Кіріспе
Шарльменнің бұйрығымен жасалған қырғын
Верден қырғыны – 782 жылғы қазан айында франк корольі Шарльменнің 4500 саксонды өлтіруге бұйырған Саксон соғыстары кезіндегі оқиға. Шарльмен Саксония үстемдігін жариялаған және 772 жылы саксондықтарды христиандыққа көшіру мақсатындағы үздіксіз отыз жылдық наурызы барысында саксондықтардың ежелгі дінінде маңызды орын алған Ирминсулді қиратқан. Бұл қырғын қазіргі Германияның Төменгі Саксония жеріндегі Верден қаласында болды. Оқиға замандас франк деректерінде, соның ішінде Корольдік франк жылнамаларында куәландырылған. 1870 жылдардан бастап кейбір ғалымдар қолжазбадағы қателіктер арқасында Шарльменді қырғыннан ақтап тастауға тырысты, бірақ бұл әрекеттер көбінесе қабылданбады. 4500 құрбан болған адамның саны жалпы қабылданғанмен, кейбір ғалымдар оны әсте жоғары бағалаған деп санайды.
The Massacre of Verden was an event during the Saxon Wars where the Frankish king Charlemagne ordered the death of 4,500 Saxons in October 782. Charlemagne claimed suzerainty over Saxony and in 772 destroyed the Irminsul, an important object in Saxon paganism, during his intermittent thirty year campaign to Christianize the Saxons. The massacre occurred in Verden in what is now Lower Saxony, Germany. The event is attested in contemporary Frankish sources, including the Royal Frankish Annals. Beginning in the 1870s, some scholars have attempted to exonerate Charlemagne of the massacre by way of a proposed manuscript error but these attempts have since been generally rejected. While the figure of 4,500 victims has generally been accepted, some scholars regard it as an exaggeration.
Мұра
Бұл қырғын 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында неміс ұлтшылдары арасында және нацистік Германияда ерекше маңызға ие болып, көп дау тудырды. 1935 жылы ландшафт сәулетшісі Вильгельм Хюботтер "Саксон тоғайы" (Sachsenhain) деп аталатын ескерткішті жобалады, ол қырғын болған деген болжаммен салынған жерде орналасты. Бұл орын бір кезде "Шуцштаффель" (Schutzstaffel) ұйымының бас қосу орны ретінде пайдаланылды. Қырғын туралы көптеп талқылаулар Карл I-ні (Шарлемен) нацистік Германияда Адольф Гитлер мен Йозеф Геббельстің ресми "ақтауына" дейін даулы тұлғаға айналдырды, одан кейін Карл I нацистік Германияда жағымды бейнеленді.
1933 жылға дейінгі бағалаулар
XVI-XVII ғасырларда тарихшылар Вердендегі жазалауды діни құлшыныстың көрінісі ретінде мақұлдады. Ағарту дәуірінде бұл көзқарас өзгерді. Готфрид Вильгельм Лейбниц Верденнің Шарльдің тарихи беделіне көлеңке түсіргенін алғашқылардың бірі болып айтты. Вольтер патшаны "мың есе қырғын жасаған" деп есептеді, ал Верден оның қатыгездігінің ортасы болды. Барбероның сөзіне қарағанда, егер Германияда нацистік кезеңге дейін және оның барысында ұлтшылдық сезімдер болмаса, бұл оқиға ғылыми еңбектерде көбінесе қысқаша айтылар еді. 1871 жылдан кейін Шарльді қорғауға тырысқан алғашқы неміс тарихшыларының бірі Луи Халфен олардың әрекеттерін сәтсіз деп бағалады.