Кіріспе

Колумбиядағы қала Медельин (/m//ɛ//d//ə/'/l//iː//n/// MEDəLEEN ,/m//ɛ//d//eɪ/'/(//j//)//iː//n/ MEDay(Y)EEN;), ресми түрде Медельиннің ғылым, технология және инновациялар арнайы ауданы (lang es), Боготадан кейін Колумбиядағы екінші ірі қала және Антиокия департаментінің астанасы. Ол Оңтүстік Американың солтүстік-батысындағы Анд тауларының орталық аймағында орналасқан Абура аңғарында жатыр. 2018 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 2,508,452 адамды құрады. Қала халықаралық жағынан туристік орталық ретінде ілгері жылжытылуда және Жаһандану және әлемдік қалаларды зерттеу желісі бойынша "Гамма +" санатындағы жаһандық қала деп есептеледі. Медельин метрополиясы Антиокия департаментінің ЖІӨ-сінің 67%-ын және Колумбия экономикасының 11%-ын құрайды. Медельин аймақ үшін университеттерімен, академияларымен, саудасымен, өнеркәсібімен, ғылымымен, денсаулық сақтау қызметтерімен, гүл өсірумен және фестивальдерімен маңызды. 2013 жылдың ақпанында Urban Land Institute Медельинді саясат, білім беру және әлеуметтік даму салаларындағы жаңа жетістіктері үшін әлемдегі ең инновациялық қала деп таныды. Сол жылы Медельин Гарвард университетінің қалалық даму кәсіпорнына табындалған Verónica Rudge Urbanism Award сыйлығын жеңіп алды, бұл қаладағы Солтүстік-Батыс интегралды даму жобасының нәтижесінде болды. 2014 жылы Медельинде БҰҰ-ның Хабитат бағдарламасының 7-ші Дүниежүзілік қалалық форумы өтті. 2016 жылы қала Ли Куан Ю әлемдік қала сыйлығына ие болды. Бұл сыйлық қалалық мәселелерді шешудегі инновациялық тәсілдерді және қалаларды тұрақты дамытудағы күш-жігерді мойындауға және марапаттауға бағытталған.

Топонимика

Өзен және оның испандық қонысы жылдар бойы бірнеше атаумен белгілі болды, соның ішінде Абурра де лос Ямесиес, "Святой Варфоломея аңғары", "Абурраның Святой Лаврентийі", "Ананың Святой Лаврентийі", Вилла де ла Канделярия де Медельин және, ақырында, "Медельин". "Медельин" атауы Испанияның Экстремадура провинциясындағы Бадахоз провинциясында орналасқан Медельин деген шағын ауылдан шыққан. Бұл ауыл Эрнан Кортестің туған жері ретінде танымал. Испанияның Медельин ауылы бұрын "Метеллинум" деп аталған және б.з.д. 75 жылы Рим генералы Квинт Цецилий Метелл Пий оны әскери база ретінде құрғаннан кейін осы атпен аталады. Антиокияның алғашқы губернаторы Гаспар де Родас сияқты кейбір конкистадорлар Бадахоз аймағынан келген. Батыс Индия Кеңесінің (Consejo de Indias) президенті, граф Педро Портокарреро и Луна, испан монархиясынан Америкадағы жаңа қонысқа өзінің туған қаласы – Экстремадурадағы Медельиннің атын беруді сұрады. Оның өтініші 1674 жылдың 22 қарашасында Австрияның регенті Мариана қаланың атын Вилла де Нуэстра Сеньора де Медельин деп жариялағанда қабылданды. Губернатор Мигель Агинага и Мендиогоития 1675 жылдың 2 қарашасында бұл атауды ресми мәртебеге ие етті. 1676 жылдың 24 маусымында Таж қалаға елтаңба берді. 1574 жылы Гаспар де Родас Антиокияның Кабилдосынан аңғарда мал өсіру және ранчо құру үшін жер сұрады. Кабилдо оған жер берді. Біраз уақыттан кейін колледж Сан-Игнасио алаңындағы жаңа ғимаратқа көшірілді. 1821 жылы ол Colegio de Antioquia деп аталды, ал 1901 жылы Антиокия университетіне айналды. Университетте алғашқы кәсіптік оқу мектебі, Латын Америкасындағы алғашқы мәдени радиостанциясы және алғашқы аймақтық ботаникалық бақ болды.

Өнеркәсіптік революция

ХХ ғасырдың бірінші жартысында Медельин қаласының халқы алты есеге өсті, 1905 жылы 59 815 тұрғыннан 1951 жылы 358 189 адамға дейін. Мың күндік соғыс (1899–1902) қаланың өнеркәсіптік дамуын тоқтатты, бірақ азамат соғысы аймаққа тікелей әсер етпеді. Президент Рафаэль Рейестің соғыстан кейінгі реформалары нәтижесінде қала өнеркәсіптік дамуын жалғастырды. Оның бас кеңсесі – Кольтежер ғимараты – Медельиндегі ең биік көкжай және Колумбиядағы төртінші биік ғимарат. Абура аңғарынан оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Амагада көмірдің табылуы және гидроэлектр станцияларының салынуы жаңа өнеркәсіптерді энергиямен қамтамасыз етті, бұл көптеген шағын компаниялардың құрылуына жағдай жасады. 1875 жылы салынған Антиокия темір жолы Оңтүстік Американың ең таулы аймақтарының бірінің қиын географиясын бағындырды, әсіресе Ла Киебра туннелі арқылы, ол өнеркәсіптік орталықты Колумбиядағы ең маңызды кеме жүретін Магдалена өзенімен байланыстырды. 1932 жылы Медельинде алғашқы әуежайы – Энрике Олая Эррера әуежайы салынды. Оның тұжырымдамаларын әріптесі Джордж Ф. Ломбарди «Машинаның ұлдары» (1988) деген атпен жариялады.

XX ғасырдың басындағы өнер

Медельинде өнер мен әдебиет маңызды әлеуметтік құрамдас бөлік болды. Антиокия университеті, Колумбияның Ұлттық университетінің Медельин бөлімшесі және Боливарлық понтификалық университеті тарихи тұрғыдан қаланың академиялық орталықтары болып табылып, аймақтағы интеллектуалдық элитаның қалыптасуына ықпал етті. 20 ғасырдың бірінші жартысында қала романтизмнен жаңа ғасырдың модернистік өнер және әдеби ағымдарына өтуге ұшырады. Жазушы Томас Карраскилья (1858–1940) туған Антиокиясының халқына назар аударды, олардың күнделікті өмірін және салтын бейнеледі. Жазушы және философ Фернандо Гонсалес (Медельиннің қалалық аймағындағы Энвигадодан), карикатурист Рикардо Рендон және ақын Леон де Грейф – «Лос Панидас» Медельин әдеби қозғалысының негізін қалаушылардың бірі болды. Пофирио Барба Якоб және Эфе Гомес сияқты ақындар мен жазушылар да көзге түсті. Суретшілердің ішінде ең танымалдары – Эладио Велес және Педро Нель Гомес. Карлос Виэко Ортис – танымал композитор және музыкант болды. Медельин Sonolux, Ondina және Silver сияқты жазба компанияларының штаб-пәтеріне айналды. Аңғардың беткейлерінде шалап құрылыстар көбейді. 1950 жылдары Медельин халқының саны тез өскендіктен, өнеркәсіпшілер, саудагерлер және жергілікті билік «Медельиннің бас жоспары» (MMP) (Пилоттық жоспар) жасады – қаланы Абурра аңғарына кеңейту жоспары, ол Колумбиядағы алғашқы мегаполистің құрылуына әкелді. Пол Лестер Винер және Хосе Луис Серт жобаны басқарды. ММП-ның негізгі ерекшеліктері: Медельин өзенін каналға салу, аңғардың беткейлеріндегі жаңа құрылыстарды бақылау, Гуаябал ауданында өнеркәсіптік аймақ құру, қаланың өзенмен үйлесімді болуын жоспарлау, қалалық стадион салу және Ла Альпухаррада әкімшілік орталық құру. Халқының өсуі ММП үшін бірнеше салдарға әкелді. Қаланың шекарасы ММП-да көзделмеген аумақтарға дейін жетті, сондықтан Медельин қазір Энигадо, Белло және Итагуи сияқты Абурра аңғарындағы басқа қалалардың қалалық аймақтарына жетті. Жаңа қоныс аударушылар өз үйлерін сатып алуға жеткілікті қаржысы жоқ кедей отбасылар болды, сондықтан ММП-дан тыс жерде бірнеше аудандар салынды; биік ғимараттар, кеңселер мен даңғылдар салу үшін бірнеше ескі орталық ғимараттар бұзылды. 1968 жылы Медельинде CELAM-ның екінші конференциясы өтті, онда кедейлерге басымдық беру туралы шешім қабылданды. Санта-Еленадағы дәстүрлі Юнин театры Колтеджер мұнарасын салу үшін бұзылды. Медельинге жасалған үлкен көші-қон тоқыма фабрикаларын кеңейту үшін жұмыс күшін қамтамасыз етті, олар осы кезеңде жаңартылды. Бүгінгі Медельинде өнер, поэзия, драма, қоғамдық кітапханалар құрылысы, жаңа экологиялық парктерді құру және қала тұрғындарын оның дамуына қатыстыру үшін жағдайлар жасалған. 2012 жылы Медельин Нью-Йорк пен Тель-Авивті қоса алғанда, әлемнің 200 қаласының ішінде «Жылдың ең инновациялық қаласы» номинациясына ие болды, себебі қоғамдық көлікте үлкен жетістіктерге қол жеткізді, күніне 500 000-нан астам тұрғын мен қонақ метро жүйесін пайдаланады; қоғамдық велосипедтерді жалға алу бағдарламасы; жаңа нысандар мен атақты орындар, соның ішінде Испания кітапханасы және Моравиядағы мәдени орталық; 28 қабатты ғимараттың биіктігіндегі үлкен ашық эскалатор, қаланың биік орналасқан Комуна 13 ауданының тұрғындарына тік беткейден қауіпсіз түсуге мүмкіндік береді; және Медельиннің CO2 шығарындыларын жылына 175 000 тоннаға азайтатын метро жүйесі. Медельинде Колумбиядағы ең ірі зерттеу ғимараты бар – Университет зерттеу ғимараты (lang es), ол Антиокия университетінің жетекші зерттеу топтарын шоғырландыратын орталық.

География

Медельинде 16 коммуна (аудан), 5 коррегименто (кішкентай қалалар) және 271 барио (шағын аудандар) бар. Медельиннің қалалық аймағы Абура алқабында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан және Медельин өзені (Порсе деп те аталады) солтүстікке қарай ағып өтіп, оны екіге бөледі. Алаптың солтүстігінде Белло, Копакабана, Жирардота және Барбоса қалалары жатыр. Алаптың оңтүстігінде Итагуи, Энвигадо, Сабанета, Ла Эстрелла және Кальдас қалалары орналасқан.

Климат

Медельин қаласының ауа-райы жыл бойы жылы, температураның күрт өзгеруі сирек. Медельин муниципалитетінің ауданы бар. Медельинде тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, бірақ бұл климаттың салқын нұсқасы, ол субтропикалық тау климатына (Cfb) және тропикалық муссондық климатқа (Am) жақын. Медельин теңіз деңгейінен биік орналасқандықтан, экваторға жақын орналасқан басқа қалаларға қарағанда климаты онша ыстық емес. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқандығы және Анд тауларындағы ерекше орнының арқасында Медельиннің ауа-райы кейде тропикалық емес, ылғалды субтропикалық климатқа тән. Қаланың орташа жылдық температурасы 22.7°C, экваторға жақын орналасқандықтан температура жыл бойы тұрақты, минимал өзгерістер байқалады. Температура 17°C мен 28°C аралығында өзгереді. Бұрынғы жағымды көктемге ұқсас климатының арқасында Медельин "Мәңгілік көктем қаласы" деп аталған. Бірақ климаттың өзгеруіне байланысты қаланың орташа температурасы көтеріліп, қазір 23.1°C шамасында тұрақталды. Қала аңғарда орналасқан және көптеген аудандары беткейлерде жатыр, сондықтан айналасындағы тауларда температура сәл төмен болуы мүмкін.

Әкімшілік бөлімшелер

Медельин – 1991 жылғы Колумбия Конституциясында көрсетілгендей, орталықтандырылмаған басқарумен республикалық демократиялық жүйемен басқарылатын қала. Әкімшілік Медельин қаласының мэрі мен қалалық кеңес арасында бөліседі, екеуі де халықтың тікелей дауысымен сайланады. Муниципалитет ресми бөлімдерден (секретариастардан) тұрады, оның ішінде әлеуметтік ұтқырлық, қалалық мәдениет, әлеуметтік даму, білім беру, бағалау және бақылау, басқару, ресурстар, коммуналдық шаруашылық, әкімшілік қызметтер, қоршаған орта, әйелдер және көлік бөлімдері бар. Сонымен қатар, белгілі бір тәуелсіздікке ие көптеген мекемелер бар: Олая Эррера әуежайы, Ұлттық кітапхана (Biblioteca Pública Piloto), Антиокия колледжі (Colegio Mayor), Қалалық даму кәсіпорны (EDU), Коммуналдық қызметтер кәсіпорны (EPM), Спорт және демалыс институты (INDER), Медельиннің жалпы кәсіпорындары (EEVVM), Медельиннің автобус станциялары, Медельиннің қалалық ауруханасы, "Metrosalud" денсаулық сақтау қызметі кәсіпорны, Метрополитендік технология институты (ITM), Медельин метросы, Медельин саябақтарын басқару бөлімі (Metroparques) және Metroseguridad. Муниципалитет алты аймаққа бөлінеді: қалалық аймақ, ол 16 коммунаға (ауданға) бөлінеді. Коммуналар 249 статистикалық шағын ауданға бөлінеді. Қалалық аймақтан тыс жерлерде бес коррегимиенто (кішкентай қалашықтар) орналасқан. Сонымен қатар, муниципалитет Медельин қалалық агломерациясына кіреді, ол он көршілес муниципалитеттен тұрады.

Заң және мемлекеттік басқару

Медельин қаласының үкіметі атқару және заң шығару тармақтарына бөлінеді. Қала әкімі (Alcalde) төрт жылдық мерзімге халықтың сайлауымен тағайындалады (Колумбияның кез келген басқа департаменттерінің президенті мен губернаторы сияқты).

Жергілікті даму жағдайы

Төмен салық ставкалары Медельин қалалық әкімшілігінің әлеуметтік және экономикалық даму саясатын негізгі энергия жеткізуші Empresas Publicas de Medellín (EPM) қала меншігімен қаржыландырады; оның пайдасының 30% тікелей қаланың әкімшілік бюджетіне түседі. Бұл, 1980 жылдардың соңында есірткі картельдері бастаған қала соғысының нәтижесі. Алайда, қастандықтар саны 95%-ға, ал ең нашар жағдайдағы кедейлік 66%-ға төмендеді, себебі ең кедей және зорлық-зомбылыққа толы төбелік аудандарды төмендегі аңғардағы қала орталығымен біріктіру жоспарларын жасаған бірқатар инновациялық әкімдердің еңбегі болды. Медельин қазір АҚШ-тың Балтимор, Сент-Луис, Детройт және Нью-Орлеан қалаларынан қауіпсіз деп есептеледі, олар CCSPJP-нің топ 50-ге кіреді. Пабло Эскобар қаржылаған Медельин картелінің отаны болғандықтан, қала Эскобар басқарған ұйым мен "Эль Картель дель Валье" сияқты қарсыластары арасындағы соғыс салдарынан туған қорқыныштың құрбаны болды. Бірақ Эскобардың өлімінен кейін қаладағы қылмыстың көрсеткіштері күрт төмендеді. 1990 жылдардың қалған бөлігінде қылмыстың деңгейі салыстырмалы түрде жоғары болды, бірақ ең қиын жылдардан кейін біртіндеп азайды. 2002 жылдың қазан айында президент Альваро Урибе әскерилерге FARC және AUC-нің қалалық милицияларын тарату мақсатымен "Орион операциясын" жүргізуді бұйырды. Басты жарымәскери топтар таратылғаннан кейін, олардың кейбір мүшелері "Қара бүркіттер" (Aguilas Negras) деп белгілі қылмыстық топтарға қайта ұйымдасты. Бұл топтар Медельинде кәмелетке толмағандарға коменданттық сағат белгілеуге шақырып, проституциямен айналысатын адамдарды, есірткіге тәуелділерді және алкоголиктерді "әлеуметтік тазартудан" өткізу туралы жарнамалар таратқандары үшін танымал болды. 2008 жылы жарымәскери жетекшісі Дон Бернаның сыртқа шығарылуы қылмыстың жаңа толқынына және өлтірулердің көбеюіне себеп болды. Қылмыстың көрсеткіштері аудандар бойынша айтарлықтай өзгеше, Эль-Побладо мен Конквистадорларда адам өлтіру деректері жоқ, ал оңтүстік-батыста, әуежай маңында және қаланың солтүстігінде қылмыс деңгейі жоғары. Жалпы, аудан орталықтан алшақтаған сайын қылмыс деңгейі артады. 2010 және 2011 жылдар аралығында адам өлтірулер, жалпы қылмыспен бірге азайды, бірақ ең кедей аудандарда қылмыс деңгейі жоғары болып қала береді. Көше мекенжайларының 3,2 пайызы барлық адам өлтірулердің 97 пайызын құрайды. Қаланың кейбір бөліктеріндегі зорлық құбылыстарының жартысынан астамы қылмыстық топтар арасындағы қақтығыстар нәтижесінде болады. 1991 жылы 7273 адам өлтірілді, бұл 100 000 адамға шаққанда 266 адамды құрады; ал 2017 жылы 100 000 тұрғынға шаққанда 23 адам өлтірілді. Қалада 1100-ден астам қауіпсіздік камерасы және 7000-нан астам полицей жұмыс істейді.

Экономика

Медельин – Боготадан кейін Колумбияның екінші маңызды экономикалық орталығы. Оның экономикасын Grupo Empresarial Antioqueño (Антиокиялық кәсіпорындар тобы) деп аталатын жеке сектордан шыққан күшті адамдар тобы басқарады. Бұл топ бұрын Sindicato Antioqueño (Антиокиялық одақ) деп аталған, бірақ шетелде еңбек одағы деп жаңылысқандықтан, көп жылдар бойы халықаралық өсуіне кедергі келтіргеннен кейін жаңа ресми атау таңдалды. Оны Grupo Suramericana (банктік, активтерді басқару және сақтандыру конгломераты) басшысы Дэвид Боджанини, Grupo Nutresa (азық-түлік өнеркәсібі) өкілі Карлос Игнасио Галлего, Cementos Argos (көпұлттық цемент компаниясы) өкілі Хосе Альберто Велес және Bancolombia басшысы Карлос Рауль Йепес ұсынады. Бұл топтың жиынтық нарықтық капитализациясы шамамен 17 миллиард АҚШ долларына жетеді және 80 000-нан астам колумбиялықты жұмыспен қамтиды. Бұл топ қала индустриясының басқа да салаларына қатысады және Колумбия қор биржасында белсенді саудагер болып табылады. Медельин көптеген ұлттық және көпұлттық компаниялардың бас кеңсесі болып табылады. Медельиннің негізгі экономикалық өнімдері: болат, тоқыма, кондитерлік өнімдер, тамақ және сусындар, ауыл шаруашылығы (ауылдық аймақтан), коммуналдық қызметтер, химиялық өнімдер, фармацевтика, тазартылған мұнай және гүлдер. Мода – қаланың экономикасы мен мәдениетінің маңызды бөлігі. Медельин Латын Америкасының ең ірі сән көрсетілімі Colombiamoda-ға төңкерілді. Aerolínea de Antioquia штаб-пәтері Медельиндегі Энрике Олая Эррера әуежайының аумағында орналасқан. West Caribbean Airways компаниясының штаб-пәтері Олая Эррера әуежайының аумағында болған. ACES Colombia компаниясының бас кеңсесі қалада орналасқан. Viva Air, колумбиялық бюджеттік әуе компаниясы, Рионегро әуежайындағы хабын пайдаланады.

Жалпы ішкі өнім

Медельиннің астаналық аймағы Антиокия департаментінің жалпы ЖІӨ-сінің шамамен 70%-ын және Колумбия экономикасының 10%-дан сәл астам бөлігін құрайды. Абура аймағы Антиокия департаментінің ең дамыған экономикасы болып табылады, оның ЖІӨ 14,5 миллиард АҚШ долларын шамасында. Медельин кластерінің мақсаттарының бірі – жергілікті экономиканың маңызды секторы болып табылатын денсаулық сақтау қызметтерін қосу. Ruta N – Медельинде орналасқан коммерциялық емес ұйым, ол шетелдік компанияларға Медельинде кеңсе ашуға көмектеседі.

Жұмыссыздық пен кедейлік

Ақшалай кедейлік пен теңсіздікті өлшеу миссиясы (испанша: Misión para el Empalme de las Series de Empleo, Pobreza y Desigualdad, MESEP) жариялаған деректерге сәйкес, 2009 жылдың қараша айында Медельин және оның агломерациясындағы кедейлік деңгейі 2002-2008 жылдар аралығында 49,7%-дан 38,5%-ға дейін 22,5%-ға төмендеді. Сонымен қатар, өте төмен деңгейдегі кедейлік 12,3%-дан 9,2%-ға дейін 25,2%-ға азайды. Бұл нәтижелер қалада денсаулық сақтау, білім беру және мемлекеттік қызметтер сияқты негізгі қызметтердің қолжетімділігінің артуымен сәйкес келеді. 2014 жылы кедейлік деңгейі 14,7%-ға, ал өте төмен деңгейдегі кедейлік 2,8%-ға төмендеді. Медельин және оның агломерациясындағы жұмыссыздық деңгейі, Колумбияның жалпы көрсеткіштерімен салыстырғанда, соңғы он жылда азайды. Ұлттық статистика департаментінің (испанша: Departamento Administrativo Nacional de Estadística, DANE) деректеріне сәйкес, Медельин және оның агломерациясындағы жұмыссыздық 2005 жылы 14,1% (жалпыұлттық орташа көрсеткіш 13,9%) болса, 2015 жылы 10,6% (жалпыұлттық орташа көрсеткіш 9,9%) дейін 25%-ға төмендеді. Дегенмен, DANE мәліметтері бойынша, 2014 жылы Медельин Колумбияның ең теңсіз қалаларының бірі болып танылды, оның Джини коэффициенті 0,506 құрады. Қала жоспарлаған басқа жобалардың бірі – қаланың метро жүйесін Сабанета сияқты жақын маңдағы қалаларға кеңейту. Құрылысы жүріп жатқан жаңа жоба жақын арада халыққа ашылуға дайын. 1 наурызда Медельин Нью-Йорк пен Тель-Авивті басып озып, Wall Street Journal журналының 2013 жылғы «Жылдың инновациялық қаласы» сыйлығына ие болды.

Кітапханалар және кітапханалар парктері

"Кітапхана паркі" (lang es) – бұл алғаш рет Медельинде кітапхана ғимаратымен және жалпы пайдалануға арналған кең жасыл аймақтардың үйлесімінен құрылған қалалық кешенді сипаттау үшін қолданылған термин. Бұл кітапханалар қаланың шеткеріне орналасқан, аз қамтылған аудандарда мәдени және білім беру кеңістіктеріне, сондай-ақ қоғамдық қызметтерге деген қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында стратегиялық түрде салынған. Кітапхана кешендері мен мектептерді дамыту – мәдени өзгерістерге ұмтылудың бір бөлігі. Бұл жобаның мақсаты сонымен қатар, араласып кірген аймақтарда орталықтар құру болып табылады, бұл қауымдастықтарды нығайтуға және олардың айқын сәйкестігін қалыптастыруға көмектеседі. Олар білім беру, мәдениет, спорт және демалыс салаларын дамыту үшін іс-қимыл орталықтарының желісін қамтамасыз етуге арналған. 2009 жылғы бастапқы жоспар бойынша, мұқтаж жандарға қызмет көрсету үшін бес кітапхана және олармен бірге саябақтар салынды. Бұл жобаға Джанкарло Мазанти жобалаған және оның бірін салуға қаржылай көмектескен Испания есімімен аталған Biblioteca Parque España кірді. Бағдарлама аясында қосылған басқа кітапханалардың авторлары – Рикардо Ла Ротта Кабальеро және Хироси Найто. Қосылған төрт кітапхана: Леон де Грейф кітапханасы (сонымен қатар La Ladera кітапхана паркі деп те аталады), Сан-Хавьер кітапхана паркі, Бейтлехем кітапхана паркі және Ла Квинтана кітапхана паркі. 2009 жылғы бастапқы бағдарламадан кейін 2011 жылға тағы бес кітапхана қосылды. Бұл кітапханалар: Doce de Octubre кітапханасы 5 және 6-шы аудандар үшін, Noroccidente; Las Estancias кітапханасы 8, 9 және Centroriental аудандары үшін; Parque Biblioteca Guayabal 15 және Suroccidente үшін; Parque Biblioteca San Cristóbal] Corregimiento және Occidente үшін; және Parque Biblioteca San Antonio de Prado Corregimiento және Sur үшін. "Кітапхана парктері" тұжырымы басқа елдердегі кітапхана кеңістіктері үшін үлгі ретінде қызмет етті, ең әйгілісі – Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласындағы Мангуинхос кітапхана паркі. Медельин қалалық аймағының кітапханалар желісі – бұл қоғамдық білім беру және мәдени жағдайларын жақсарту үшін ресурстарды, күш-жігерді, білімді және тәжірибені бөлісу мақсатында біріктірілген кітапханалардың жиынтығы. Бұл желі 100-ден астам кітапханадан тұрады, оның 29-ы Медельинде орналасқан. Кітапханалар желісіне Медельиннің барлық кітапханалық парктері, сондай-ақ басқа да аймақтық кітапханалар кіреді, мысалы, Қоғамдық Пилот Кітапханасы және EPM Кітапханасы. Кітапханалар желісі 2005 жылы мегаполистік келісім ретінде құрылған бағдарлама, бұл Empresas Públicas de Medellín, оның EPM қоры, Медельин мэрі және Pilot Public Library арасындағы одақ арқасында мүмкін болды. 2009 жылы кітапханалар желісі Билл және Мелинда Гейтс қорынан "Оқуға қол жеткізу сыйлығын" алды, ол EPM қоры мен кітапханалар желісіне бір миллион доллар көлемінде берілді. Бұл желіге кірмейтін қосымша кітапханаларға бірнеше жеке, мемлекеттік және университет кітапханалары кіреді.

Сәулет

2013 жылы Медельин Гарвард университетінің Урбандық дизайн саласындағы Вероника Рудж Грин сыйлығын жеңіп алды, себебі PUI интегралды қалалық жобасының Солтүстік-Шығыс аймағын «Корпорация Урбано» әзірледі және іске асырды. Медельинде XIX ғасырға тән отаршылдық сәулеттен өте аз нұсқалар сақталған. Абура алқабы отаршылдық дәуірде ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығының дамыған орталығы болғанымен, олардың байлығы Картахена, Тунья, Попаян және Богота қалаларындағы көрнекті азаматтық және діни сәулет ескерткіштерінде көрінбейді. Мұны Медельин халқының саяси және әкімшілік орталық болмауымен, географиялық тұрғыдан оқшауланған жерде орналасуымен және элитаның монументалды сәулетті дамытуға аз инвестиция жасауымен түсіндіруге болады. Отаршылдық кезеңнен Канделярия және Веракрус шіркеулері сақталған, бірақ олар көп өзгерістерге ұшыраған. Колумбияда 1850-1930 жылдар аралығында салынған сәулет «Республикалық» деп аталады. Кірпішті пайдалану және еуропалық тарихи стильдерді енгізу – бұл кезеңнің маңызды жаңалығы болды. Энрике Хейуслер 1879 жылы Гуаякиль көпірін жобалады. Алайда, Медельинде XIX ғасырдың Республикалық сәулетінің көрнекті өкілі француз архитектор Карлос Карре болды. Карре 1889 жылы қалаға келді және жаңа Епископтік соборды, сондай-ақ қаланың әртүрлі аудандарындағы, әсіресе Гуаякильдің жаңа ауданындағы бірнеше коммерциялық және тұрғын үйлерді жобалауға және салуға шақырылды. Метрополитен соборы 1931 жылы аяқталды; Плаза Циснеросқа жақын орналасқан Васкес және Карре салған ғимараттар да бар. Медельин-Антиокия теміржол стансасын Энрике Оларте салған, ол Гуаякиль аймағында қалалық құрылысты дамытуға ықпал етті. 1920 жылдары Республикалық сәулет өзінің гүлдену кезеңіне жетті. Осы кезеңде 1928 жылы салынған Ескі қалалық әкімшілік ғимараты (қазіргі Антиокия мұражайы), 1925-1928 жылдар аралығында салынған Ұлттық сарай және Департаменттік үкімет сарайы (қазіргі Мәдениет сарайы) ерекшеленеді. Соңғы екі ғимаратты бельгиялық архитектор Агустин Говертс жобалаған, олар бельгиялық модернизмнен шабыттандырылып, сәйкесінше романдық және готикалық стильдерде салынды. Говерттің басқа да жұмыстарының ішінде Гуаякиль ауданындағы Киелі Жүрек шіркеуі, Сан-Игнасио шіркеуі бар. 1930 жылдары Прадо ауданындағы Мысыр үйі және қазіргі Театро Прадо ерекше көзге түсті.

Саябақтар

Қаланың негізгі саябақтарына қала орталығындағы Беррио паркі; сәл солтүстікке қарай орналасқан және Метрополитен соборымен шектесетін Боливар паркі; сондай-ақ Бетлем паркі, Эль-Побладо паркі және Лорелес паркі сияқты тұрғын аймақтардағы саябақтар жатады. Көптеген заманауи саябақтар интерактивті болып келеді және халық тарапынан жақсы қабылдануда, себебі олар демалысқа ғана емес, білім беруге де арналған орындар. Мұндай саябақтардың қатарында Жалаң аяқ паркі, Тілектер паркі, Explora паркі және Колумбияның екі жүз жылдығын мерекелеу үшін жақында ашылған Бицентиелдік парк бар. Ең көп танылатын орындардың бірі – Медельин, Белло, Копакабана және Энвигадо қалаларының арасында орналасқан, шамамен 20 000 гектар аумақты қамтитын Арви экотуризм паркі. Оның жолдарында, көлдерінде, орман және өзендерінде жаяу серуендеу, каякинг, велосипед тебу, кемпинг, балық аулау, жүзу, қайықпен жүзу, атпен саяхаттау, велосипед турлары және пикниктерге қатысуға болады. Медельин қаласынан жоғары орналасқандықтан, ол қаланың әсем панорамалық көрінісін ұсынады. Қаланың үстінен жеті төбе көтеріледі, олар қаланың табиғи бақылау алаптары болып табылады және салауатты демалыс, ойын-сауық, табиғатты зерттеу, спорт, мәдениет, білім беру және экотуризм үшін қолайлы жағдайлар жасайды. Бұл төбелер: Эль Воладор, Ла Асомадера, Нутибара, Пан-де-Азукар, Эль-Сальвадор, Эль-Пикачо және Санто-Доминго. Осы табиғи қоғамдық кеңістіктерде панорамалық көріністер, испандықтарға дейінгі дәуірге қатысты жолдар, діни нысандар, мәдениет және Антиокия дәстүрлері, құстарды бақылау, Абурра аңғарының ең толық өсімдік әлемі және Медельиннің алғашқы тұрғындарының қалдықтарын (егер бар болса) табуға болады. Қаланың басқа да саябақтарына Солтүстік парк және Хуан Пабло II паркі жатады. 1960 жылы құрылған Санта-Фе зообағында Азия, Африка және Америкадан әкелінген 1000-ға жуық жануар бар.

Плазалар мен плазуэлалар

Плаза Циснерос: EPM кітапханасы мен Васкес және Карре ғимараттарының арасында орналасқан. Онда биік жарық бағаналары бар. 300 бағанада 2100 шағылыстырғыш (бір мұнарада жеті) және 170 еден шамдары орналасқан. Бұл элементтер бамбук пен су көздерімен үйлесімді. Бұл – жасанды орман, ашық кеңістіктер мен көпшілік жиналатын орындарға арналған. Ботеро Плаза: 2002 жылы ашылған, Антиокия мұражайының басты фасадының алдында орналасқан. Онда Фернандо Ботероның 23 монументалды мүсіні тұрақты түрде қоғамдық кеңістікте көрсетіледі. Атилла сыйлығын алғаннан бөлек, Аргентинаның Documents National and American Architecture (Dana) журналы сыйлық тартты және 2003 жылғы Атилла сыйлығының жеңімпаздары ретінде Медельин қаласының әкімі Луис Перес және Мәдениет министрлігінің мұра департаментінің бұрынғы директоры Конрад Бруннерді тағайындады, олар Медельиндегі Пасаже Сукренің бұзылуына тікелей жауапты деп есептелді. Zea Plazuela: Он тоғызыншы ғасырдың соңында салынған және әлі күнге дейін бастапқы архитектурасы сақталған бірнеше үйлер бар, сонымен қатар Франсиско Антонио Зеа алаңы деп те аталады. 1932 жылы мүсінші Марко Тобон Мехиа Франсиско Антонио Зеа мүсінін жасады. 1950 жылдардың басында ғана бұл орын заманауи сипатқа ие болды. Бостандық алаңы: Ла Альпухаррада орналасқан, құрылысы жүріп жатыр, ауданы және мемлекеттік және жеке мекемелерді қамтиды. Ол демалысқа арналған қоғамдық алаң ретінде жоспарланған. Бұл қаланың әкімшілік және мәдени секторында дамыған негізгі іс-шаралар мен жаяу жүргіншілер ағынының үйлесу және координация орталығы болады. Plazuela Nutibara: қаланың тарихи және өкілдік ететін орны. Оның айналасында қаланың мұрасы ретінде тіркелген дәстүрлі ғимараттар орналасқан: Мәдениет сарайы, ең құнды сәулеттік ғимараттардың бірі; Антиокияның бұрынғы үкіметінің орны; және Нутибара қонақ үйі. Сондай-ақ, онда Педро Нель Гомес шеберінің жұмысы – Касике Нутибараның қайнар көзі орналасқан. Ол Ботеро алаңымен іргелес орналасқан. Plazuela San Ignacio: қаланың дәстүрлі орны, шығыс жағында үш тарихи ғимарат орналасқан: Сан-Игнасио, Антиокия университетінің тарихи штаб-пәтері; Сан-Игнасио шіркеуі, барокко және неоклассикалық стильдегі Сан-Игнасио немесе республикалық стильдегі және ішкі бөлігінде готикалық элементтері бар сыртқы әшекей. Аянтта генерал Франсиско де Паула Сантандердің мүсіні, Марселиано Велес бюсі және Антиокия университетінің жүз жылдығына арналған ескерткіш орналасқан. Plazuela de La Veracruz: Онда Ла Веракрус шіркеуі орналасқан, ол Плазуэлаға атын берген. Онда бронза фонтан мен мәрмәр ескерткіш орналасқан, ол тәуелсіздік батыры Атанасио Жирардоға арналған құрметтің белгісі.

Денсаулық

Медельин Колумбияда медицина саласындағы жетекші ғылыми-зерттеу қаласы болып саналады және елдегі, сондай-ақ Латын Америкасындағы озық хирургиялық операциялардың үлгісіне айналды. Медельиндегі денсаулық сақтау орталықтары мен тіс клиникалары бірнеше медициналық сала бойынша жоғары сапалы қызметтер ұсынуда алғашқылардың бірі болды. Сан-Висенте-де-Пол университеттік ауруханасы, Пабло Тобон Урибе ауруханасы және Клиникалық кардиоваскулярлық Санта-Мария мүшелерді трансплантациялау саласындағы көшбасшылар ретінде ұлттық және халықаралық деңгейде танылды. América Economía журналы Медельинді Латын Америкасының ең жақсы 100 аурухана мен клиникасының арасында сегізінші орынға қойды. Оның ең жоғары рейтингілі ауруханасы – Пабло Тобон Урибе ауруханасы, ол 2014 жылы жетінші орынды иеленді. Пабло Тобон Урибе ауруханасы коммерциялық емес, жекеменшік ұйым. Сан-Висенте қоры ауруханалары сияқты мамандандырылған денсаулық сақтау орталықтары LEED сертификатының күміс санатымен марапатталды. Бұл АҚШ-тан тыс осы сертификатты алған жалғыз аурухана. Медицина саласында айрықша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін Антиокия университеті, CES университеті және UPB университеті ең танымал университеттердің қатарында. 2016 жылы қаладағы ауаның ластануы салдарынан 7000-нан астам адам қаза тапты, бұл тыныс алу органдарының ауруларын емдеуге байланысты маңызды қаржылық шығындарға әкеп соқты.

Білім

Медельинде 30-дан астам университет бар. Ең маңызды мемлекеттік университеттердің арасында келесілер бар: Метрополитендік технология институты (ITM), Хайме Исаза Кадавидтің политехникасы және Антиокия технология институты сияқты маңызды технологиялық орталықтар бар. Соңғы онжылдықта қала әкімшілігі халыққа білім беруді басты назарға алып, кедей аудандарда мектептер мен кітапханалар салған. Қаладағы жеке меншік мектептер мен колледждердің ұзақ тарихы бар, олардың көпшілігін католик шіркеуі, жеке ұйымдар және шетелдік мекемелер басқарады. Олардың арасында: Gimnasio Internacional de Medellín, The Columbus School (қаладағы жалғыз SACS аккредитациясын алған мектеп), Теодоро Герцль мектебі, Сент-Игнатиус Лойола колледжі, Colegio Calasanz, Colegio Colombo Britanico, El Corazonista мектебі, Marymount мектебі, Montemayor Sagrado Corazon, Монтессори мектебі, Colegio Fontán, Gimnasio Los Pinares, Gimnasio Los Alcázares, San Jose de la Salle, Instituto Jorge Robledo, Салезиан техникалық мектебі Педро Юсто Беррио, Colegio Cumbres, Colegio San Marcos, Lycée Français Medellin, Liceo Salazar y Herrera және 'El Sufragio' Салезиан мектебі. Көптеген үкіметтік емес және ресми ұйымдар кедей қауымдардағы балалар мен жастардың дамуын қолдайды. Ciudad Don Bosco көшеде қалған балаларға көмектеседі. Қаланың қауіпсіздігі артуымен, жастардың мүмкіндіктерін жақсарту үшін қаланың ең кедей аудандарына жастармен жұмыс істейтін ұйымдар келді, осылайша қалалық зорлық-зомбылыққа қатысқан жастарға көмектесті. Медельиннің мемлекеттік және жеке университеттері, сондай-ақ жергілікті және ұлттық ресми мекемелер де осы процесте маңызды рөл атқарды.

Әуе көлігі

Медельинде екі әуежай бар: Олая Эррера әуежайы (EOH) және Хосе Мария Кордова әуежайы (MDE). Хосе Мария Кордова әуежайы Медельин қаласының шығысында, Рионегро қаласында орналасқан. 2012 жылы ең қызығушылық тудырған ішкі рейстер Хосе Мария Кордова әуежайы мен Богота арасында, ал ең қызығушылық тудырған халықаралық рейстер Хосе Мария Кордова әуежайы мен Панама қаласы арасында болды. Хосе Мария Кордова әуежайы Aeromexico, American Airlines, Avianca, Iberia, JetBlue, Spirit Airlines, Air Europa және LATAM Airlines сияқты ірі авиакомпаниялардан, сондай-ақ Fed Ex Express сияқты жүк тасымалдаушылардан халықаралық рейстерді қабылдайды. Бұл қалаға Американың көптеген аймақтарынан жолаушылар мен жүк тасымалдау клиенттері үшін қолайлы жағдай жасалған. Колумбияның ұлттық авиакомпаниясы Avianca да осы әуежайда белсенді қызмет етеді. Бұл әуежайдан Лима, Кито, Мехико қаласы, Мадрид, Майами және Нью-Йорк сияқты маңызды халықаралық бағыттарға тікелей рейстер бар.

Құрлықтағы көліктер

Медельинде екі көлік терминалы бар, Солтүстік және Оңтүстік терминалдар. Қаланың қоғамдық көлік жүйесі дизельді автобустар, таксилер, трамвайлар және Колумбиядағы жалғыз метро жүйесі – Медельин метросынан тұрады. Метро қаланы метрополиясының көп бөлігімен байланыстырады. Онда бес желі бар. А желісі Никиядан Ла Эстреллаға (солтүстіктен оңтүстікке), ал В желісі Сан-Антониодан Сан-Хавьерге (қала орталығынан батысқа) қатынайды. Сонымен қатар, K және J желілері, жергілікті түрде Metrocable деп танылатын әуе кабельдік жол, қиын географиялық және әлеуметтік жағдайдағы аймақтарға қызмет көрсетеді. K желісі А метро желісіндегі Асеведо станциясынан басталып, жоғары қарай жалғасып, Санто-Доминго-Савиода аяқталады. J желісі San Javier станциясынан басталып, Ла Аврораға дейін көтеріледі. L желісі тұрғын аудандарға қызмет көрсетпейді, керісінше, ол туристерге бағытталған желі болып табылады, Арви паркімен байланысты және табиғатты көпшілікке жақындату мақсатындағы әлеуметтік жобаның бір бөлігі. Колумбия Латын Америкасы бойынша осындай қосымша көлік қызметін ең көп пайдаланатын елге айналды. 2006 жылы Metroplús құрылысы басталды, бұл автобустардың жылдам қозғалуын қамтамасыз ететін арнайы жолмен жабдықталған автобус жедел транзиті жүйесі, ол Боготаның TransMilenio жүйесіне ұқсас. Бірінші желі жоспарланғаннан екі жыл кешігіп, 2011 жылы, ал екіншісі 2013 жылы ашылды. Бірінші бөлігі – Troncal Medellín, ол қаланың батысындағы Universidad de Medellín-нен солтүстік-шығыс бөлігіндегі Аранхуэске дейін созылады. Metroplús қаланың ластануын және трафигін азайтуға көмектеседі, өйткені көптеген ескі автобустар қызметтен шығарылып, жаңа автобустар табиғи газбен жұмыс істейді. Тұрақты көлік саласындағы жобалары үшін қала Сан-Францискомен бірге Көлік және даму саясаты институтының 2012 жылғы Тұрақты көлік сыйлығын алды. EMBARQ директоры Холгер Далькманнның айтуынша, "Медельин төбелі аймақтардағы аз қамтылған аудандарда канат жолын транзиттік балама ретінде пайдалануды алғаш рет енгізді, сағатына бір бағытта 3000 жолаушы тасымалдады; бұл қазір Каракас және Рио-де-Жанейрода қайталанып жатқан нағыз табыс",. Колумбия мен Латын Америкасының екінші ірі және ең заманауи туннелі, ресми түрде Фернандо Гомес Мартинес туннелі деп аталатын туннель Медельин мен Санта-Фе-де-Антиокия арасында орналасқан. Оның ұзындығы шақырымды құрайды және пайдаланушылар үшін қауіпсіздік пен қызмет көрсету технологияларын ұсынады. Ол 2006 жылдың 20 қаңтарында ашылды. Бастапқыда Медельиндегі трамвайлар 1950 жылға дейін ең маңызды көлік түрі болды, бірақ халық саны мен автомобильдердің өсуі салдарынан 1951 жылы тоқтатылды. Алайда, 60 жылдан астам уақыт өткен соң, 2015 жылдың 30 қыркүйегінде Колумбиядағы алғашқы заманауи "трамвай" – Аякучо трамвайы, жаңа Translohr жүйесі (резеңке дөңгелекті "трамвай") ашылды. Ол метро жүйесімен және жергілікті автобус желісімен біріктірілген.

Қоғамдық көлік статистикасы

Медельинде қоғамдық көлікпен жұмыс күніне барып-қайтуға жұмсалатын орташа уақыт 66 минутты құрайды. Қоғамдық көлікпен жүретіндердің 12%-ы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күтетін орташа уақыт 11 минутты құрайды, ал жолаушылардың 14%-ы күн сайын 20 минуттан аса уақыт күтеді. Орташа есеп бойынша, адамдар бір жолға қоғамдық көлікпен 5,9 км жол жүреді, ал 5%-ы бір бағытта 12 км-ден аса қашықтыққа саяхаттайды.

Мәдениет

Медельин мәдениеті кеңірек Паиса мәдениетімен тығыз байланысты (келесі бөлімді қараңыз), оның ерекше белгілеріне испан тіліндегі акцент, асхана және қонақжайлық кіреді. Бүгінде Медельинде көпшілік назарына арналған бірнеше мәдени орындар бар, оның ішінде шамамен 40 мұражай, 21 қоғамдық саябақ, 28 театр және бірнеше қоғамдық кітапханалар бар. Қалада Колумбияның ұлттық ескерткіштері деп танылған бірнеше нысан бар. Медельин халқының көпшілігі католик дінін ұстанады, бұл қаладағы көптеген шіркеулер мен діни шараларда көрініс береді. Ең танымал шіркеулердің қатарында әлемдегі ең үлкен собор, толығымен қуырылған кірпіштен салынған Метрополитен соборы бар. Сонымен қатар, 1931 жылға дейін ресми собор болған Сан-Игнасио шіркеуі (сырты барокко стилінде, іші колониалды стильде), Колумбиядағы ең үлкен күмбездерінің бірі бар Сан-Антонио шіркеуі, 1616 жылы Абурра аңғарында алғашқы еуропалық қоныс орнаған Парке-дель-Побладода орналасқан Сан-Хосе-дель-Побладо шіркеуі және Нуэстра-Сеньора-де-Белен шіркеуі де бар. Бұл ғибадатханалардың барлығында діни өнер туындылары бар және олар қала орталығында орналасқан, бұл саяхатты жеңілдетеді. Желтоқсан айында қала мыңдаған шамдармен жарықтандырылып, National Geographic журналы әлемдегі ең әдемі он шамдардың бірі деп санайтын әйгілі Alumbrados (Рождество шамдары) мерекесін жасайды, оларды негізінен Ла-Плая даңғылы мен Медельин өзені бойында көруге болады. Пласа-Майор ірі шаралар мен бизнес орталығы болып табылады. 1980-1990 жылдар аралығында муниципалитет үкімінің шешімімен, барлық құрылыс жобаларында немесе биік ғимараттарда белгілі суретшінің мүсіні болуы міндетті болды. Сондықтан Медельин Колумбияда бір шаршы километрге ең көп мүсіндерге ие. Бұдан өзге, қалада жыл бойы түрлі фестивальдар мен көрмелер өтеді. Silletero дәстүрі де аймақпен тығыз байланысты және Колумбияның мәдени мұрасының бір бөлігі саналады. 1957 жылдан бері бұл дәстүр жыл сайынғы Гүлдер фестивалінде өтетін Silleta шеруінде жалғастырылып келеді, онда гүлдермен безендірілген silleta мүсіндері көрсетіледі. Қала көшелерінде жергілікті және шетелдік көптеген белгілі суретшілердің туындыларын көруге болады. Атап айтар суретшілер – Родриго Аренас Бетанкур және Фернандо Ботеро.

Пайса мәдениеті

Медельин тұрғындары көбінесе қалаларының атымен Медельиндіктер (Медельин халқы) емес, провинциясының атымен Антиокиялықтар (Антиокия халқы) деп аталады. Оларды кейде кофе өсірушілерден тегін шығарған деп санайды. "Паиса" атауы "ауылдас" деген мағына беретін "paisano" сөзінен келген. Паисалар Колумбиядағы бес аймақтық мәдениеттің бірі болып табылады. Антиокиядан басқа, Паиса аймағына Кальдас, Рисаральда, Киндио департаменттері және Валье-дель-Каука мен Толиманың кейбір қалалары кіреді. Паиса мәдениеті Медельинде үстемдік танытса да, "Паиса астанасы" деп аталатын бұл қала қазірде космополиттік сипатқа ие болып, Колумбияның басқа аймақтарынан (Валленато және Чоко) музыканы, сондай-ақ қытай, куба және аргентиналық мейрамханаларды ұсынады. Паиса мәдениеті испандық тамырға ие, дәстүрлі түрде католик дінін ұстанады және кәсіпкерлікке бейім. Паисалар жұмсақ, жылдам сөйлейді, оңай күлімсірейді, музыканы, поэзияны, футболды, базарда сауда жасауды және тойларды жақсы көреді. Олар қалаларымен мақтанады және оны таза ұстау үшін көп еңбек етеді, бұл 1980-ші жылдарда басталған "Depende también de ti, darle amor a Medellín" ("Медельинге махаббат көрсету де сенің міндетің") науқанынан бастау алады. Медельиндегі демалыс күндері дискотекаларда, пабтарда, саябақтарда және арнайы көшелердегі түнгі өмір дәстүрлі түрде "румба" деп аталады.

Мерекелер мен іс-шаралар

Гүлдер фестивалі шілде айының соңынан тамыз айының басына дейін өтеді. Фестиваль, сонымен қатар көптеген басқа да іс-шаралар мен мерекелер, Desfile de Silleteros парадының басты арқауы болып табылады – гүлдермен толтырылған, өсірушілері арқасына мінген аттардың түрлі-түсті және көркем шеруі, ол әлемдік деңгейде танымал. Медельиндегі Рождестволық жарықтандыру – дәстүрлі маусымдық шара, онда қала миллиондаған Рождестволық шамдарды іліп, жарық шоулары мен басқа да мәдени іс-шаралар ұйымдастырады. National Geographic Медельиннің Рождестволық жарық шоуын әлемдегі Рождестволық шамдарды көруге болатын ең үздік 10 орынның бірі деп санайды. Халықаралық поэзия фестивалі – жыл сайынғы ақындардың жиыны, олар Медельин маңындағы саябақтарда, залдарда, аудандарда және қалаларда жұртшылыққа өлеңдерін оқып, ерекше тәсілмен поэзия кештерін өткізеді. Бұл шара Швецияның Right Livelihood Foundation ұйымымен Нобель сыйлығына ілеспе ретінде Right Livelihood Award сыйлығымен марапатталды. Оның мақсаты – поэзия арқылы бейбітшілікке ұмтылу. 2007 жылдың 14-22 шілдесі аралығында өткен XVII Халықаралық поэзия фестиваліне 55-тен астам елден 80-нен астам ақын қатысты. Халықаралық танго фестивалі – Медельиннің танго мәдениетін қабылдауының көрінісі. Бұл 1935 жылы осы қалада ұшақ апатында қаза тапқан Карлос Гарделдің мұрасы. Фестиваль аясындағы ерекше шара – Tangovía, онда адамдар көшеге шығып би билейді, танго мен милонганы тыңдайды және мәдениеттің ықпалымен көңіл көтереді. Кітап және мәдениет фестивалі – Медельиндегі ең маңызды мәдени шаралардың бірі, ол өзінің сиқырлы атмосферасымен, кітаптар мен мәдениетке толылығымен жәрмеңке емес, фестиваль деп аталады. Фестиваль қыркүйек айында Ботаникалық бақта 10 күн бойы өтеді, оған ұлттық және халықаралық қатысушылар мен барлық жанрдағы көрмешілер қатысады. Кітап және мәдениет фестиваліне кіру тегін, мақсаты – түрлі семинарлар арқылы кітап оқуды насихаттау. Бұл шара Медельин қаласының мэриясының қолдауымен ұйымдастырылады. 2009 жылдан бастап ат шаруашылығы мәдениетіне қазан айында өткізілетін Feria internacional del caballo халықаралық фестивалі қосылды, онда бірнеше елден қатысушылар барып, түрлі ат жарыстары өтеді. Ла Макаренаның бұқа күресі фестивалі жыл сайын қаңтар және ақпан айларында өтеді.

Мұражайлар мен басқа да орындар

Медельинде 40-қа жуық галерея бар, олар қаланың басты тартымды орындарының бірі болып табылады. Негізгі мұражайлардың кейбіріне мыналар жатады: Антиокия мұражайы Колумбияда құрылған екінші мұражай және Антиокия департаментіндегі алғашқы мұражай. Ол Ботеро алаңының жанындағы ескі қалалық әкімшіліктің орталық бөлігінде орналасқан. 1978 жылы құрылған Медельиндегі қазіргі заманғы өнер мұражайы (MAMM) жергілікті және шетелдік суретшілердің мүсіндері, құрастырмалары, суреттері, фотосуреттері және гравюралары бар қазіргі заманғы өнердің құнды жинағына ие. Оның басты тартымды орындарының бірі – антиокиялық суретші Дебора Арангоның барлық туындыларынан тұратын жинақ. Тағы бір маңызды тартымдылығы – кино өнерінің көрсетілімі. Сондай-ақ, қыркүйек айында Халықаралық видео биенналесі өтеді. Антиокия университетінің Университет мұражайы 1942 жылы құрылған және Университет қаласында орналасқан. Антропология бөлімінде Колумбияға дейінгі керамика, тас, қабыршақ, металл және тоқыма бұйымдарының 18 000 данасы бар, бұл елдегі екінші ең бай коллекция және толық этнографиялық жинақ. Бейнелеу өнері бөліміне қазіргі заманғы сурет және мүсін кіреді, онда қазіргі заманғы суретшілердің 1200 туындысы бар. Университеттің тарих бөлімі мыңнан астам экспонатты жинақтап, университеттің 200 жылдық тарихын көрсетеді, ал табиғаттану бөлімі 5400 экспонатты ұсынады, оның ішінде жергілікті және экзотикалық жануарлардың салынған түрлері, зерттеу үшін терілер, минералдар және қазбалар бар. 1930 жылы ортағасырлық готика стилінде салынған және 1971 жылы көпшілікке ашылған Эль Кастильо мұражайында француз стиліндегі бақтар, жарылыс залы, кітапхана және 250 орындық концерт залы бар. Мұнда фарфор және шыны, боялған шыны, музыка, мүсін, фортепиано және балет экспонаттары тұрақты түрде қойылған. EPM-нің Интерактивті мұражайы Parque de los Pies Descalzos-тің бөлігі болып табылады. Күніне 1000-ге жуық адам келеді, олардың көп бөлігі студенттер. Бұл технологиялық құралдар мен қызықты жолмен су, энергия, газ және телекоммуникацияның физикалық принциптерін түсіндіретін және олармен өзара әрекеттесетін 22 бөлмеден тұратын төрт ғимаратқа бөлінген білім беру экскурсиясы. Оны Medellín Empresas Públicas қаржыландырады және басқарады. Минералогия мұражайы Колумбияның Ұлттық университетінің Тау-кен мектебінде орналасқан. Онда 2778 данадан тұратын тұрақты көрме бар; оның коллекциялары минералогтар мен сарапшылар тарапынан Оңтүстік Америкадағы ең жақсы мұражайлардың бірі деп танылған. Сан-Педро зират мұражайы 1842 жылы салынған, 1998 жылы мұражайға айналдырылған және 1999 жылы ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Бұл орын Медельиннің мәдени және сәулет мұрасының ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл жерлеу өнерін бейнелейтін мүсін және сәулет туындылары санатына жатса да, бұл кеңістік көркемдік таратудың жаңа орны ретінде көріне бастады. Онда жергілікті және ұлттық өнер коллекциялары сақталған, ал толық ай түндері концерттер, шоулар, әңгіме айту, театр және би өтеді. Әрине, ең маңыздысы – ұлттық тарихтың көрнекті тұлғаларының есіне арналған жерлеу ескерткіштері. Шебер Педро Нель Гоместің үй-мұражайы шебер Педро Нель Гоместің үйі болды; ол 1975 жылы суретші мен оның отбасының сыйлығымен мұражайға айналдырылды. Мұнда 1500 фрескалы сурет және 500-ден астам томдық өнер кітапханасы бар. Гарделиана үй-мұражайы тангоның мәдениеті мен тарихын таратуға арналған. 2002 жылы Медельин қалалық кеңесі оны мәдени мұра және тарихи ескерткіш деп жариялады. Оны 1973 жылдың 14 ақпанында аргентиналық Леонардо Нието Харбон Манрике ауданындағы қарапайым, дәстүрлі үйде құрды. Танго әншісі Карлос Гардель Медельинде ұшақ апатынан қаза тапты. Қалада ұзақ жылдардан бері терең танго мәдениеті қалыптасқан. Кейбір тақташалар аргентиналық жазушы Хорхе Луис Борхес сияқты саясат, ойын-сауық және әдебиет салаларының қайраткерлерінің үйге келгенін куәландырады. Parque Explora – ғылым, технология және білім мен шығармашылықтың басқа да көптеген аспектілеріне бағытталған интерактивті мұражай. Бұл жерде Оңтүстік Америкадағы ең үлкен тұщы су аквариумы орналасқан, онда Амазонка және Ориноко өзендерінен балықтар өседі. Медельин планетарийі Parque de los Deseos алдында орналасқан. Бұл жерде телескоптар мен 300 адамға арналған проекция залы, диаметрі купол және Жер мен ғарышқа арналған барлық жастағы тұрақты көрмелер бар. Оның қызметтеріне аудитория, кітапхана және ғарыш тарихы туралы тұрақты көрме кіреді. Басқа да көрнекті мұражайлар: Centro Cultural Banco de la República, Франсиско Луис Гальего энтомологиялық мұражайы, Casa Museo Santa Fe, Табиғи ғылымдар мұражайы, Мигель Анхель Буилес этнографиялық мұражайы және Ана Лаура этнографиялық мұражайы.

Қоғамдық өнер

Медельин көркемдік өнерге бай екендігімен әйгілі, және көптеген ғимараттарының сыртында ерекше мүсіндер орналасқан. Фернандо Ботероның мүсіндер саябасынан бөлек, қаланың әр жерінде заманауи және модернистік суретшілердің көптеген тамаша мүсіндік туындылары кездеседі. Олардың ішінде суретші Уго Сапатаның еңбектері де бар.

Ас мәзірі

Медельиннің асханасы Антиокия мәдениетімен тығыз байланысты. Типик аймақтық тағам – "бандеха паиса", яғни "паиса табағы", оған көбінесе бұршақ, күріш, шошқаның қабыршақтары ("чичаррон"), хоризо, қуырылған жұмыртқа, патакон, салат және авокадо кіреді. Дәстүрлі түрде таба немесе ағаштан жасалған тақтаға беріледі. Тамақпен бірге арепа жеу дәстүрде, ол пісірілген, ұнтақталған және араластырылған жүгеріден басқа қоспаларсыз дайындалады. Таңғы асқа ыстық шоколад және оған мақұлдау үшін ірімшік кесегі қосылады. Парва – Антиокия гастрономиясының маңызды бөлігі. Бұл атау әртүрлі тәтті және тұзды пештен шығарылған нан өнімдеріне беріледі, оның ішінде пан де кесо, пан де боно, буньюэлос және тоқаштар бар. Аймаққа тән тағамдардың арасында Колумбияның тамақ өнеркәсібінен шыққан өнімдер де бар, мысалы, Postobón компаниясының колумбиялық сусындары, аймақтық агуардиенте – Aguardiente Antioqueño және Jet шоколадтары.

Шығармашылық туризм

Медельин мәдени туризмін түрлі іс-шаралар арқылы дамытты, мысалы, тағам дайындау шеберханалары, би сабақтары немесе қолөнер мен өнер бұйымдары. Медельин мәдени байлығы мен дәстүр мен жаңашылдық арасындағы кең ауқымды мүмкіндіктерінің арқасында ресми түрде Шығармашылық Туризм қаласы мәртебесіне ие болды.

Спорт және демалыс

Футбол – ең танымал спорт түрі және қалада кеңінен таралған. Медельинде екі кәсіби футбол клубы бар: 1913 жылы құрылған Independiente Medellín және 1935 жылы құрылған Atlético Nacional. Екі команда да Атанасио Жирардо стадионында өнер көрсетеді. Рене Хигуита, Иван Кордова, Андрес Эскобар, Виктор Аристизабал, Джексон Мартинес сияқты көрнекті ойыншылардың арқасында қаланың футбол тарихы бай. Сонымен қатар, қаланың танымал спортшыларының қатарында кәсіби гольфшы және PGA Tour ойыншысы Камило Вильегас, Медельинде туған израильдік Олимпиадалық конкурстық ат спорты шебері Даниэль Блуман және зейнеткердегі Формула-1, Champ Car және IndyCar жүргізушісі Роберто Герреро бар. Медельинде және жалпы Антиокия аймағында атпен саяхаттау дамыған, сондықтан бұл салаға қатысты құралдар мен жабдықтардың, соның ішінде экспортқа арналған жабдықтар мен аттың ішекшелерін өндіруге мүмкіндік берді. Гүлдер фестивалі барысында 1996 және 1999 жылдары атты жорықтар Гиннестің рекордтар кітабына енді. Қалада Колумбияның екі кәсіби баскетбол командасы бар: Антиокияның Arrieros және Mountain Academy.

Қонақжай

Атанасио Жирардо спорт кешені – қаланың басты спорттық арена кешені. Ол белгілі бір аумақты алып жатыр және 34 спорт түрінен жаттығулар мен жарыстар өткізуге арналған алаңдар мен стадиондарды қамтиды. Бұл Медельиндегі көптеген кәсіби спорт лигаларының бас кеңсесі. Спорт кешенінде бірнеше іс-шаралар өтті, оның ішінде 2011 жылғы FIFA U-20 әлем чемпионаты, 2010 жылғы Оңтүстік Америка ойындары және 2001 жылғы Америка кубогы. 2011 жылы Медельинде 15-ші IAAF Панамерикалық жүру кубогы өтті. Солтүстік, Оңтүстік және Орталық Америка елдерінен, сондай-ақ Кариб аралдарынан келген спортшылар мен командалар қатысты. 2013 жылы Медельинде жеңіл атлетикадан IAAF жасөспірімдер арасындағы Панамерикалық чемпионат өтті. Тағы да, Солтүстік, Оңтүстік және Орталық Америка елдерінен, сондай-ақ Кариб аралдарынан келген спортшылар мен командалар қатысты. Жасөспірім спортшылар 2018 жылғы Жазғы жастар Олимпиадасына іріктеу жарысы ретінде қатысты. Медельин 2018 жылғы Жастар жазғы Олимпиадасын қабылдауға үміттенген, бірақ 2013 жылдың 4 шілдесінде өткен дауыс беруде Буэнос-Айрес жеңіске жетті.

Велосипед және BMX

Қаладағы тағы бір спорт түрі – велосипед спорты. Оның арнайы спорт алаңы – Мартин Родригес велодромы, ол Колумбияның жол жүру велосипедшісі Мартин Эмилио Родригестің құрметіне аталған. BMX-ке де мүмкіндік жасалған, оның негізгі орны – BMX Track Antonio Roldán Betancur. Зейнеткерлікке шыққан, үш рет «Тур де Франс» кезеңінің жеңімпазы және әлемдік уақыт сынағының чемпионы Сантьяго Ботеро Эчеверри және Олимпиаданың алтын медалінің иегері, бірнеше дүркін BMX әлем чемпионы Мариана Пажон Лондоньо екеуі де Медельин қаласынан шыққан. EnCicla – Медельиннің велосипедтерді жалға беру жүйесі, Латын Америкасындағы алғашқы және Колумбиядағы жалғыз велосипедтерді ортақ пайдалану бағдарламасы. Ол 2012 жылы Сан-Францискомен бірге «Тұрақты көлік» сыйлығының ортақ жеңімпазы атанды. EnCicla – Абура өңірінің метрополитен аймағы мен EAFIT университеті арасындағы келісім нәтижесі. EnCicla қаланың велосипед жолдары, жаппай көлік және қоғамдық көлік жүйелерінен құралған инфрақұрылымымен үйлесімді. Ол әр EnCicla станциясынан дүйсенбіден жұмаға дейін таңғы сағат 5:30-дан кешкі сағат 8-ге дейін қолжетімді.

Таңбалар

Қаланың гербі, туы және әнұраны 2002 жылғы 20 ақпан күнгі № 151 қаулыға сәйкес, Медельин қалалық әкімдігінің ресми символдары ретінде танылған. Қаланың эмблемалары ретінде олар қалалық басқарудың корпоративтік имиджінің құрамына кіреді, сондықтан олар өкілдік сипатымен байланысты ресми шаралар мен іс-шараларда, сондай-ақ ресми БАҚ-та қолданылады.

Ту

Өңірмен байланысты нығайту мақсатында муниципалитет Антиокия департаментінің туын қабылдады, ол қаланың гербіне қосылды, осы арқылы ерекшеленуге мүмкіндік берді. Тудың құрамында тең пропорциядағы екі көлденең жолақ бар: жоғарыда ақ, төменде жасыл, ал екі жолақтың арасында қаланың елтаңбасы орналасқан. Ақ түс тазалықты, тұтастықты, адалдықты, нықтылықты және шешендікті символдайды. Жасыл түс үміт, молшылық, еркіндік және сенімді білдіреді.

Әнұран

Медельин қаласының әнұраны – Антиокия әнұраны, 2002 жылдың 20 ақпанындағы №151 жарлықтың 10-бабында белгіленгендей: "Медельин әнұраны. Аймақтың идеалдарын біріктіру мақсатында Антиокия әнұраны (Эпифанио Мехия сөздерімен және Гонсало Видаль музыкасымен) Медельин муниципалитетінің әнұраны ретінде қабылданады. Ол Медельин қаласының әкімі қатысатын барлық ресми шараларда орындалады."