вирустық инфекциялар, бактериялық инфекциялар, паразиттік инфекциялар, туа пайда болған иммуножеткіліксіздік, кокцидиоидомикоз, күйік, жарақат, шетелдік ақуыздардың тамырға инъекциясы, нашар тамақтану, артық физикалық жүктеме, жүктілік, күнделікті нормадан ауытқу, психологиялық стресс және әлеуметтік оқшалану. Бұл тест кейде иммундық жүйенің қызметін бағау үшін де қолданылады, егер CD4 Т-жасушалары ВИЧ инфекциясынан басқа себептермен зақымдалған болса, оларға бірнеше қан аурулары, генетикалық аурулар және көптеген химиотерапиялық препараттардың жанама әсерлері жатады. Жалпы, Т-жасушаларының саны неғұрлым аз болса, иммундық жүйенің қызметі де соғұрлым төмен болады. CD4 жасушаларының қалыпты саны 500-ден 1500 CD4+ Т-жасушасы/микролитр аралығында болады, және салауатты адамдарда жақында жұқтырған инфекцияға, тамақтануға, физикалық жаттығуларға және басқа да факторларға байланысты өзгеруі мүмкін. Әйелдердің саны әдетте ерлерге қарағанда сәл төмен болады.

Ауызша сынақтар

2005 жылы ауыз арқылы жүргізілетін жедел ВИЧ-тестілеулерде жалған оң нәтижелердің көбеюіне байланысты, Нью-Йорк қаласының Денсаулық сақтау және психикалық гигиена департаменті кез келген реактивті нәтижеден кейін саусақтан алынған толық қанды тексеру мүмкіндігін қосты, одан кейін оң нәтижені растау үшін вестерн блот тестісі қолданылды. 2007 жылдың соңы мен 2008 жылдың басында Нью-Йорк қаласының Денсаулық сақтау және психикалық гигиена департаментінің ЖҚТБ клиникаларында жалған оң нәтижелердің одан әрі көбеюіне байланысты, олар ауызша тестілеуден бас тартып, саусақтан алынған толық қанды пайдалану арқылы тестілеуді қайтадан енгізді. Нью-Йорк қаласының Денсаулық сақтау және психикалық гигиена департаментінде жалған оң нәтижелердің көбеюіне қарамастан, CDC денсаулық сақтау орындарындағы танымалдылығы мен қолданудың ыңғайлылығына байланысты инвазивті емес ауыз сұйығының үлгілерін қолдануды жалғастыруда. Сиэтл Кинг округінің қоғамдық денсаулық сақтау саласының АИТС-ті бақылау бағдарламасының директоры, OraQuick 133 адамның кемінде 8 пайызын, олар салыстырмалы диагностикалық тестпен жұқтырылғандығы анықтамағанын хабарлады. Сапаны бақылау және жалған оң нәтижелердің деңгейін анықтау үшін стратегиялар іске асырылды. Кез келген реактивті OraQuick тестісінің нәтижесі алдын ала оң нәтиже болып есептеледі және тестілеу әдісіне қарамастан (венадан алынған қан, саусақтан алынған қан немесе ауыз қуысының шырышты қабығынан алынған сұйықтық) растау тестісін міндетті түрде қажет етеді. Жалған оң нәтижелердің өсуін байқамаған бірнеше басқа тестілеу орындары OraSure-дың OraQuick ВИЧ антидене тестілеуін пайдалануды жалғастыруда.

СПИД-ті жоққа шығару

АИТВ-ге қарсы тесттерді ЖИТС-ті жоққа шығаратын адамдар (ХИВ-тің жоқ екеніне немесе зиянсыз екеніне сенетін маргиналды топ) сынға алды. Серологиялық тестілеудің дәлдігі ХИВ-ті оқшаулау және культивациялау, сондай-ақ ПЦР әдісімен ХИВ РНК-ны анықтау арқылы расталды, бұл микробиологияда кеңінен қабылданған "алтын стандарттар" болып саналады.

Қалпына келтіру

Алдамшы тесттердің пошта арқылы немесе интернет арқылы жалпы халыққа сатылуының бірнеше жағдайы тіркелді. 1997 жылы Калифорниялық ер адам пошта арқылы алаяқтық жасау және телеграф арқылы ақпарат жіберу қылмыстары бойынша айыпталып отыр, себебі ол үйде қолдануға арналған тест жиынтықтарын сатқан. 2004 жылы АҚШ Федералды сауда комиссиясы Federal Express және АҚШ Кедендік басқармаларынан Канаданың Ванкувер қаласынан Грегори Стивен Вонг өндірген Discreet үйдегі ВИЧ-тестілеу жиынтықтарының партияларын тәркілеуді сұрады. 2005 жылдың ақпан айында АҚШ-тың FDA-сы Канаданың Монреаль қаласындағы Globus Media компаниясы тарапынан сатылатын жылдам ВИЧ-тестілеу жиынтықтары және басқа да үйде қолдануға арналған жиынтықтарды пайдалануға қарсы ескерту жасады.