Кіріспе
Лусена позициясы – шахматтың соңғы ойыны теориясындағы ең танымал және маңызды позициялардың бірі, онда бір жақта мұнара және піл, ал қарсыласының қолында мұнара бар. Карстен Мюллер бұл позиция соңғы ойын теориясындағы ең маңызды позиция болуы мүмкін дейді. Бұл мұнара мен пілге қарсы мұнара соңғы ойынының негізгі түрі. Егер пілмен осы позицияға қол жеткізе алса, ол ойынды міндетті түрде жеңе алады. Көптеген мұнара мен пілге қарсы мұнара соңғы ойындары, егер дұрыс ойналса, Лусена позициясына немесе Филидор позициясына жетеді. Пілмен ойнаған жақ жеңу үшін Лусена позициясына жетуге тырысады, ал қарсыласы тең ойнау үшін Филидор позициясына жетуге тырысады. Барлық ойындардың 8-10% құрайтын мұнара және кез келген санындағы пілдердің соңғы ойындары Лусена позициясына дейін қарапайымдануы мүмкін. Бұл белгілі бір жеңіс болғандықтан, пілмен ойнаған ойыншы көбінесе Лусена позициясына жетуге тырысады, ал қарсыласы оның алдын тыйып, оған жол бермеуге тырысады. Осы позицияны жеңудің тағы бір әдісі бар, ол тек c қатарынан f қатарына дейінгі пілдер үшін ғана қолданылады (қараңыз).
The Lucena position is one of the most famous and important positions in chess endgame theory, where one side has a rook and a pawn and the defender has a rook. Karsten Müller said that it may be the most important position in endgame theory. It is fundamental in the rook and pawn versus rook endgame. If the side with the pawn can reach this type of position, they can forcibly win the game. Most rook and pawn versus rook endgames reach either the Lucena position or the Philidor position if played accurately. The side with the pawn will try to reach the Lucena position to win; the other side will try to reach the Philidor position to draw. Rook and any number of pawns endgames, which occur in 8–10% of all games, may simplify to the Lucena position. As it is a known win, the player with the pawn will often try to reach the Lucena position, while the other player will try to prevent it. There is an alternate method for winning this type of position that works only for pawns on the c file through the f file (see ).
Кіріспе
Лусена позициясы испандық Луис Рамирес де Лусенаның есімімен аталады. Дегенмен, оның шахмат туралы «Repetición de Amores e Arte de Axedrez» (1497) кітабында бұл позиция кездеспейді. Бұл позиция туралы ең ертерек сақталған талқылау Алессандро Сальвионың «Il Puttino» (1634) еңбегінде, шахматшы Леонардо да Кутроның мансабы туралы роман, және осы формада келтірілген. Сальвио оны Сципионе Дженовиноға жатқызады. Қателік «Шахмат ойыны» кітабының алтыншы басылымынан туындаған болуы мүмкін, онда редактор Константин Шведе позицияны қате түрде «Лусена 96» деп атаған, бұл Антониус ван дер Линденің 1874 жылғы «XVI ғасыр шахматы» еңбегіндегі сілтемелерге байланысты шатасудың нәтижесі болуы мүмкін. Позиция жоғарыда және төменде көрсетілген (позицияны толығымен жылжытуға немесе айналдыруға болады, сондықтан пешка b-ден g-ға дейінгі кез келген қатарда орналасады). Ақтардың мақсаты – өзінің пешкасын патшаға айналдыру немесе қараны оның орнына мұнарасын беруге мәжбүрлеу. Екі нәтиже де ақтарға үлкен артықшылық береді және тікелей жеңіске жеткізеді. Ақтар өз пешкасын жетінші қатарға жеткізді, бірақ оның патшасы кедергі келтіргендіктен, патшаға айналдыру мүмкін емес. Ақтар патшасын жылжытқысы келеді, содан кейін пешкасын жылжытады, бірақ қара мұнара a қатарына өтуіне, ал қара патша c қатарына өтуіне кедергі келтіреді. Позицияның маңызды ерекшеліктері:
пешка – тор мұнарасынан басқа кез келген пешка;
пешка жетінші қатарға жеткен;
шабуылдаушы патша (пешкасы бар) өз пешкасының патша болатын қатарда орналасқан;
шабуылдаушы мұнара қарсыластың патшасын пешкадан кем дегенде бір қатармен бөліп тұрады;
қорғаушы мұнара пешканың қарсы жағындағы қатарда орналасқан.
the pawn is any pawn except a rook pawn
the pawn has advanced to the seventh
the attacking king (the one with the pawn) is on the queening square of its pawn
the attacking rook cuts off the opposing king from the pawn by at least one
the defending rook is on the file on the other side of the pawn
Ақтардың тікелей әрекеті (жоғарыдағы позицияда), мысалы:
1. Rd1+ Ke7
2. Kc7
1. Rd1+ Ke7
2. Kc7
ешқандай нәтиже бермейді. Қаралар ақ патшаны үнемі шахтап, ақтар еш прогресске жете алмайды:
2. Rc2+
3. Kb6 Rb2+
4. Ka7 Ra2+
5. Kb8
2 Rc2+
3. Kb6 Rb2+
4. Ka7 Ra2+
5. Kb8
Бесінші қатардағы көпір
Көпір бесінші қатарда да салынуы мүмкін (бірақ төртінші қатарда салу әлдеқайда жақсы). Негізгі нұсқа: 1. Rf5 (1. Rf4-ке қарағанда!) 1 Rc1 2. Ke7. Қара пешканы жоғарылату қаупін сезіне отырып, оны тексереді, яғни уақытты соқтыруға тырысады. 2 Re1+ 3. Kd6 Rd1+ 4. Rd5, сонда пешка жоғарылайды. Немесе 1 Kg6 2. Ke7. Жақсырақ 2. Rf8 Kg7 3. Rf4!, төртінші қатардағы көпірге оралу. 2 Kxf5! 3. d8=Q, және ақ патшайыммен бақтың жеңіске жету мүмкіндігі бар (бірақ қиын) ойын (пешкасыз шахмат ойынына қараңыз).
1. Rf5
(Instead of 1. Rf4!) 1 Rc1
2. Ke7
Threatening to promote the pawn, Black can just delay it with checks. 2 Re1+
3. Kd6 Rd1+
4. Rd5
and the pawn will promote. Or
1 Kg6
2. Ke7
Better is 2. Rf8 Kg7 3. Rf4!, back to a bridge on the fourth rank. 2 Kxf5! 3. d8=Q
and White has a winning (but difficult) queen versus rook endgame (see pawnless chess endgame).
Қалқалы пеш
Лусена әдісі мұнаралы пешкамен де жұмыс істейді, егер ақ мұнарадан төртінші қатарда болса, қара мұнара пешкаға жақын тік қатарда болмаса және ақ жүруге кезегі келсе. Әйтпесе, қорғаныс жасап тұрған патша пешкадан төрт тік қатарда бөлінуі керек, диаграммада көрсетілгендей. Бұл нағыз Лусена позициясы емес, себебі патша бірнеше тік қатармен бөлінген. Ақ жеңеді: 1. Rc1 Ke7 2. Rc8 Kd6! 3. Rb8 Ra2 4. Kb7 Rb2+ 5. Kc8 Rc2+ 6. Kd8 Rh2! 7. Rb6+ Kc5 8. Rc6+! Kxc6 9. a8=Q+ және ақ патшаға қарсы ферзьді жеңіске жеткізеді – мұнарасы патшасына жақын болған кезге қарағанда жеңу оңайырақ болатын ойын соңы.
1. Rc1 Ke7
2. Rc8 Kd6! 3. Rb8 Ra2
4. Kb7 Rb2+
5. Kc8 Rc2+
6. Kd8 Rh2! 7. Rb6+ Kc5
8. Rc6+! Kxc6
9. a8=Q+
and White has a won queen versus rook endgame – one that is easier to win than one where the rook is close to its king.
Кейбір ерекшеліктер
Барлық ұқсас позициялар жеңіс әкелмейді. Бұл позицияда қаралар тең түседі, себебі ол қауіпсіз түрде жақтан шахамат қоя алады. Бұл қорғаныс жұмыс істеуі үшін, қорғаныстағы мұнара мен шабуылдаушы патшаның арасында кем дегенде үш қатар болуы керек, сондай-ақ қорғаныстағы патша шахаматтарды тоқтатуға кедерес келтірмейтіндей орналасуы керек; яғни, қорғаныстағы патша пешканың "қысқа жағында" (пешка мен тақта жиегі арасында аз қатарлы жағы) болуы тиіс. (Толығырақ "қысқа жақты қорғаныс" туралы мұнара мен пешкаға қарсы мұнараның соңғы ойынында қараңыз.)