Кіріспе

8-ғасырдағы парсы генералы, Аббасидтер төңкерісін басқарған Абу Муслим Абд әл-Рахман ибн Муслим әл-Хурасани (ابومسلم عبدالرحمان بن مسلم خراسانی; 718/19 немесе 723/27 жылы туған, 755 жылы қайтыс болды) немесе Бихзадан Пур Вандад Хормозд (بهزادان پور ونداد هرمزد) – Омейядтар әулетін құлатып, Аббасидтер халифатын құруға әкелген Аббасидтер төңкерісінің басшысы. Әбу Муслимнің тегі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ 740 жылдардың басында ол Аббасидтердің өкілдерімен байланысқа түскен, ал 745 жыл шамасында Хорасанға жіберілген. 747 жылы Әбу Муслим Омейядтардың үстемдігіне қарсы ашық көтеріліс ұйымдастырып, Мервті жылдам басып алды. Ол Аббасидтердің Хорасанды бақылауын бірте-бірте күшейтіп, 750 жылы Аббасид халифаты құрылғаннан кейін провинцияның губернаторы болып тағайындалды. Әбу Муслимнің өсіп келе жатқан ықпалы мен халыққа танымал болуын сезген екінші Аббасид халифасы әл-Мансур оның өлімін бұйырды. Ол 755 жылы халифаның алдында дінге қарсы шығу айыбымен өлім жазасына кесілді.

Шығу тегі және атауы

Ғұлам Хосейн Юсуфидің айтуынша, "көздер оның нағыз аты мен тегі туралы келіспейді. Бір деректерде оны Годарз бен Бозоргмехрдің ұрпағы деп, Эбрахим деп атайды; енді біреулері оны Вендад Хормоздың ұлы Бехзадан дейді; ал кейбіреулері Аббасидтер немесе Әлидтермен байланыстырады. Бұл пікірлердің бәрі күмәнді". Ол, көбінесе, парсы тегінен шыққан және Мервте немесе Исфахан маңында дүниеге келген. Бану Иджл руының өкілі.

Хурасан билігі және өлімі

Аббасидтер билігі орнағаннан кейін Әбу Мұслим Хурасанды билеуші болып қалды. Әл-Мансур бес сақшысына жасырын түрде оны өлтіруге ишара жасады. Әбу Мұслимнің мүсілденген денесі Тигр өзеніне тасталды, ал оның қолбасшыларына оның өліміне келісу үшін пара берілді.

Крипто-Зороастризм

Әбу Муслимнің ақырында құлап, дінге қарсылық танығандықтан атқылануы оның ислам дініне адалдығына күмән тудырды. Атап айтқанда, бұл оның мобад Сунпадпен жақын қарым-қатынасын және зороастризмді жиі мақтауын қамтиды. Горгандағы сәтті науқанынан кейін, бір тайпа адамы Әбу Муслимнің күзетін айналып өтіп, сақалын қырқып, күшті киім (кушти) киіп, зороастризмді ұстанғандай болып, Омейядтардың құлауы туралы хабар жеткізгені туралы мәлімет бар. Бұдан оның әскерлерінің зороастрий тегінен болуы мүмкін деген ой туындайды. Сонымен қатар, Әбу Муслимнің Хорасандағы барлық араб тілділерді өлтіруді жоспарлағаны туралы жазбалар сақталған. Ол зороастрийлермен жеке қалғанда былай деді: "Мен тапқан Сасанилердің кітабында араб империясының тағдыры шешілген. Мен қабаны қиратып бітіргенше қайтпаймын, себебі ол күннің орнына қойылған, ал біз күнді бұрынғыдай қибла етіп аламыз."

Мұра

Оның өлтірілуі Хурасан халқының көңіліне жақпады, және Әл-Мансурдың қатыгездікпен қолданған әдістеріне халқының наразылығы мен көтерілісі туды.