Кіріспе

Шотландиядағы ең қызығушылық танытатын автожол

М8 – Шотландиядағы ең қызығушылық танытатын автожол. Ол елдің ең ірі екі қаласын – Глазго мен Эдинбургті байланыстырады және Эйрдри, Коатбридж, Гринок, Ливингстон және Пейсли сияқты басқа да ірі елді мекендерге қызмет көрсетеді. Автожолдың ұзындығы 97 шақырымды құрайды. Ньюхаус пен Бейллистон арасындағы соңғы бөлімін салуға арналған ірі құрылыс жобасы 2017 жылдың 30 сәуірінде аяқталды. Автожолда Heart of Scotland Services деп аталатын бір қызмет көрсету станциясы бар, бұрынғыда ауылға жақындығы үшін Хартхилл деп аталған.

Тарих

1950 жылдардың соңында Ұлыбританияда тас жол салу басталғанда, M8 жаңа тас жолдардың негізгі бөлігі ретінде жоспарланды, ол қалааралық сапарлар үшін жоғары өткізу қабілеті бар балама ретінде A8 тас жолын алмастыруға арналған. Тас жол бірнеше кезеңмен, қалаларды айналып өте отырып салынды. 1965 жылы Шотландияның мемлекеттік министрі Джордж Уиллис Хартхилл айналымын ашқаннан кейін құрылыс басталды. 1968 жылы Ренфрю айналымы А8(M) ретінде ашылды, ал батысқа қарайғы тас жол қосылғаннан кейін M8 бөлігіне айналды. Глазгоның ішкі қалалық бөлігі 1968 және 1972 жылдар аралығында, Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталып жатқанда жарияланған және қаланы жаңғыртуға бағытталған бірқатар бастамаларды ұсынған Брюс есебінде баяндалған жобаны пайдалана отырып салынды. Брюстің жобасы Глазго ішкі айналма жолына айналды – қала орталығын қоршап тұратын тас жол «жәшігі», ол оңтүстік-батыс бұрышында Ренфрю айналымымен және солтүстік-шығыс бұрышында Эдинбургке қарай Монкленд тас жолымен (бұрынғы Монкленд каналының орнында салынған) байланысты. Бұл үш тас жол бөлігі қазіргі M8 тас жолын құрайды. Тас жолдың көп бөлігі 1980 жылға дейін аяқталды. Содан бері 1992 жылы M80 тас жолымен жаңа айырыс қосылды, 1995 жылы Ньюбриджтен сол кездегі жаңа Эдинбург қалалық айналымына дейін 6 км (4 миль) шығысқа қарай кеңейтілді, ал 2011 жылы Глазгодағы Кингстон көпіріне жақындаудағы жаңа айырыс жаңа M74 тас жолының кеңейтілген бөлігімен байланысты. Шотландия үкіметінің «M8 M73 M74 тас жолын жақсарту бағдарламасы» аясында 2015 жылдың басында құрылыс басталды, нәтижесінде Бейллистон (J8) мен Ньюхауз (J6) арасындағы аяқталмаған бөлік салынды, сондай-ақ жергілікті тас жол желісімен, M73 және M74 желілерімен байланысты жақсарды. Жаңа бөлік 2017 жылдың 30 сәуірінде толық ашылды. 2019 жылдың 6 желтоқсанында Саутбар айырысы (J29a) Бишоптон ауданындағы жаңғыртуды жеңілдету үшін қайта ашылды, ол 1970 жылдары жабылған болатын.

Бағыт

Эдинбург қаласындағы айналма жолдан бастап, жол батысқа қарай M9 тас жолымен (Форт-роуд көпіріне) тоғысып, Ливингстон қаласының солтүстігі мен Батгейт қаласының оңтүстігін айналып өтеді. Ол Шотландияның Орталық белдеуі арқылы жалғасады. Келесі бөлігі – бастапқыда Монкленд тас жолы деп аталған – Глазго қалалық кеңесінің шекарасында M73 тас жолымен (M74 тас жолы арқылы оңтүстікке қарай барлық бағыттар үшін негізгі торап) басталады, содан кейін Барланарк, Риддри, Деннистон және Таунхед аудандарынан өтіп, тікелей қала орталығына жетеді (қолданыстан шығарылған Монкленд каналының бағытымен). Орталық бөлігі – аяқталмаған Глазго ішкі айналма жолы – Коукаденс, Гарнетхилл, Келвингроув және Андерстон сияқты жергілікті қауымдастықтарға қызмет ететін көптеген тораптарды қамтиды. Содан кейін ол Кингстон көпірі арқылы Клайд өзенін кесіп өтеді, Киннинг Парк, Беллахустон және Хиллингтон арқылы батысқа қарай жүріп Глазгодан шығады. Батысқа қарай жалғасып, Ренфрю және Пейсли қалаларын айналып өтеді (1966 жылы жабық Ренфрю әуежайының негізгі ұшу-қону жолағының үстінен тікелей өтеді), содан кейін Глазго халықаралық әуежайына қызмет көрсетеді, Эрскиннің оңтүстігінен өтіп, Гринноктан шамамен 10 миль (16 км) шығысқа қарай орналасқан Лангбанкте аяқталады. M8 тас жолы номиналды түрде халықаралық E тас жол желісінің бөлімдерін құрайды, атап айтқанда E05 (Лангбанк – Бейллистон) және E16 (Бейллистон – Эдинбург), бірақ олардың екеуі де белгіленбеген – мұндай тас жолдар Ұлыбританияда жоқ.

Сын

М8 тас жолының Глазго орталық бөлігі Ұлыбритания автожолдары арасында ерекше (және көптеген АҚШ автожолдарымен ұқсас), себебі ол тікелей қалалық орталықты екіге бөліп өтеді, ал көптеген басқа автожолдар мұндай орталықтарды айналып өтеді. Бұл бөлік көбінесе бетон виадук үстінде орналасқан, бұл ластану деңгейін төмендетсе де, кейбір қоғамдық кеңістіктерді, шатыр террасаларын және ғимараттардың басқа бөліктерін шу мен көлеңкеге ұшыратады. Глазго бөліміндегі кейбір қосылатын және шығатын жолдар ерекше түрде басып өту (оң жақ) қатарынан кіреді және шығады. Автожол Еуропадағы ең қызықты өзен арқылы өтетін көпірлердің бірі – Глазгодағы Кингстон көпірін қамтиды. Автожолдың маңында бірнеше аяқталмаған құрылыстар салынған, кем дегенде 3-і 1960 жылдардан бері «Ешқайда бармайтын көпірлер» деп аталып, бұзылған немесе қайта пайдаланылған. Әлі де бірнеше аяқталмаған құрылымдар қалды. Қалалық бөлімдегі басты кептелістің себебі – M73 және M80 бағыттарынан M8 шығыс бөлігіне келетін қозғалыс, ол Кингстон көпіріне жақындағанда 3 км ішінде бес қатардан екі қатарға дейін азаяды. M74 желісінің құрылысына дейін бұл бөлімдегі кешігулерді азайтуға әрекеттер жасалды; олар Кингстон көпірі маңындағы шығуларды шектеу, пандус бақылау бағдарламасы және CITRAC (Орталық интеграцияланған қозғалыс басқару жүйесі) жүйесінің бөлігі ретінде автожолдың үстінде және жанында электрондық көрсеткіштерді кеңейтуді қамтыды. М8 сонымен қатар Шотландияның солтүстігінен Оңтүстік таулы аймаққа жабайы жануарлардың (мысалы, қайта енгізілген суыр) өтуіне кедергі келтіретін фактор ретінде сыналды.

Мәселелер шешілді

1940 жылдардың соңындағы Брюс есебінде көзделген Глазго ішкі айналма жолының оңтүстік бөлігін салуға бірнеше рет сәтсіз тырысылды. Шығыс бөлігі Глазгоның Хай-стрит көшесіне жақын солтүстік-оңтүстік бағытта, Глазго Грин арқылы немесе оның астынан Клайд өзенінің оңтүстік жағына дейін салынбақ болған. Бірақ бұл жобаға халықтың көп бөлігі қарсы болды, сол себепті шығыс бөлігі тоқтатылып, кейіннен М74 тас жолы Глазгоның алыс шығыс аймақтарын байланыстырды. Бұл бөлім, М74 жолының жалғасы ретінде, басқа маршрутпен салынды. Оның мақсаты – солтүстік және оңтүстікке қарай қашықтығы ұзақ сапарлайтын көлік ағынын оңтүстік Клайд жағалауына бағыттап, M8 қалалық бөлігін айналып өтуге мүмкіндік беру еді. Көп жылдық қарқынды саяси талқылаулар мен сот дауларынан кейін М74 құрылысы 2008 жылы басталды және 2011 жылдың маусым айында пайдалануға берілді. Көрсеткіштерге сәйкес, жаңа тас жол M8 автожолының қалалық бөлігіндегі көлік жүктемесін азайтуға септігін тигізді.