Кіріспе
Батыс Үнді аралдары тізбегіндегі музыка тарихы Кіші Антиль аралдарының музыкасы Батыс Үнді аралдарының шығыс және оңтүстік бөлігін құрайтын шағын аралдар тізбегінің музыкасын қамтиды. Кіші Антиль музыкасы Кариб музыкасының кең ауқымды санатының бір бөлігі болып табылады; көптеген халықтық және танымал музыка африкалық, еуропалық және жергілікті американдық элементтердің қоспасы болып табылатын афроамерикалық музыкалық кешеннің бір бөлігі. Кіші Антиль аралдарының музыкалық мәдениеті негізінен еуропалық саудагерлер мен отарлаушылар әкелген африкалық құлдардың музыкасына негізделген. Африкалық музыкалық элементтер Батыс Африканың көптеген тайпаларының аспаптары мен стильдерінің қосындысы, ал еуропалық құл иелері өз музыкаларын қосты, сондай-ақ Үндістаннан келген иммигранттар да осы үрдіске қатысты. Кіші Антиль аралдарын музыкалық тұрғыдан қай ел отарлағандығына қарай бөлуге болады. Бұрынғы британдық колониялар Тринидад пен Тобагоны қамтиды, олардың калипсо стилі басқа бұрынғы британдық колониялардың музыкасының маңызды бөлігі болып табылады, олар да Биг Драм биі сияқты дәстүрлерді ортақ пайдаланады. Француз аралдары Мартиника мен Гваделупада танымал зоук стилі бар және Гаити музыкасымен де тығыз музыкалық байланысқа ие, өйткені Гаити де бір кезде француз колониясы болған, бірақ Кіші Антиль аралдарының құрамына кірмейді. Голланд колониялары Кюрасао, Бонайр және Аруба біріктірілген ырғақты танымал стильді бөліседі. Аралдар сонымен қатар Суринам музыкасының жанры – казекоға деген құштарлықты бөліседі; Суринам және оның көршілері Гайана мен Француз Гвианасы Антиль аралдарымен және басқа Кариб аралдарымен байланысты халықтық және танымал стильдерді бөліседі, сондықтан бұл елдердің екеуі де Антиль немесе Кариб музыкасының кең контекстінде зерттеледі.
The music of the Lesser Antilles encompasses the music of this chain of small islands making up the eastern and southern portion of the West Indies. Lesser Antillean music is part of the broader category of Caribbean music; much of the folk and popular music is also a part of the Afro American musical complex, being a mixture of African, European and indigenous American elements. The Lesser Antilles' musical cultures are largely based on the music of African slaves brought by European traders and colonizers. The African musical elements are a hybrid of instruments and styles from numerous West African tribes, while the European slaveholders added their own musics into the mix, as did immigrants from India. In many ways, the Lesser Antilles can be musically divided based on which nation colonized them. The former British colonies include Trinidad and Tobago, whose calypso style is an especially potent part of the music of the other former British colonies, which also share traditions like the Big Drum dance. The French islands of Martinique and Guadeloupe share the popular zouk style and have also had extensive musical contact with the music of Haiti, itself once a French colony though not part of the Lesser Antilles. The Dutch colonies of Curaçao, Bonaire and Aruba share the combined rhythm popular style. The islands also share a passion for kaseko, a genre of Surinamese music; Suriname and its neighbors Guyana and French Guiana share folk and popular styles that are connected enough to the Antilles and other Caribbean islands that both countries are studied in the broader context of Antillean or Caribbean music.
Сипаттамалары
Кіші Антиль аралдарының музыкасы көбінесе музыкалық аймақ ретінде талқыланғанымен, мұндай жіктеудің пайдасы шектеулі. Кіші Антиль аралдары музыкалық тұрғыдан тілдік байланыстар бойынша бөлінеді, ең маңызды жақындасу Доминика мен Сент-Люсия арасында байқалады, екеуі де негізінен ағылшын тілінде сөйлейді, бірақ француз отаршылдығының тарихи әсеріне ұшыраған. Аралдар тілдік ерекшеліктеріне байланысты, «Антиль музыкасы» термині көбінесе осындай музыкалық аймақтардың бірін білдіреді. Мысалы, «Дүниежүзілік музыкаға арналған Rough Guide» кітабында «Антиль музыкасы» деген тарау бар, ол толығымен француз Антиль аралдары – Мартиника мен Гваделупаға арналған, ал Голланд Антиль аралдары туралы қысқаша қосымша берілген. Ағылшын тілді музыка контекстінде «Антиль музыкасы» термині көбінесе Тринидад пен Тобагоға, оның әйгілі калипсо стиліне қатысты қолданылады. Мысалы, музыка зерттеушісі Питер Мануэль барлық ағылшын тілді аралдарды Тринидад калипсо дәстүрлерінің нысаны ретінде қарастырады, ал француз тілді Антиль музыкасы үшін «Кіші Антиль аралдарының музыкасы» деген атауды қолданады. Мануэль, көптеген авторлар сияқты, Суринам мен Гайананы Кариб музыкасының бір бөлігі ретінде қарастырады, өйткені екі елдің де голланд отаршылдығының тарихы бар, сондықтан олар көбінесе Аруба мен Нидерланд Антиль аралдарымен бірге топтастырылады. Дегенмен, Антиль музыкасы Карнавал мерекесінің (әсіресе Тринидад пен Тобагода) және калипсо сияқты ән шыршау дәстүрлерінің маңыздылығымен сипатталады. Кіші Антиль аралдарында үнді-кариб халқы да көптеп қоныстанған. Үнді-Кариб музыкасы Кариб аймағының басқа жерлерінде де кездеседі, бірақ үндік әсерге ие стильдердің басымдығы Антиль музыкалық көрінісінің ерекшелігі болып табылады. Аймақтық формаларды Кариб теңізінен тыс жерлерде де табуға болады, ең әйгілісі – Нью-Йорк қаласындағы Бруклиндегі Еңбек күні карнавалы, онда музыка мен шерулер, мас және болат оркестрлері өтеді. Бұл карнавал Нью-Йоркке тән және жалпы Кариб мәдениетінің элементтерін көрсетеді.
Калипсо және калипсоға ұқсас дәстүрлер
Калипсо ең жақын байланыста Тринидад аралымен, бірақ ол Кіші Антиль аралдарына және шетелге тарады. Кариб теңізіндегі көптеген аралдарда осыған ұқсас дәстүрлерді табиғи түрде кездестіруге болады. Антиль аралдарында калипсоның көптеген танымал жұлдыздары Тринидад пен Тобагодан шыққан; Монтсерраттан келген Стрела сияқты ерекшеліктердің көпшілігі басқа ағылшын тілінде сөйлейтін аралдардан келді. Музыка авторы Питер Мануэль, калипсо сияқты ән формаларының қазіргі ағылшын тіліне бағытталғандығына қарамастан, олардың бастаулары "афрофранцуздық креол мәдениетінде" жатыр деп санайды және калипсо сөзінің түбірі – карисо, алғаш рет Мартиникалық әншіге қатысты қолданылғанын атап көрсетеді. Калипсо әндерінің жиынтығы сатирикалық, саяси, ашық және қызықты лирикасымен, бәсекелестік пен той жасау сипатымен, сондай-ақ әлеуметтік ұйымдастыру мен бейресми байланыстағы рөлімен сипатталады. Ямайкалық менто, калипсоға ұқсас музыканың ең белгілі түрі болып табылады. Кариакоу аралында калипсоға ұқсас ән стилі, сондай-ақ канбулай мерекелері, калинда әндері және стальной оркестрлер бар, олардың барлығы Тринидадтың туысқан дәстүрлеріне ұқсас, бірақ олардан ерекшеленеді. Тринидадтың қазіргі заманғы ықпалы Кариакоу ән стилін ұйымдастырды және аралда калипсо тіректеріне ұқсас жарыстар өткізіледі. Антигуаның беннасы да осы ән жиынтығының бір бөлігі болып табылады, ол жаңалықтарға бағытталған және ашық, көбінесе сатирикалық лирикамен, сондай-ақ ырғақты, жылдам стильмен ерекшеленеді.
Карнавал
Жыл сайынғы карнавал тойлаулары Кіші Антиль аралдары мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. Карнавал жылдың әртүрлі уақыттарында тойланады – Ұлы тойдан бұрын, Рождество кезінде немесе шілде мен тамыз айларында. Әртүрлі билер, әндер мен шерулер ұйымдастырылады. Байқаулар көп кездеседі, әсіресе Калипсо королі мен королевасы сайыстары Британдық Антиль аралдарының көпшілігінде, АҚШ-тың Виргин аралдарында, сондай-ақ француз Сент-Мартин және басқа да жерлерде өткізіледі. Британдық Антиль карнавалдары көбінесе J'ouvert дәстүрімен біріктірілген, ол калипсо және сока тобының шерулерін қамтиды және олардың тойлауларының ең жарқын бөлігі болып табылады. Жазғы карнавалдарға Антигуа, Сент-Винсент және Гренадиндер, Синт-Эвстатиус, Сент-Джон, Сент-Люсия, Гренада, Саба, Невис және Ангилья кіреді, соңғы екеуі әсіресе танымал калипсо жарыстарымен мәшһүр. Рождество карнавалдары Монсеррат, Сент-Крой, Сент-Мартин және Сент-Китсте өткізіледі; Монсерраттың ерекше карнавалына маскарадтар мен стальной оркестрлер кіреді, ал екі аралда да калипсо жарыстары ұйымдастырылады. Сент-Мартен карнавалы, Құтқарылу мерекесінен бір ай кейін өтеді, фестивальдің кульминациясы ретінде король Муи Муиді өртеп жіберумен танымал. Көптеген аралдарда, әсіресе француз және голланд Антиль аралдарында, Ұлы тойға дейінгі карнавалдар өткізіледі, олардың ішінде Мартиника, Аруба, Сент-Бартелеми, Бонайр, Кюрасао, Доминика, Сент-Томас және Гваделупа бар.
Британдық Антиль аралдары
Кіші Антиль аралдарында ағылшын тілінде сөйлейтін аралдарда көптеген танымал дәстүрлер бар. Бастапқыда Батыс Африкадан шыққан ежелгі халық музыкасына негізделген калипсо жанры бүкіл аралдарда танымал; Тринидадтан шыққан сока сияқты басқа да танымал дәстүрлер де бүкіл аймақта кеңінен белгілі. Ағылшын тілінде сөйлейтін Кіші Антиль аралдарында (және шетелде), әсіресе Тринидад пен Тобагода, сондай-ақ Антигуа мен Барбудада болат барабан ансамбльдерін кездестіруге болады. Британдық Антиль аралдары да белгілі бір халықтық дәстүрлерді бөліседі. Шығыс Кариб халықтық калипсосы бүкіл аймақта таралған, сондай-ақ Тринидадтың Шанго музыкасы сияқты Африка-Кариб діни музыка стильдері де бар. Үлкен барабан фестивалінің түрлері Желбасты аралдардың барлық жерінде, әсіресе Сент-Винсент пен Гренадиндерде кездеседі. Карнавал Кіші Антиль аралдарының барлық аралдарында және Кариб теңізінің қалған бөлігінде халықтық музыканың маңызды мерекесі болып табылады. Калипсо – бенна мен ментоны қамтитын ұқсас халықтық және танымал Кариб стильдерінің спектрінің бір бөлігі, бірақ Кіші Антиль музыкасының ең танымал жанры болып қала береді. Калипсоның тамырлары толыққанды белгілі емес, бірақ оның 18 ғасырдағы Тринидад пен басқа да Кариб аралдарында, мысалы Сент-Люсияда пайда болғанын білеміз. Дегенмен, қазіргі заманғы калипсо 19 ғасырда басталды, ол маскарад әні lavway, француз креолдық belair және таяқпен шайқас әні chantwell сияқты әртүрлі элементтердің қосылуынан туындады. Калипсоның алғашқы дамуы Тринидад құлдарының карнавалды қабылдауымен тығыз байланысты, оның ішінде камбулай барабандары мен музыкалық маскарад процессиялары болды. Халықтық калипсо 20 ғасырдың басында, Атилла Гунн және Роринг Лайон сияқты халықаралық деңгейде танымал калипсо орындаушыларының пайда болуымен дамыды.
Француз Антиль аралдары
Француз креол музыкасы ең әйгілісі Мартиника мен Гваделупамен байланысты, бірақ Сент-Люсия және Доминика аралдарында да француз Антиль музыкасы кездеседі. Креол музыкасы француз нұсқасынан өзгеше квадрил биінің басты рөлде болуымен сипатталады және Гаити меренгісімен байланысты. Квадрилл – француз Антиль мәдениетінің маңызды символы. Мартиника мен Гваделупаның өзгеше халықтық дәстүрлері бар, олардың ішінде Гваделупаның гво касы және Мартиниканың домбырасы мен тибвасы ерекше аталады. Гво ка – жеті негізгі ырғақтан және олардың түрленулерінен тұратын соқпалы музыка түрі. Ол gwo ka moderne ретінде жаңартылды, бірақ дәстүрлі ауылдық өнер көрсетулер (левоз) әлі де жиі кездеседі. Доминиканың француз креол халық музыкасы квадрильге негізделген, оған джин-пинг деп аталатын топтар сүйемелдейді. Халықтық әңгімелер (конт) мен әндер (беле) де елдің музыкалық ерекшелігінің маңызды бөлігін құрайды.
Каденс-липсо
Cadence lypso – 1970 жылдардың доминикалық кадрандары. Каденс липсоны насихаттаудағы жетекші тұлға – Гваделупа аралында орналасқан доминикалық Exile One тобы және гаитилік Каденс рампасы немесе компасын тринидадтық калипсомен үйлестірген Grammacks тобы болды, соның салдарынан бұл музыкалық стиль каденс липсо деп аталды; алайда, топтың репертуарының басым бөлігі кадрандардан тұрды. Кадан мен калипсоның қосылуы топтың репертуарының шағын бөлігін ғана құрайды: Exile One сияқты барлық доминикалық кадран топтары регги, калипсо және көбінесе кадран немесе компас музыкасын орындады. Доминикалық кадран доминикалық және Кариб теңізі/латын ырғақтарының, сондай-ақ рок-гитаралардың, соул стиліндегі вокалдың, АҚШ-тан келген фанк бас және духовой аспаптардың әсерімен дамыды. 1970 жылдардың соңында Гордон Хендерсон Cadence lypso-ны «Кариб теңізі мен Африка музыкалық үлгілерінің дәстүрлі мен заманауиды үйлестіретін синтезі» деп анықтады.
Зук
Зоуктің ырғақты музыка стиліне шабыт Гаити компасынан, сондай-ақ Граммакс пен Экзиль Уан танымал еткен Доминика каденс липсосынан келеді. Зоукта гво ка, тамбур, ти бва және бигуин виде элементтері айқын байқалады. Зоуқтың көптеген әртүрлі стильдері болғанымен, кейбір ортақ белгілері бар. Мартиника мен Гваделупаның француз креол тілі маңызды элемент болып табылады және музыканың ерекше бөлігін құрайды. Жалпы, зоук жұлдызды әншілерге басымдық береді, аспапшыларға көңіл аз бөлінеді, ал өнер көрсетулер көбінесе студиялық жазбалардан тұрады. Этномузыколог Джоселин Гильболт зоуқтың эволюциясына басқа Кариб стильдері, әсіресе Доминика каденс липсосы, Гаити каденсі және Гваделупа бигуинінің әсер еткенін айтады. Зоук 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Антиль музыкасының бұрынғы стильдерінің элементтерін пайдалана отырып, сондай-ақ басқа жанрларды импорттау арқылы пайда болды. Kassav тобы ең танымал зоук тобы болып қала береді. Kassav балакадри мен баль-гранмун билерінен, бигуин мен мазуркадан, сондай-ақ қазіргі Кариб теңізінің компас, регги және сальса музыкасы сияқты әсерлерінен шабыт алды. Зоук концерттері көп ұзамай американдық және еуропалық рок пен хеви метал дәстүрлеріне ден қоя бастады, ал жанр әлемге, әсіресе дамып келе жатқан елдерге тарады. Зоук көптеген қосалқы жанрларға бөлінді. Оларға зоук махаббаты, Эдит Лефел мен Жиль Флоро сияқты әртістердің поп-балладалары, Зоук R&B және Лорд Коссити сияқты рагга зоук топтары, олар жанрды басқа әсерлермен біріктірді, кіреді.
Зоук-оқырман
Zouk Love – бұл француз Антиль аралдарының каденциясы немесе компасы, баяу, жұмсақ және сезімтал ырғағымен сипатталады. Оның дыбысы негізінен бірдей, бірақ бұл жанрларға көбірек бойы жеткенде айқын айырмашылықтарды байқауға болады. Офелия Мари осы жанрдың негізгі өкілі. Zouk Love өнерімен айналысатын басқа суретшілер француздық Батыс Үндістан, Нидерланды және Африкадан шыққан. Көрермендердің сүйікті суретшілері – француздық Вест-Индиядан шыққан Эдит Лефел мен Николс, сондай-ақ Нидерландыда тұратын Сюзанна Лубрано және африкалық суретші Кайша, Гил Семедо.
Буйон
Буйон (Boo Yon) – Доминиканың танымал музыкасының бір түрі, сондай-ақ Гваделупа мен Мартиникада «секіру музыкасы» деп те аталады. Бұл жанрдағы ең танымал топ – Windward Caribbean Kulture (WCK), ол 1988 жылы кадан (немесе каденс-липсо), лапо кабут барабандары, халықтық стильдегі джинг-пинг және жылдам темпті электронды барабан үлгілерін қолданып, осы стильді қалыптастырды. Тілдік тұрғыдан алғанда, буйон ағылшын және доминикалық креол француз тілдеріне негізделген. Соңғы кезде раггамуффин стиліндегі вокалмен (буйон муффин) жұмыс істейтін диджейлер алға шығып, жаңа буын үшін дыбысты жаңартты. Triple K International, Ncore және француз Антиль аралдарында гастрольдеген буйон топтарының жаңа буынының танымалдығының арқасында Гваделупадан шыққан буйонның танымал түрі «буйон гвада» деп аталады. «Секіру» 90-шы жылдарда Met Veye WCK сияқты әндермен ең гүлденген кезеңін бастан өткерді, бірақ көбінесе фонограмма ретінде немесе карнавалда орындалды. Доминикамен өзара сауданың және Гваделупаның Дүниежүзілік креол музыка фестиваліне белсенді қатысуының нәтижесінде Triple Kay және MFR тобы сияқты жетекші топтар демократияланды, ал жергілікті артистер, соның ішінде Daly қатысқан Allo Triple Kay ремиксі және «Big Ting Poppin’ Daly» сынды туындылар пайда болды. Буйон гваданың танымал түрі – «буйон хардкор», ол оның ұятсыз және зорлық-зомбылыққа толы мәтіндерімен ерекшеленеді. Танымал буйон гвада музыканттары: Wee Low, Suppa, Doc J, Yellow gaza және т.б.
Халықтық музыка
Зук – қазіргі француз Антиль аралдарының ең танымал музыкасы, бірақ Мартиника аралында 20 ғасырдың басында ерекше танымал болған шоуваль-буа және бигуин стильдері де пайда болды. Шоуваль-буа әртүрлі ерекше аспаптарды қамтиды және Клод Германия, Деде Сент-При, Пакатак және Тумпак сияқты халықаралық деңгейде танымал орындаушыларға ие, ал бигуин 1920 жылдан бері халықаралық атаққа ие болып, содан бері жаңартылып, поп-музыка тыңдармандарына бейімделді, бұл оны зукқа зор ықпал етті. 1930-1950 жылдары аралдардағы би-оркестрлер арасында бигуин биі кең таралды. Бигуиннің басқа Кариб жанрларында, мысалы, меренге және компаста кездесетін пенчильоның бір түрі бар. 1940-1950 жылдары осы би-топтары кубалық, американдық және гаитилік халық музыкасының ықпалына түсті. Африкалық, жергілікті және еуропалық текті адамдар басым, бірақ соңғы көшпендер Ливан, Қытай және Үндістаннан музыкалық стильдер әкелді. Халық музыкасында аралдар Комбинированный ритм, сондай-ақ жергілікті сүйіктілер – «Happy Peanuts» және «Expresando Rimto i Ambiente» сияқты топтармен танымал. Суринам материгіндегі казеко музыкасы да танымал. Тамбу – Аруба, Бонайр (кейде бари деп аталады) және Кюрасаода кездесетін музыка мен би түрі. Тамбу – Кюрасаоның ерекше маңызды символы. Тамбуда аган, чапи, үшбұрыш, вири және басқа да аспаптар қолданылады, олардың көптегені африкалық түпкілікті Музиек ди зумби немесе Кюрасаоның рухтық музыкасының бөлігі болып табылады. Кюрасаоның халық музыкасы сондай-ақ гвине немесе папиаменто тілінің сеши нұсқасында орындалатын апентатоникалық сөздері бар жұмыс әндерінің бай дәстүрін қамтиды. Симадан егін жинау фестивалі аралдардың барлығында кездеседі және сиыр мүйізінен жасалған качу трубасын қамтиды. Бонайрдегі Симадан фестивалі сорго сабағынан жасалған аэрофон – беку және басқа жерлерде карко деп аталатын конх раковинасынан жасалған кинконды пайдаланумен де ерекшеленеді. Халық әндерінің түрлері – орақ сеу, симадан және вапа. 19 ғасырдан бастап басқа да әндер импортталды, соның ішінде Оңтүстік Американың хоропо және пасильо, испандық Кариб теңізінің меренгесі және басқа да жаңа әндер, билер мен аспаптар. Осы алуан түрлі қоспадан Голланд Антиль аралдарының ең ерекше және ұзақ уақыттан бері сақталған халықтық дәстүрі – тумба пайда болды. Индо-Кариб музыкасы әр түрлі жылдық фестивальдарда маңызды рөл атқарады, мысалы, көктемгі фагва, онда чаутал әдетте бәсекелі түрде және командалармен орындалады. Индо-Кариб мұсылмандары Хосайды (Мухаррам) тасса барабандарымен бірге жүзіп жүрген шерулермен тойлайды. Үйлену тойына арналған музыка – Индо-Кариб музыкасының тағы бір маңызды бөлігі, онда тан әндері басым. Тан әнін домбыра және дхантал сүйемелдейді, кейде пиконгтың ықпалымен ауызша тартыс болады. Индо-Кариб халықтық музыкасы 1980 жылдардың соңында чатни музыкасының өркендеуімен халықаралық назарға ілікті. Чатни – би музыкасы, қазіргі түрінде сока аспаптарымен, мысалы синтезаторлар мен қысым барабандарымен сүйемелденеді. Бұл стиль «чатни сока» деп аталады.