Кіріспе

Лондонның орталығындағы аркалық көпір, Бристольдегі көпір.

Воксхолл көпірі – Лондонның орталығында орналасқан, II* дәрежелі тізімде тұрған болатты және гранитті палубалық аркалық көпір. Ол Темза өзенін оңтүстік жағалаудағы Воксхолл мен солтүстік жағалаудағы Пимлико аралығында оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай кесіп өтеді. 1906 жылы ашылған бұл көпір, 1809 және 1816 жылдар аралығында Темзаның оңтүстік жағалауын жаңарту жобасының аясында салынған, бастапқыда Регент көпірі деп аталған, бірақ кейін Воксхолл көпірі деп өзгертілген бұрынғы көпірдің орнын басты. Көпір бұрын пароммен қызмет көрсететін өзеннің бір бөлігінде салынған. Көпірдің екі де нұсқасының құрылысы қиындықтарға толы болды, ал бірінші және екінші көпірлердің екеуі де бірнеше архитекторлардан бірнеше рет қайта жобалауды қажет етті. Бастапқы көпір – Темза өзені арқылы салынған алғашқы темір көпір, ол жеке компаниямен салынды және 1879 жылы мемлекеттік меншікке алынғанға дейін ақы төлемелі көпір ретінде жұмыс істеді. Сегіз жыл бойы салынған екінші көпір Лондонның алғашқы трамвай жолдарының бірі болды, ал кейіннен автобустарға арналған алғашқы екі жолдың біріне айналды. 1963 жылы көпірдің орнына жеті қабаттан тұратын дүкендер, кеңселер, қонақ үй бөлмелері және демалыс орындары бар заманауи құрылыс салу ұсынылды, бірақ жоспарлар шығындарға байланысты тоқтатылды. Жолдық схемаға және балюстрадаға енгізілген өзгерістерді есептемегенде, қазіргі көпірдің дизайны мен сыртқы түрі 1907 жылдан бері дерлік өзгерген жоқ. Бүгінде көпір Лондонның жол жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады және А202 тас жолы мен Велосипедтік супермагистралі 5 (CS5) Темза арқылы өтеді.

Өмірбаян

13 ғасырдың басында англо-нормандық жалдамалы әскер Фалькс де Бреоте сол кездегі бос батпақтарда, Оңтүстік Ламбетте, Уэстминстерден Темза өзенінің арғы бетінде сарай салды. 1223-24 жылдары де Бреоте және басқалары Генрих III-ге қарсы бүлік көтерді; Лондон мұнарасын басып алуға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін де Бреотенің Англиядағы жерлері тәркіленді және ол Францияға, кейін Римге жер аударылды. Оның Ламбет сарайын қоршаған жерлер Фалкс залы, кейін Воксхолл деп аталды. 1661 жылы ашылған Жаңа көктем бақшалары (кейін Воксхолл бақшалары) саябағының маңындағы тұрғын үйлерді есептемегенде, Воксхоллдағы жер 19 ғасырға дейін сиреп қоныстанды. 1806 жылы Ральф Додд Темзаның оң жағалауын дамыту үшін, Хайд-парк бұрышынан Кеннингтон мен Гринвичке дейін жаңа үлкен жол салу арқылы жоспар ұсынды, бұл жол қолданыстағы Уэстминстер көпірінен жоғарырақ өтетін еді, бірақ заң жобасы қабылданбады. 1809 жылы Парламентке жаңа заң жобасы ұсынылды, ал Баттерси көпірінің иелері оны қабылдауға және өтемақы алуға келісті. Осы кірістен Vauxhall Bridge Company компаниясы Battersea Bridge иелеріне жаңа көпірден түскен кірістің азаюына өтемақы төлеуге міндетті болды. Джон Ренниге жаңа көпірді жобалау және салу тапсырылды, жеті аркалы тас көпір мақұлданды. Ренни бастапқы тас жобасына қарағанда әлдеқайда арзан болатын он бір аралықтан тұратын темір көпірдің жаңа жобасын ұсынды. Уокердің баяндамасы жобаның екінші рет тоқтатылуына әкелді, ал Уокердің өзі тас тіректері бар тоғыз 78 фут (24 м) темір арканы жобалап, салуға тағайындалды, бұл Темза өзенінің үстінен салынған алғашқы темір көпір болды. 1816 жылдың 4 маусымында, құрылыс басталғаннан кейін бес жылдан астам уақыт өткен соң, көпір ашылды, бастапқыда Джордж, Уэльс принцінің құрметіне Регент көпірі деп аталды, бірақ көп ұзамай Воксхолл көпірі деп қайта аталды. Сонымен қатар, үлкен Миллбанк түрмесі көпірдің солтүстік жағында салынды, бұл тұрғын үйлер салуға кедеріс келтірді. 1844 жылдың қыркүйегінде көпшілік көпірге жиналып, Астли амфитеатрының клоуны Мистер Барридің қаздар сүйреген ваннада Воксхолл көпірінен Уэстминстер көпіріне жүзуін тамашалады. Метрополис көпірлері туралы 1877 жылғы заң (40 және 41 Vict. c. xcix) қабылданды, бұл Метрополитендік жұмыс басқармасына (МЖБ) Хаммерсмит көпірі мен Ватерлоо көпірі арасындағы Лондонның барлық көпірлерін сатып алуға және олардан жол ақысын алып тастауға мүмкіндік берді. Тіректер алынып тасталды, олардың орнына бір үлкен орталық арка орнатылды. Т. Г. Джексон көпірлердің дизайнын "билік иелерінің өнер мәселесіне деген толық бейжайлығының" белгісі деп сипаттады. Үлкен тас тіректерді салу жоспарлары оңтүстік тірек Эфра өзенін бөгейтіні анықталған кезде тоқтатылуға тиіс болды, бұл кезде өзен жер астына бұрылып, дауылдан қорғау үшін кәріз ретінде пайдаланылды және осы жерде Темзаға құйылатын еді. Эфра өзенін көпірдің солтүстігінде Темзаға қосылу үшін қайта бағыттау қажет болды. Негіздер мен тіректер салынғаннан кейін, өзен төселінің сазы осы жерде бетон көпірдің салмағын көтере алмайтыны анықталды. Гранит тіректер орнатылғаннан кейін, қолданыстағы тіректерге болаттан жасалған құрылысты салу туралы шешім қабылданды. Бини мен Морис Фицморис жобалаған және LCC инженерлері 437 000 фунт стерлинг (шамамен £) құнымен салған 809 фут (247 м) ұзындығы және 80 фут (24 м) ені бар құрылыс салынды. Жаңа көпір 1906 жылдың 26 мамырында, бес жыл кешігіп, Уэльс принці мен LCC төрағасы Эван Спайсердің төрағалығымен ашылды. Жаңа көпірдің құрылысын салуға келісімшарт алған Чарльз Уолл LCC-ге ағаштан жасалған уақытша көпір үшін 50 фунт төледі, ол ағаштан және 580 тонна металл сынығынан тұрады.

Мүсіндік

Жаңа көпір қатаң функционалды дизайнмен салынды, және көптеген беделді сәулетшілер жаңа көпірді жобалаушы инженерлердің жобалау процесінде ешқандай сәулетшілермен кеңеспеуіне шағымданып, наразылық білдірді. Олардың үлкендігіне қарамастан, мүсіндер көпірді пайдаланушылардың назарына ілікпейді, себебі оларды көпірден емес, тек өзен жағалауынан немесе кемелерден өтетін кезде ғана көруге болады. Кристалл сарайының дизайнынан шабыттандырылып, оны «Кристалл көпірі» деп атау жоспарланған. Құрылымның өзі ауа кондицияланған шыны қабықпен жабылатын еді, сол кезде көрме орындарының жетіспеушілігі байқалды. Ұсыныстарға көптеген адамдар қызығушылық танытса да, Лондон округтік кеңесі құрылысқа жұмсалатын шамамен 7 миллион фунт стерлинг (£) құнына келісім бермеді, нәтижесінде жоба тоқтатылды. 1970-ші және 1980-ші жылдары аймақтағы бірнеше өнеркәсіп орындары жабылып, Воксхолл көпірінің оңтүстік жағындағы жерлер бірнеше қайта құру жобаларының сәтсіз аяқталуынан бос тұрды. Ең айқын жағдай 1979 жылы болды, сол кезде көпірдің оңтүстік жағындағы жердің иесі, Кит Уикенден депутаты, бұл жерді кең ауқымды қайта дамытуды ұсынды. Жобада кеңселер, 100 салтанатты пәтер және Тейт галереясының заманауи өнер жинағын көрсетуге арналған галерея болуы тиіс еді. Офистер 152 метрлік жасыл шыныдан жасалған мұнарада орналастырылу жоспарланған, оған «Жасыл алып» деген лақап ат қойылды, бірақ ол көп қарсылыққа ұшырады. Сол кездегі Қоршаған ортаны қорғау министрі Майкл Хеселтин жобаға рұқсат бермеді, ал жер бос қалды.