Кіріспе

Британдық радио комедиясы, 1959 жылғы фильм. "The Navy Lark" – HMNB Портсмут қаласында орналасқан, HMS Troutbridge (HMS Troubridge – Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің эсминеці) атты британдық Корольдік теңіз күштерінің фрегатындағы өмір туралы радио комедиясы. 1 және 2-серияларда кеме мен экипаж жай ғана "Арал" деп аталатын, аты аталмаған жағалаудағы жерде орналасқан. 2-серияда бұл аралдың лейтенант-коммандер Стентонға тиесілі екені белгілі болды. Бағдарлама BBC Light Programme және кейіннен BBC Radio 2 арналарында көрсетілді. Оны Аластер Скотт Джонстон өндірді. Джон Пертуидің Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне негізделген әскери комедия идеясын ұсынғаны жиі айтылады, бірақ Аластер Скотт Джонстон мен сценарист Лори Уайман BBC-ге "The Navy Lark" бағдарламасын әкелгенге дейін Әуе күштері мен Армия тақырыбындағы комедияларды қарастырған. Уайман HMS Troubridge хабарламаларынан алынған, демалыстан кешігіп оралудың себептерін және басқа да тәртіпсіздіктерді қамтыған идеяларды енгізді. Ол Джон Пертуидің жеке сценарий жазушысы Джордж Эванспен ерте кезеңнен бастап жұмыс істеді, бірақ Аластер Скотт Джонстон оның есімін 12-ші серияға дейін атауға рұқсат бермеді. Шоудың көп бөлігінде Лесли Филлипс, Джон Пертуи және Стивен Мюррей басты рөлдерді ойнады, олардың есімдері 15 серияның барлығындағы әрбір жаңа эпизодта кезекпен айтылды. Стивен Мюррейдің қызы Аманда Мюррей де бірнеше эпизодта пайда болды. "The Navy Lark" сериясының эпизодтары әлі де BBC Radio 4 Extra арнасында кезекпен қайта ойнатылуда.

Сюжет

Эпизодтар жеке-жеке болды, бірақ серия ішінде байланыс сақталды, кейде бұрынғы эпизодқа сілтеме жасалуы мүмкін еді. Көбінесе эпизодтарда кіші лейтенант Филипс, шеберлікпен схема құратын бас старшина Пертуи және қызығушылықпен қарайтын кіші лейтенант Мюррей өздері жасаған қиындықтардан, тікелей басшылары, командир (кейін капитан) "Тундергутс" Повейдің білмеуінше шығуға тырысады. Сценаларда көбінесе Рони Баркер немесе Джон Пертуи сомдаған ерекше мінезді кейіпкерлер кездеседі. Бағдарлама барысында кіші лейтенант Мюррей адмирал Ффонт Биттокстың қызы Ритаға үйленеді. Үндістан субконтинентінің бір жерінде орналасқан Потарнейленд республикасы бірнеше эпизодта көрсетіледі. Серия барысында Потарнейлендтың Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаны және Potanis оны "тегін сыйлық жоспары" деп есептегендіктен НАТО-ға қосылғаны белгілі болады. "The Navy Lark" сериалының 3-ші маусымында Майкл Бейтс пен Ронни Баркердің дауыстарындағы түрлі Potani офицерлері басқаратын Потарнейленд фрегаты "Поппадом" бірнеше эпизодта пайда болады.

Өндіріс

Сериалда әзіл-қызылмен қатар, акценттер мен ерекше дауыстар қолданылды. Шоудың тақырып әні Томми Райли жазып, орындаған "Trade Wind Hornpipe" болды, ол 1958 жылы Барри Музыкасының BMC118 нөмірімен жарық көрген қысқа интерлюдиялық музыкалық жинақта жарияланды. Бір эпизодта, «Сэр Фредерик Флэтлидің оралуы» атты бөлімде, лейтенант Бейтс кемені радио арқылы кит аулау кемесімен байланыстыруға тырысқанда, тақырып әнінің қысқа үзіндісі естіледі және ол кездейсоқ түрде нақты радиоға қосылып кетеді. Бағдарлама есімдері анық ерекшеленетін кейіпкерлерді жасауға баса мән берді; тыңдаушы Лори Уайманның жасаған әрбір тұлғасын оңай ажырата алатын, олардың көпшілігі есте қаларлық сөздерді қабылдады, әсіресе Лейтенант Филипс: «Corrrrr», «О, жаман», «О, лумме!» және «Сол қолыңды төмендет». «Барлығы жерге!» – бұл Пертуидің командасының сөзі, себебі Филипс түсініксіз навигациялық бұйрықтар бергеннен кейін кеменің құлауының дыбыс эффектісі естілді. Сондай-ақ, Пертуиге қарапайым жұмыс тапсырылғанда, Әбл теңізші Джонсон оны орындауға бірінші болып асықты, әдетте ол еркіне қарсы: «Сен жамансың, сен!». Әскери-теңіз барлау қызметінің (Ронни Баркер) телефон арқылы берген жауабы әрқашан өте жайбарақат және ақылы төмен түрде: «Эло, барлау мынада» немесе «Бұл барлау сөйлеп тұр». Басқа қайталанатын тілдік ерекшеліктер – «humgrummit» және «floggle toggle» сияқты ойдан шығарылған сөздер, олар азық-түлік тағамдарынан бастап теңіз жабдықтарына дейінгі нақты белгіленбеген заттарды қамтуға арналған. Белгісіз аурулардың ішінде «бұранданың қысылуы» бар, бұл Пертуи шейіт болған ауру, әсіресе желкендеу бұйрықтары туралы естігенде. Ронни Баркердің жан-жақты үлесі мойындалды және Лори Уайманнан (кейіннен Лори Уайман деп аталды) продюсер Баркер үшін көбірек рөлдер жазуды сұрады. Денис Прайс төртінші серияның «Ауыздық лейтенант» эпизодында қонақ ретінде қайта оралды. Басқа «қонақ жұлдыздар» арасында Апрель Уокер, Норма Рональд және Джун Уитфилд болды.

Теледидардағы құс

The TV Lark бағдарламасы The Navy Lark-тың орнын алмастыру мақсатымен, оның бесінші сериясынан бастап жасалған еді. Бұл жағдайға "әскери" негізделген юмордың ескіргеніне және теледидардың келесі "үлкен жетістікке" айналатынына сенген жеңіл ойын-сауық жетекшісінің ықпалы себеп болды. Сондықтан Лори Уайманға тәуелсіз телеарнадағы жағдайды бейнелейтін, сол актерлік құраммен жаңа шоу жасау бұйырылды. Алястер Скотт Джонстон мен Уайман бұған қарсылық көрсетті, бірақ олардың пікірі ескерілмеді, нәтижесінде The TV Lark пайда болды. Барлық экипаж әскерден шығарылып, Troutbridge TV Ltd. компаниясына жұмысқа орналасты. Хизер Чейсеннің осы серияда қатыса алмауына байланысты Жанет Браун актерлік құрамға қосылды. Алайда, көбінесе халықтың талабына жауап ретінде, Алястер Скотт Джонстон мен Лори Уайманның продюсерлік тобы шоуды қайтадан теңіз саяхаттарына бұруға қол жеткізді. The TV Lark сюжеттері он эпизод бойы теңіздік тамырларына оралып, ақырында Troutbridge-пен қайта бірікті, ол тағы алты эпизодқа созылып, The Navy Lark-тың бесінші сериясы ретінде жалғасты.

Елшілік шұбар

Сондай-ақ Вайман жазған "Эмбасси Ларк" сериалының үш сериясы 1966 жылдан 1968 жылға дейін эфирге шықты. Басты рөлдерде Франк Торнтон мен Дерек Френсис болды. Оқиғалар Tratvia еліндегі британдық елшілікте өрбітіп, британдық елші, сэр Джереми Крайтон Буллер (Френсис) пен оның бірінші хатшысы Генри Петтигрю (Торнтон) Tratvia, Whitehall және басқа елшіліктер (Қытай, КСРО және АҚШ) арасындағы қарым-қатынасты дұрыс сақтауға тырысқан түрлі (көбінесе сәтсіз) оқиғаларды қамтыды. Ронни Баркер, Стивен Мюррей, Лори Уайман және Лесли Филлипс екі эпизодта "Navy Lark" сериалындағы рөлдерін қайта ойнады. Фрэнк Торнтон "The Navy Lark" сериалының бір эпизодында сэр Генри Петтигрю кейіпкері ретінде пайда болды.

Үлкен бизнестің құсқыны

Вайманның тағы бір туындысы, "The Big Business Lark" 1969 жылы бір рет эфирге шықты. Басты рөлдерді Джимми Эдвардс және Фрэнк Торнтон сомдады.

Шоу өтетін орын – ойдан шығарылған British United Plastics компаниясының кеңес залы. Онда төраға сэр Чарльз Бонифас (Эдвардс) пен оның ұлы, вице-президент Фрэнк Бонифас (Торнтон) жасаған бизнес алаялықтары туралы айтылады.

Кино және теледидар

1959 жылы «The Navy Lark» деп аталатын фильм нұсқасы жарық көрді. Лори Уайман мен Сид Колин жазған, Гордон Пэрри режиссерлік еткен фильмде Сесил Паркер, Рональд Шайнер, Элви Хейл, Лесли Филлипс және Николас Фиппс ойнады. Оқиға орны өзгертіліп, «Арал» аты Боунси деп берілді, ол – құрастырылған Канал аралы. Джон Пертуидің 1996 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген естеліктерінде айтылғандай, фильмде Пертуи мен Дэннис Прайс та ойнауы тиіс еді. Бірақ Пертуидің сөзіне қарағанда, фильмнің продюсері Герберт Уилкокс Прайстың гомосексуалдығына байланысты жұмысқа алудан бас тартқан. Пертуи Прайстың фильмде болмауына қарсы болғандардың қатарында болды және оның Шинермен алмастырылуына осы себеп болды деп ойлады. Пертуи фильмнің «сәтсіздікке ұшырағанын» айтты және көрермендер фильмде өзінің, Прайс пен Стивен Мюррейдің болмауына байланысты оны «The Navy Lark» деп санамағанын мәлімдеді. Уайман тағы үш сценаристпен бірлесіп, Калдикоттың капитан Турви рөлін ойнаған теңіз жағалау мекемесіндегі HMS Paradise (Associated Rediffusion, 1964–5) телекомедиясын жазды, бірақ тек бір маусым түсірілді. Бүкіл маусымның жоғалып кеткені айтылады.

Радиоға бейімделу

Шоу BBC транскрипция қызметтерімен 30 минуттан 27 минутқа дейін қысқартылды, содан кейін дисктер Оңтүстік Африкадан басқа әлемге экспортталды. Спрингбок радиосы Дурбан студиясынан ағылшын тілді тыңдаушыларға хабар таратты, бірақ ол коммерциялық станция болғандықтан, BBC станцияға жазылған шоуларды қайта таратуға рұқсат бермеді. Дегенмен, станция Уайманнан сценарийлерді алып, оларды коммерциялық үзілістерге сәйкес жиырма бес минутқа дейін өңдеді. Өңделген шоу жергілікті актерлермен тікелей эфирде жазылды. Ұлыбританиямен байланысты барлық элементтер Оңтүстік Африка тыңдаушылары үшін сақталды.