Діни төзімділік туралы жарлықтар тарихы

Кіріспе

Билік иелерінің белгілі бір діннің өкілдеріне қудалау жасалмайды деген жариялануы. Төзімділік жарлығы – үкімет немесе билеушінің белгілі бір діннің өкілдері өздерінің дәстүрлерін сақтағандары үшін діни қудалауға ұшырамайтындығын мәлімдейтін ресми жарлығы. Жарлық мемлекеттік дінді ашық немесе жасырын түрде мойындауды білдіруі мүмкін.

Ежелгі заман

550 ж.б.з.д. Тиртанкара Вардамана Махавира жасаған, Ахимсаға негізделген Анекантавада қағидасы, діни плюрализм мен синкретизмді қоса алғанда, салыстырмалылыққа байланысты дауларды шешудің алғашқы ауызша заңы болуы мүмкін. 539 ж. Ахменидтік Парсы монархы Ұлы Кир шығарған Кир цилиндріндегі тақтайшада Вавилон қаласында Мардукқа табыну және яһудилердің Екінші ғибадатханасы сияқты басқа халықтардың ғибадатханаларын қалпына келтіру жарияланды. 500 ж. Чжу Си жазған «Төрт кітап пен бес классика» жинағының бөлігі – Сун әулетінің Ұлы ілімі, заңгерлік және конфуциандық қытай философиясын Чан буддизмі мен даосизм діндерімен біріктіре отырып, конфуциандық ілімнің жаңа түрін жасады, ол ресми түрде қытай императорлық дініне айналды. 260 ж. Маурья империясының Ашока бағаналарындағы жазулар, джайнистік-буддалық император Ашока үшін Дхарманың «активті әлеуметтік қамқорлық, діни төзімділік, экологиялық сана, жалпы этикалық қағидаларды сақтау және соғыстан бас тарту» мағынасын білдіргенін көрсетеді. 260 ж. Рим императоры Галлиеннің бастамасымен христиандарға қатысты Төзімділік жарлығы жарияланды. 311 ж. Галлерий, Константин және Лицинийдің Рим тетрархиясы Сердика жарлығын шығарды, ол Диоклетианның христиан дінін қуғынға салуын тоқтатып, оны Рим дініндегі заңды дін (Religio licita) деп жариялады. 313 ж. Милан жарлығы Рим империясының барлық аймағында христиан дінін заңдастырды. 361 ж. Юлиан Апостаттың мемлекеттік дін ретінде пұтқа табынушылықты қалпына келтіру туралы жарлығы христиандықтың барлық түрлерін, сондай-ақ иудаизм мен пұтқа табынушылықты заңдастырды. 500 ж. Орфикалық-пифагорлық Алтын өлеңнің 5-ші шумағында: «Барлық [қалған] адамдардың арасынан өзінің ізгілігімен ерекшеленгенді досың қыл» делінген. Бұл шумақ Агораның монотеистік құдайшылдығы арқылы ежелгі грек дінінің дінаралық диалогы үшін ізгілік этикасының тұжырымдамасын ұсынады. 800 ж. Медине Конституциясы «сенушілерге ерген» барлық азаматтарға сенім мен амал бостандығын қамтамасыз етті. Сондай-ақ, кеңесу кезінде немесе шетелдік мемлекеттермен келіссөздер жүргізу кезінде барлық тараптардың, мұсылман немесе мұсылман емес өкілдерінің қатысуын міндеттеді.

550 BCE The Jain principle of Anekantavada based on Ahimsa, forged by Tirthankara Vardhamana Mahavira, may have been the first Oral law for Conflict resolution of Relativism, including Religious pluralism and Syncretism. 539 BCE – The clay document Cyrus Cylinder, issued by Achaemenid Persian monarch Cyrus the Great, declares the restoration of the cult of Marduk in Babylon and of the temples of other peoples, including the Jews Second Temple. 500 BCE The Song dynasty Great Learning, part of the Four Books and Five Classics authored by Zhu Xi, merged Legalist and Confucionist Chinese philosophies with Chan Buddhism and Daoism Chinese religions into his own form of Confucianism that became the official Chinese imperial religion. 260 BCE The Maurya Empire Pillars of Ashoka inscriptions suggest that for the Jain Buddhist emperor Ashoka, Dharma meant "a moral polity of active social concern, religious tolerance, ecological awareness, the observance of common ethical precepts, and the renunciation of war." 260 The Edict of Toleration by Gallienus was promulgated in favor of Christians at the initiative of the Roman emperor Gallienus. 311 – The Edict of Serdica was issued by the Roman Tetrarchy of Galerius, Constantine and Licinius, officially ending the Diocletian persecution of Christianity by declaring it a Religio licita in the Roman Religion. 313 – The Edict of Milan legalized Christianity across the whole Roman Empire. 361 – The Edict of restoration of state paganism issued by Julian the Apostate legalized all forms of Christianity as well as Judaism and Paganism. 500 The Orphic Pythagorean Golden Verse 5th states: "Of all the [rest of] mankind, make him your friend who distinguishes himself by his virtue." which presents the Virtue ethics approach for Interfaith dialogue of the Ancient Greek religion through Agoras' Henotheist Piety. 800 The Constitution of Medina ensured freedom of belief and practices for all citizens who "follow the believers". It also assured that representatives of all parties, Muslim or non Muslim, should be present when consultation occurs or in cases of negotiation with foreign states.

Орта ғасырлар

1368 Моңғол империясындағы дін дін бостандығының негізінде құрылған. Мұсылмандар Шыңғыс ханды "діндердің қорғаушысы" деп атады, тіпті оны "Раббының бір мейірімі және Оның құдайлық кеңшілігінің бір сыйы" деп те айтты. 1436 – 1420 жылы жарияланған және 1433 жылы Базель кеңесімен бекітілген Базель келісімдері, Богемия тәжімен, Jihlava қаласындағы католиктер мен утракистердің (орталық гуситтердің) қабылдауы арқылы, император Сигизмундтың келісімімен расталды, бұл аймақта Экуменикалық шектеулі төзімділікті енгізді. Олар "Құдай сөзі Иеміздің рухани қызметкерлері және лайықты дьякондармен еркін және шындықпен уағыздалуы керек" деп мәлімдейді.

Ерте заманауи кезең

1562 – Екатерина де Медичи (Францияның жас Карл IX-ның регенті) Сен-Жермендік жарлық арқылы католик еместерді (көбінесе гугеноттарды) қатаң қуғын-сүргіннен тоқтатып, экуменикалық шектеулі төзімділікті жариялады. Бұл 1516 жылғы Болон конкордаты мен гугеноттардың қырғынынан кейін бірнеше апта өткенде француз дін соғыстарының ашық қақтығыстарына себеп болды. 1568 – «Торда (немесе Турда) жарлығы», сондай-ақ «Төзімділік патенті» немесе «Діни төзімділік және ар-ождан бостандығы туралы акт» Венгрия королі Иоанн II Сигизмундтың өз елінде діни бостандыққа кепілдік беру әрекеті болды. Ол бұрынғы Рим католиктеріне, лютерандарға және кальвинистерге берілген үкімдерді кеңейтіп, унитарий шіркеуін де қамтыды, басқа діндерге заңдық кепілдіктерсіз төзімділік танытты. 1573 жылы Варшава конфедерациясы Польша-Литва одақтастығындағы барлық христиан діндерін теңестірді. 1578 – Моғол империясының Сұлхикул, яки «Абсолюттік бейбітшілік саясаты» император Акбардың Дини илахи синкретикалық сенімінен шабыт алып, кем дегенде сикхтер, христиандық, буддизм, джайнизм және индуизммен дінаралық диалогты қорғады және насихаттады. Осылайша ол Гуру Нанакпен бірге Лангарда вегетариандық прасада дайындады. 1579 жылы Утрехт одағы жеке адамның дінге еркін кіруіне мүмкіндік беретін төзімділік туралы жарлық қабылдады. Қосымша декларация бойынша, католик болып қалатын провинциялар мен қалалар Одаққа қосыла алды. 1598 – Франция королі Генрих IV шығарған Нант жарлығы француз дін соғыстарының бірінші кезеңін аяқтаған ресми діни келісім болды. Ол гугеноттарға заңды тануды, сондай-ақ шектеулі діни бостандықтарды берді, оның ішінде: қоғамдық құлшылық ету бостандығы, жиналыс құқығы, мемлекеттік қызметтер мен университеттерге түсу құқығы және бекіністі қалаларды сақтауға рұқсат берілді. 1685 жылы Генрих IV-нің немересі Людовик XIV оны күштен жойды. Ол Фонтенбло жарлығы арқылы протестантизмді Францияда заңсыз деп жариялады. 1609 жылы Киелі Рим императоры Рудольф II-нің Богемия патшалығы мен Силезия герцогтығына қатысты «Салтанатты хаты» барлық халыққа, соның ішінде артықшылықтары жоқ топтарға да дін еркіндігі мен діни төзімділікті енгізді. 1649 – Мэриленд төзімділік туралы заң, сондай-ақ «Дінге қатысты заң» Британдық Солтүстік Америка колониясының Мэриленд провинциясының колониялық жиналысы, оның негізін қалаушы отбасы Кальверттердің ұйымдастыруымен католиктік католицизмді қорғауға арналған діни төзімділікті бекітті және әлемдегі жек көрушілік сөздеріне алғашқы заңды шектеулерді жасады. 1654 жылы қайтадан қалпына келтірілмей, 1692 жылғы Даңқты революциядан кейін тұрақты түрде жойылды. Мэриленд төзімділік туралы заң басқа колониялардағы осыған байланысты заңдарға әсер етті және бір ғасырдан астам уақыттан кейін американдық заңда діни еркіндікті бекіткен АҚШ Конституциясының бірінші түзетуінің маңызды алғышарты болды. 1664 – Бранденбург электоратындағы төзімділік туралы жарлық протестанттық христиан діндерінің бір-біріне экуменикалық төзімділігін болжады. 1685 – Потсдам жарлығы лютерандық Пруссия патшалығында гугеноттардың реформасына мүмкіндік берді. 1689 жылы Англия парламенті «Төзімділік туралы» заңға сәйкес, протестанттарды қорғады, ал католиктер мен квакерлерді қасақана шеттетуге тыйым салды. 1692 – Цинь әулетінің Канси императорының Қытайдағы төзімділік туралы жарлығы Рим-католик шіркеуін мойындады және Қытайда христиан дінін заңдастыра отырып, оның шіркеулері мен миссияларына шабуыл жасауға тыйым салды. 1712 – Эрнст Казимирдің Бюдингендегі төзімділік туралы заңы соғыс пен оба кезінде «vollkommene Gewissensfreiheit», яки «ар-ожданның толық еркіндігіне» кепілдік берді, бұл үшін азаматтық билік пен азаматтар абыройлы, лайықты және христиандық азаматтар ретінде әрекет етуін талап етті. 1723 – Англияның Андерсон Ұлы Отанының масондық туралы конституциясы өзінің бірінші мақаласында былай дейді: «Ер адамның діні не ғибадат ету тәсілі қандай болмасын, ол аспан мен жердің салтанатты сәулетшісіне сеніп, моральдық қасиетті міндеттерді орындаған жағдайда, ол тәртіптен шығарылмайды», масондық ложалардың саясатын бүгінге дейін қамтамасыз етеді. 1773 – Ресейдің Екатерина II-нің Төзімділік жарлығы Ресей империясындағы барлық діни конфессияларды қабылдап, мұсылман татарлармен ішкі саяси дауларға жауап берді, Польшаның бірінші бөлінісінен бастап оның билігінде болған еврейлердің көп санын қоспағанда. 1781 – Төзімділік патенті және одан кейінгі 1782 жылғы Төзімділік жарлығы, Киелі Рим императоры Иосип II-нің тұсында, Габсбург жерлерінде тұратын католик емес христиандарға, оның ішінде лютерандарға, кальвинистерге, еврейлерге және грек православтықтарға діни бостандық берді. Иосип II өлімі алдында оны күштен жойды. 1784 – Саксония электоры Клеменс Венцеслаустың Төзімділік жарлығы Триер электоратында протестанттарға төзімділік танытуға мүмкіндік берді. 1787 – Франция королі Людовик XVI-ның Версаль жарлығы гугеноттар мен еврейлерді қоса алғанда, католик еместерді қуғын-сүргіннен тоқтатуды ұсынды. 1791 – АҚШ Конституциясы, АҚШ құқықтарының негізінде, өзінің 1- түзетуінде АҚШ-та дін бостандығын былай деп бұйрықтайды: «Конгресс дін орнатуға немесе оның тегін танылуын тиыстыруға қатысты заң шығармауы керек».

1562 – The Edict of Saint Germain, by Catherine de' Medici (the regent for the young Charles IX of France), issued an Ecumenical limited toleration that ended insistent persecutions of non Catholics (mostly Huguenots), resulted from the 1516 Concordat of Bologna and a massacre of Huguenots a few week later open hostilities of the French Wars of Religion. 1568 – The Edict of Torda (or Turda), also known as the "Patent of Toleration" or "Act of Religious Tolerance and Freedom of Conscience", was an attempt by King John II Sigismund of Hungary to guarantee religious freedom in the realm. It broadened previous grants to Roman Catholics, Lutherans, and Calvinists so that they might include the Unitarian Church, allowing toleration without legal guarantees for other faiths. 1573 – The Warsaw Confederation made all Christian confessions equal in the Polish–Lithuanian Commonwealth. 1578 The Mughal Empire Sulh i kul, or "Absolute Peace Policy", inspired by its emperor Akbar's Din i Ilahi syncretic faith, defended and promoted Interfaith dialogue at least with Sikhism, Christianism, Buddhism, Jainism, and Hinduism. In such a way he even had a Vegan Prasada in a Langar with Guru Nanak. 1579 – The Union of Utrecht included a decree of toleration allowing personal freedom of religion. An additional declaration allowed provinces and cities that wished to remain Catholic to join the Union. 1598 – The Edict of Nantes, issued by the King of France, Henry IV, was the formal religious settlement which ended the first era of the French Wars of Religion, granting Huguenots legal recognition as well as limited religious freedoms, which included: freedom of public worship, the right of assembly, rights of admission to public offices and universities, and permission to maintain fortified towns. It was revoked in 1685 by Henry IV's grandson, Louis XIV, who once again proclaimed Protestantism to be illegal in France through the Edict of Fontainebleau. 1609 – The Letter of Majesty by Holy Roman Emperor Rudolph II, valid for the Kingdom of Bohemia and Duchies of Silesia, introduced freedom of religion and religious toleration for all population, including non privileged classes. 1649 – The Maryland Toleration Act, also known as the "Act Concerning Religion", by this British North American colony's Province of Maryland colonial assembly under the organization of its founder family, the Calverts, mandated religious tolerance for Catholicism protection of hegemonic Anglicanism and created the first legal limitations on hate speech in the world. It was revoked in 1654, before being reinstated again, and finally, repealed permanently following the Glorious Revolution 1692. The Maryland Toleration Act influenced related laws in other colonies and was an important predecessor to the First Amendment to the United States Constitution, which enshrined religious freedom in American law, over a century later. 1664 – The Edict of Toleration in the Electorate of Brandenburg predicted the Ecumenical tolerance of Protestant Christian denominations with each other. 1685 – The Edict of Potsdam allowed the reform of Huguenots in Lutheran Prussian Kingdom. 1689 – The Act of Toleration, by the Parliament of England, protected Protestants with the intentional exclusion of Roman Catholics and Quakers. 1692 – The Chinese Edict of Toleration, by the Kangxi Emperor of the Qing Dynasty, recognized the Roman Catholic Church and barred attacks on its churches and missions by legalizing the practice of Christianity in China. 1712 – The Tolerance Act of Ernst Casimir in Büdingen, amidst war an plague, guaranteed "vollkommene Gewissensfreiheit", or "complete freedom of conscience", by demanding in return that civil authorities and subjects to behave as honorable, decent, and Christian Civilians. 1723 The United Grand Lodge of England's Anderson's Constitutions of Freemasonry states in its first article: "Let a man's religion or mode of worship be what it may, he is not excluded from the order, provided he believe in the glorious architect of heaven and earth, and practice the sacred duties of morality." providing Masonic lodges Policies until today. 1773 – The Tolerance Edict of Catherine II of Russia responded to domestic political disputes with Muslim Tatars by the acceptance of all religious denominations in the Russian Empire, except for the large number of Jews, who were under its rule since the First partition of Poland. 1781 – The Patent of Toleration and its following 1782 Edict of Tolerance, by the Holy Roman Emperor Joseph II, extended religious freedom to non Catholic Christians living in Habsburg lands, including: Lutherans, Calvinists, Jews, and the Greek Orthodox. It was rescinded by Joseph II on his deathbed. 1784 – The Tolerance Edict of Elector Clemens Wenceslaus of Saxony allowed the toleration of Protestants in the Electorate of Trier. 1787 – The Edict of Versailles, by Louis XVI of France, proposed the end of persecutions of non Catholics, including Huguenots and Jews. 1791 – The Constitution of the United States, based on the United States Bill of Rights, commands in its 1st Amendment the Freedom of religion in the United States in the following terms: "Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof".

Соңғы заманауи кезең

1812 – Пруссия королі Фредерик Вильгельм III-нің Пруссиялық яһудилер жарлығы елде тұратын натурализацияланған ("eingebürgeten") яһудилердің құқықтарын кеңейтті. 1813 – Унитариандық көмек туралы заң, Унитарийлерге қатысты толеранттылықты кеңейтіп, протестант диссиденттерінің арасындағы Үшқұдайлыққа сенбеушілерге де рұқсат берді, осылайша Тәуелсіздік туралы заңға түзетулер енгізді. 1839 – Хавайлық төзімділік жарлығы, Камехамеха III-нің бұйрығымен, протестанттармен қатар католик миссионерлеріне де рұқсат берді. 1844 – Төзімділік жарлығы еврей диаспорасының қасиетті жерге оралуының сионистік процесінің басталуы болды, ол діннен бас тарту үшін капиталдық жазаны жойды. 1847 – Пруссия королі Фредерик Вильгельм IV-нің Төзімділік жарлығы, басқа нәрселермен қатар, діни сенімнен бас тартуға мүмкіндік берді.

20 ғасыр

1905 жылы Ресей патшасы Николай II-нің төзімділік жарлығы орыс православие шіркеуінен өзге діндерге заңдық мәртебе берді. Одан кейін, 1906 жылдың 30 қазанында православиелік шиизаттар мен сектанттарға заңдық мәртебе берген жарлық жарияланды. 1993 жылы Дін бостандығын қалпына келтіру туралы заңда (RFRA) «Үкімет, тіпті жалпыға бірдей қолданылатын ережеден туындаған жағдайда да, адамның дін тануын шектеуге болмайды» делінген.