Кіріспе

Италиялық зергерлік дизайнер (1940–2021)

Эльза Перетти, OMRI OMM (1 мамыр 1940 – 18 наурыз 2021), итальяндық зергерлік дизайнер, қайырымдылықшы және модель болған. Оның Tiffany & Co. үшін жасаған зергерлік бұйымдары мен дизайндық туындылары Британ мұражайының, Бостонның Көркем өнер мұражайының және Хьюстонның Көркем өнер мұражайының 20 ғасырлық коллекцияларына қосылған. 1974 жылы «Хальстонет» атанған модель Перетти өзінің заманауи зергерлік бұйымдарымен Тиффаниге келді. Оның кеңінен танымал болған жұмыстары, оның ішінде «Бин», «Сүйек білезік» және «Ашық жүрек» сияқты бұйымдар Тиффани бизнесінің 10%-ына дейін жетті. Джон Лорингтің «Тиффани стилі – 170 жылдық дизайн» атты еңбегі оның зергерлік бұйымдары мен үстел жиырмасының дизайнына 18 бет арнады. Қайырымдылықшы ретінде Перетти көптеген мақсаттарды қолдады, сондай-ақ Испанияның Каталониядағы Сант-Марти-Велл тарихи ауылын жеке күшімен қайта жаңартуға кірісті. «Хальстон» телесериалы Эльзаның Халстонмен арақатынасын көрсетеді. 2019 жылы ол «Хальстон» деректі фильміндегі аңызға айналған дизайнермен арақатынасы туралы архивтік кадрларда пайда болды.

Ерте өмір

Перетти Италияның Флоренция қаласында Фердинандо Переттидің (1896–1977) және Мария Луиза Пигинидің кіші қызы ретінде дүниеге келді. Фердинандо Перетти 1933 жылы ірі итальяндық мұнай компаниясы Anonima Petroli Italiana (API) құрды. Өмірінің көп бөлігінде ол консервативті отбасысымен қарым-қатынасын үзіп, тек әкесі қайтыс болмас бұрын ғана онымен қайта табысты. Бастапқыда ол француз тілін оқытып, неміс тілді швейцариялық тау ауылы Гштадта шаңғы үйлетіп ақша тапты.

Зергерлік дизайн

1969 жылы Перетти Манхэттендегі бірнеше сәнгер үшін жаңа зергерлік бұйымдардың стильдерін жасауды бастады. Оның алғашқы дизайны, Испаниядағы күмісшімен жұмыс істеу нәтижесінде, қышқылған күмістен жасалған екі дюймдік гүл тостағанынан тұратын, былғары бауға ілінген әшекей болды. Бұл әшекейді Джорджо ди Сант-Анджелоның модельдерінің бірі сән көрсетілімінде тағып, ол үлкен сәтті болды. Перетти зергерлік өнер саласында жылдам дамып, 1971 жылы зергерлік дизайн саласындағы Coty сыйлығына ие болды және алғаш рет Vogue журналында пайда болды. 1972 жылы Нью-Йорктің танымал универмагтарының бірі – Блумингдейлде, Переттидің жеке бутигі ашылды. 1974 жылы ол Tiffany & Co компаниясымен күміс зергерлік бұйымдарды жасау бойынша келісімшартқа қол қойды. Ол Тиффани үшін отыздан астам коллекция жасады, оның жұмыстары "революциялық", "уақыттан тыс, ерекше және заманауи" деп сипатталды. Оған 47 миллион доллар көлемінде аванс төленді, ал басқа жылдары бұл көрсеткіш 10%-дан асып кетті.

Испания, Каталония

1968 жылы Перетти Испанияның Каталониядағы Сант-Марти-Велл шағын ауылында үй сатып алды. Келесі он жыл бойы ол үйді қайта жаңартып, осы процесте көбінесе қиын жағдайларда өмір сүрді. 1980 жылдарға қарай, горчица сары түсті үй оның сүйікті мекеніне айналды. Қазір Британ мұражайында сақталған, сарышаян мойынталғаны сияқты туындылары Сант-Марти-Веллдің флорасы мен фаунасынан шабыт алды. Алғашқыда Перетти суретшілер орталығын құруды жоспарлаған, бірақ қала "өзінің жеке ауылына" айналды, деп жазды The New York Times. Ол қосымша ғимараттар сатып алып, оларды жөндеуге тапсырды. Перетти сонымен қатар қаланың 16 ғасырдағы тарихи құжаттарын басқаруға, Ориол Маспонстың фотоархивін сақтауға және Эмпуриес қаласының римдік кезеңінен қалған ескерткіштерін қорғауға көмектесті. Перетти Сант-Мартиде жүзім шарап жасау үшін жүзімдіктер отырғызып, 2004 жылы Ка-л-Эльса, ал 2007 жылы Кан-Нобас есімді шараптық жүзімдіктерді құрды. Шарап зауыты 2008 жылы аяқталды және Eccocivi таңбасымен сатылды. Перетти сондай-ақ бейнелеу өнерін және Каталонияның тарихи, көркемдік және сәулеттік мұрасын насихаттады. Ол гитарист Майкл Лаукке және суретші-скульптор Роберт Лимос сияқты адамдарды Сан-Марти-Веллді пайдалануға шақырды. 2013 жылы Перетти Каталонияның Мәдениет және өнер жөніндегі Ұлттық кеңесінен (CoNCA) Ұлттық мәдениет сыйлығын алған алғашқы каталон емес адам болды. 2015 жылдан бастап ол Нандо және Эльза Перетти қоры (NaEPF) деп аталды. Бастапқыда қор қоршаған ортаны және жануарлар дүниесін қорғаумен, сондай-ақ гуманитарлық бағдарламалармен, әсіресе кедейлікті жеңуге бағытталған бағдарламалармен айналысты. Уақыт өте келе, қордың қызмет аясы "адам және азаматтық құқықтарды, оның ішінде білім алу құқығын, балалардың құқықтарын, әйелдердің құқықтары мен қадір-қасиетін" қолдау үшін жобаларды іске асыруға дейін кеңейді.

Жеке өмір

1970 жылдары Перетти фотограф Хельмут Ньютонмен романтикалық қарым-қатынаста болды. Өлім себебі жарияланбады, ол ұйықтағанда көз жұмды. Швейцарияның Цюрих қаласында тұрады.