Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның орталық бөлігіндегі өзен, тағы бір өзен.
River in central Scotland
another river
Форт өзені – Шотландияның орталық бөлігіндегі маңызды өзен, елдің шығыс жағалауындағы Солтүк теңізіне құяды. Оның су жинау алабы Шотландияның Орталық белдеуіндегі Стирлингширдің көп бөлігін қамтиды. Стирлингтен жоғары орналасқан өзеннің жоғарғы ағысының гаэль тіліндегі атауы – Abhainn Dubh, яғни "қара өзен". Су тасқынына дейінгі өзеннің бөлігі (М9 тас жолынан өткен жерден кейін) Uisge For деп аталады.
The River Forth is a major river in central Scotland, long, which drains into the North Sea on the east coast of the country. Its drainage basin covers much of Stirlingshire in Scotland's Central Belt. The Gaelic name for the upper reach of the river, above Stirling, is Abhainn Dubh, meaning "black river". The name for the river below the tidal reach (just past where it is crossed by the M9 motorway) is Uisge For.
Атауы
Forth протокельт тілінен *Vo rit ia (баяу ағыс) сөзінен туындаған, бұл ескі гаэль тілінде Foirthe сөзіне алып келген.
Forth derives from Proto Celtic *Vo rit ia (slow running), yielding Foirthe in Old Gaelic.
Курс
Форт өзені Стирлингтің батысындағы Троссах тауларында басталады. Бен Ломондтың шығыс беткейлері Душрей суына құйылады, ол Лох Ардтан келетін Авонду өзенімен қосылады. Бұл екі ағыстың қосылысы Форт өзенінің басталуы саналады. Одан ол шамамен шығысқа қарай Аберфойл арқылы ағып, 5 км-дей төменде Кельти суымен бірігеді. Содан кейін Стирлингтің Карсінің жазық кеңістігіне құяды, оның ішінде Фландрия батпағы да бар. M9 тас жолының батысында оған Тейт өзені қосылады (ол өзі Лох Венахар, Лох Любнайг, Лох Ахрей, Лох Катрин және Лох Войлді құрады). Алдағы саласы – M9 тас жолының шығысында орналасқан Аллан Уотер. Сол жерден Форт өзені Стирлингтің ежелгі портына қарай иреліп ағады. Стирлингке жеткенде өзен кеңейіп, таяз сулы болады. Бұл өзеннің соңғы (маусымдық) арқауының орналасқан жері. Стирлингтен Форт шығысқа қарай ағып, Фаллин қаласынан өткенге дейін оңтүстіктен Баннок Бёрн өзенін қабылдайды. Содан кейін ол Клэкманнанширдегі екі қаладан өтеді: біріншіден Камбус (онда Девон өзені қосылады), одан кейін Алоа. Артқа (өзеннің оңтүстік жағалауында) және Кинкардинге (солтүстік жағалауында) жеткенде өзен кеңейе бастайды және Форт шығанағына айналады.
The Forth rises in the Trossachs, a mountainous area west of Stirling. Ben Lomond's eastern slopes drain into the Duchray Water, which meets with Avondhu River coming from Loch Ard. The confluence of these two streams is the nominal start of the River Forth. From there it flows roughly eastward through Aberfoyle, joining with the Kelty Water about 5 km further downstream. It then flows into the flat expanse of the Carse of Stirling, including Flanders Moss. Just west of the M9, it is joined by the River Teith (which itself drains Loch Venachar, Loch Lubnaig, Loch Achray, Loch Katrine, and Loch Voil). The next tributary is the Allan Water, just east of the M9. From there the Forth meanders into the ancient port of Stirling. At Stirling the river widens and becomes tidal. This is the location of the last (seasonal) ford of the river. From Stirling, the Forth flows east, accepting the Bannock Burn from the south before passing the town of Fallin. It then passes two towns in Clackmannanshire: firstly Cambus (where it is joined by the River Devon), closely followed by Alloa. Upon reaching Airth (on the river's south shore) and Kincardine (on its north shore), the river begins to widen and becomes the Firth of Forth.
Өзендегі елді мекендер
Банктердің бойында Аберфойл, Гаргуннок, Стирлинг, Фаллин, Камбус, Троск, Алоа, Оңтүстік Алоа, Дунмор, Эйрт және Кинкардин сияқты көптеген елді мекендер орналасқан. Бұл елді мекендерден кейін су тұзды болады және көбінесе Форт фиордының бір бөлігі деп есептеледі.
The banks have many settlements along them, including Aberfoyle, Gargunnock, Stirling, Fallin, Cambus, Throsk, Alloa, South Alloa, Dunmore, Airth, and Kincardine. Beyond these settlements, the water turns brackish, and is usually considered part of the Firth of Forth.
Порт қызметі
XVI-XVII ғасырларда Стирлинг порты Шотландияға тауарлар келіп, Еуропаға экспортталатын өте қарқынды порт болды. Осының нәтижесінде, Стирлинг Ханза қалаларымен, Бельгиядағы Брюггемен және Нидерландыдағы Веремен (сол кезде Кампвере деп аталған) тығыз байланыста болды. 1707 жылдан кейін Америкамен сауда жаңа бағытқа айналды, сондықтан сауда белсенділігінің көп бөлігі шығыстағы Стирлингтен батыстағы Глазго портына көшті. Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Стирлинг порты қайтадан дамыды: ол Шотландияға шай импорттау үшін маңызды арнаға айналды. Соғыстардан кейін басқа сауда түрлері де бірте-бірте қалпына келді, бірақ порт иелері кемелерге салған жоғары жағалау алымдарының кесірінен өсім баяу болды, бұл Стирлингтегі азау шаруашылық саудагерлері үшін экономикалық тұрғыдан оны аз тартымды етті. Бүгінде Стирлинг порты қолданыстан шығып қалды, бірақ оны қайта жаңарту жоспарлары бар.
In the sixteenth and seventeenth centuries, Stirling harbour was a busy port, with goods coming into Scotland and being exported to Europe. As a result, Stirling had very close ties with the Hansa towns, with Bruges in Belgium, and with Veere (known at the time as Campvere) in the Netherlands. After 1707, trade with America became the new focus, and so a lot of trade activity shifted from Stirling in the east to the port of Glasgow in the west. During World Wars I and II, Stirling harbour began thriving again: It became a gateway for importing supplies of tea into Scotland. After the wars, other trade activities slowly returned, but growth was slow because the harbour's owners levied heavy shore duties on shipping, making it less economically attractive to the few agricultural merchants who were based at Stirling. Today, Stirling's harbour has fallen into disuse, but there are plans to redevelop it.
Көпірлер
Стирлингтен жоғары қарай өзен өте тар болып, оны көптеген жерлерде кесіп өтуге болады. (Бұрынғыда, қазіргі заманғы дренаж жүйелері орнатылғанға дейін өзенді кесіп өту қиын болды, себебі өзен жағалауындағы жер көбінесе қауіпті батпақты болатын.) Дегенмен, Тейт және Аллан өзендерімен біріккеннен кейін, өзен кеңейіп, едәуір көпір салу қажеттігі туады. Стирлингте кем дегенде 13 ғасырдан бері өзен үстінен көпір бар, ол 1936 жылға дейін шығысқа қарайғы жалғыз жол өткелі болды, содан кейін Кинкардинде тағы бір жол өткелі ашылды. Кинкардин көпірінен жоғары орналасқан Клэкманнаншир көпірі 2008 жылдың 19 қарашасында ашылды. Аллоа айналмалы көпірі бұрын солтүстік жағалаудағы Алоа қаласын оңтүстік жағалаудағы Троск қаласымен байланыстырған. Ол 1885 жылы ашылып, 1970 жылы жабылып, көбінесе бұзылды: қазір тек металл тіректері ғана қалды. Өзен бойымен төмен қарай, Солтүстік Куинсферри және Оңтүстік Куинсферри қалаларын жалғайтын тағы бір теміржол көпірі орналасқан, ол 1890 жылы ашылған әйгілі Форт көпірі және 1964 жылы ашылған Форт-роуд көпірі. Форт-роуд көпірінің батысында Куинсферри өткелінің құрылысы 2011 жылы басталды және ол 2017 жылдың 4 қыркүйегінде толық ашылды.
Upstream from Stirling, the river is rather narrow and can be crossed in numerous places. (Crossing used to be more difficult before the installation of modern drainage works, because the ground was often treacherously marshy near the riverbank.) However, after its confluence with the Teith and Allan, the river becomes wide enough that a substantial bridge is required. At Stirling, there has been a bridge over the river since at least the 13th century, and it was the easternmost road crossing until 1936, when another road crossing was opened at Kincardine. The Clackmannanshire Bridge, just upstream of the Kincardine Bridge, opened on 19 November 2008. A railway bridge, the Alloa Swing Bridge, previously connected Alloa on the northern shore with Throsk on the southern shore. It opened in 1885 and was closed and mostly demolished in 1970: Only the metal piers remain. Much further downstream, joining North Queensferry and South Queensferry, is another railway bridge, the famous Forth Bridge, which opened in 1890, and the Forth Road Bridge, which opened in 1964. To the west of the Forth Road Bridge is Queensferry Crossing, construction of which began in 2011: It finally opened on 4 September 2017.
Аралдар
Екі арал ("инч" деп аталады) Стирлингтен төмен ағыстағы қисық-бұрық су айдынында орналасқан: Камбус жанындағы Туллибоди Инч және Аллоа жанындағы Аллоа Инч. Екі арал да салыстырмалы түрде кішкентай және адам тұрмайды.
Two islands (known as "inches") lie in the meandering estuarine waters downstream from Stirling: Tullibody Inch, near Cambus, and Alloa Inch, near Alloa. Both islands are fairly small, and are uninhabited.
Кино мен теледидарда
River Forth (1956): 15 минуттық үнсіз, қара-ақ фильм, онда малдардың көшелермен отарлап жүрген көріністері бар. Британияның жоғалған жолдары Гриф Рис Джонспен (2012): 3-ші бөлім Frew жерінде мал айдаушылардың кездесетін қиындықтарын көрсетеді, сиырлардың Auld Brig арқылы өтіп бара жатқандағы суреттері және әуеден түсірілген кадрлар бар. Sruth gu Sal, 1-ші бөлім: Форт өзеніне арналған 25 минуттық репортаж (2 қараша 2009).
River Forth (1956): A silent, 15 minute, black and white film that includes scenes of animals being herded through the streets. Britain's Lost Routes with Griff Rhys Jones (2012): Episode 3 explores the difficulties that cattle drovers might have encountered at Frew, shows cows being taken across the Auld Brig, and includes aerial shots. Sruth gu Sal, Episode 1: A 25 minute look at the Forth River (2 Nov 2009).