Кіріспе

Римдік асыл әйел (б.з.д. 40 ж.)

Фулвия (; б.з.д. 40 ж.) – Рим Республикасының соңғы кезеңінде өмір сүрген аристократ римдік әйел. Фулвияның маңызды саяси династияға тууы оның қарым-қатынастарын жеңілдетіп, кейіннен Публий Клодий Пулхер, Гай Скрибоний Кюрий және Марк Антониймен некелесуіне мүмкіндік берді. Осы адамдардың барлығы Юлий Цезарьдың қолдаушылары, трибундары және «популярлар» ретінде үміткер саяси мансапқа ие болды. Фулвия саясатқа белсенді қатысқан әйел ретіндегі табандылығы және Цезарь Августың (Октавиан, болашақ император Август) қарсы Перузин соғысындағы рөлі үшін ежелгі Рим тарихындағы маңызды тұлға болып қала береді. Ол үш некесінің артында маңызды саяси рөл атқарды. Антонийдің мансабына қатысқаны үшін танымал болғанымен, Фулвия күйеулеріне дейін немесе олармен некелескеннен кейін саясатқа қатысқан-қатыспағаны туралы көптеген ғылыми пікірталастар бар. Дегенмен, бір нәрсе анық: ол саясатқа қатты қызығушылық танытып, уақыт өте келе дауысы күшейе түсті. Ол үшінші некесі кезіндегі қызметімен және б.з.д. 41–40 жылдардағы Перузин соғысына қатысқандығымен ең көп танымал. Ол римдік монеталарда бейнеленген мифологиялық емес алғашқы әйел.

Туу және ерте өмір

Фулвия Римде немесе Тускулумда туып өскен. Оның туған күні белгісіз. Фулвия Тускулумнан шыққан Фулвий руының мүшесі болды. Фулвийлер Римдегі ең беделді республикалық плебейлердің бай отбасыларының бірі еді; отбасының бірнеше мүшесі консул болып, сенаторларға айналды, бірақ б.з.д. 125 жылдан кейін Фулвийлердің ешкім консул болғандығы тіркелмеген. Фулвия Марк Фулвий Бамбалий мен Семпронияның жалғыз баласы еді. Осының салдарынан Фулвия Фулвий және Семпроний әулеттерінің соңғы өкілі болуы мүмкін, яғни ол өте құнды мұрагер болғанға ұқсайды.

Клодиус Пулхермен неке

Оның алғашқы некесі Публий Клодий Пулхермен б.з.б. 62 жылы шамасында болған. Фулвия мен Клодийдің екі баласы болды: ұлы, Публий Клодий Пулхер және қызы Клаудия. Олар жұбайлар ретінде қайда болса да бірге баратын. Кейін Клаудия Октавианға үйленді, ол кейіннен Римнің бірінші императоры болды. 52 ж.б.з. Клодий преторлыққа кандидат болды; оның консулға кандидат және қарсыласы Тит Анний Миломен арасындағы саяси бәсеке зорлыққа ұласты. Мило және оның тобы 18 қаңтарда Аппий жолында Клодийді өлтірді. Фулвия алғаш рет оның өлімінен кейін тарихқа енді. Фулвия мен оның анасы Семпрония Милоның сот процесінде болды, ал Фулвияның куәлігі айыптау тарапынан берілген соңғы куәлік болды. Мило кінәлі деп танылып, елден қуылды. Клодий тірі кезінде көптеген топтарды бақылап, Фулвия олардың адалдығымен байланысты билік пен мәртебесін сақтап қалды. Ол коллегияларды ұйымдастыруға қатысқан болуы мүмкін деген дәлелдер де бар. Дегенмен, Клодийдің өлімінен кейін де Клодийдің жақтастары күшті болды, себебі Фулвия оның саяси әлеуетін түсінді. Фулвия осы күшті саяси жақтастарды оның өлімінен кек алу үшін пайдаланды; ол және оның анасы оның денесін Рим көшелеріне әкелді, сонда римдік азаматтар оның жараларын көріп, Милоға ашуланып, наразылық білдірді. Сондықтан Фулвия өзінің алғашқы күйеуінің өлімінен кейін қалыптасқан саяси ахуалға белсенді түрде араласып, "оның көзге көрінетін символы және естелік ретінде" қызмет етті.

Скрибониус Кюриомен неке

Помпей Римде билікті қолға алғаннан кейін, ол марқұм Клодийдің қалған жақтастарын, оның ішінде капитан мен трибундарды әскери күшпен қуды. Бұл Фулвияны марқұм күйеуінің мұрасын қала ішінде жалғыз қорғауға итермеледі, ол өзінің ықпалын және саяси беделін кеңейтуге барлық мүмкіндікті пайдаланды. Оның жесірлік күйі ұзаққа созылмады, себебі римдіктердің дәстүрлі аза тұту мерзімі он айға созылды. Фулвия екінші күйеуі Гай Скрибоний Курионға Азиядан оралғаннан кейін және аза тұту мерзімі өткен соң үйленген болуы мүмкін. Олар б.з.д. 52-51 жылдары үйленді, осылайша оны Клодийдің халыққа бағытталған саясатының заңды жалғастырушысы және мұрагері ретінде бекітті. Ол Гай Юлий Цезарь мен Клодийдің жақтастары үшін маңызды болды, Фулвиямен некесі және Клодийдің мұрасын насихаттауы осы өте маңызды тұлғалардың сенімді және құнды саяси одақтасы болуына себеп болды. Б.з.д. 50 жылы, Фулвияға үйленгеннен кейін, Курион трибун болып сайланды. Б.з.д. 49 жылы Курион Солтүстік Африкадағы Баграда шайқасында, Юлий Цезарь үшін Нумидия королі Юба I-ге қарсы шайқаста қаза тапты. Азамат соғысы кезінде Фулвия Римде немесе жақын жерде болған болуы мүмкін, өйткені Цезарьдің әскерлері Италияны басып алған. Ол сол кезде Клодийден екі баласы болды және Курионның ұлына жүкті болған немесе босанған болуы мүмкін.

Марк Антониймен неке

Африкада Курио қайтыс болғаннан кейін Фулвия элиталық топтардағы маңызды жесір ретінде танымал болды және оның саяси мүдделері жақсы білінетін. Оған үйлену Клодий мен оның клиенттерімен байланыс орнатып, күйеуіне ақша мен саяси ұйымдастыруға мүмкіндік берер еді. Сонымен қатар, оның келесі күйеуі Клодийдің балаларының әкесі болып, оны Клодий саясатына одан да жақын қылар еді. Шын мәнінде, Фулвияның үшінші және соңғы некесі б.з.д. 47 немесе 46 жылдары, Курио қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Антониймен болды. Дегенмен, Цицерон Фулвия мен Антонийдің б.з.д. 58 жылдан бері қарым-қатынаста болғанын айтқан. Цицерон олардың қарым-қатынасы туралы «Филиппикаларында» Антонийге қарсы шабуыл ретінде жазды. Оның сөзіне қарағанда, Фулвия мен Клодий үйленген кезде Антоний бір рет әскери қызметтен түнде Римге жасырын оралып, Фулвияға өзінің махаббатын білдіретін хатты жеке тапсырған және әйгілі актриса Китериспен қарым-қатынасын тоқтатқанын айтқан. Цицерон сондай-ақ Антоний Фулвияға ақша үшін үйленгенін айтты, бірақ олар үйленген кезде Антоний белгілі саясаткер болған. Ол б.з.д. 49 жылы трибун болып, Цезардың әскерлеріне қолбасшылық еткен және б.з.д. 47 жылы Ат шебері болған. Фулвияның Антониймен некесі бағыныштылық емес, керісінше, олар «күшті саяси күшке» айналды. Фулвия бұрынғы күйеуі Клодий басқарған топтардың қолдауын сақтап қалды. Клодийдің балаларымен ашық байланыс орнату арқылы Антоний осы қолдауды жинап, Фулвияның ықпалы арқылы Клодийдің қалған топтарын Долабелла мен оның жақтастарына қарсы соғыста пайдаланды. Әйелінің саяси байланыстары мен Юлий Цезармен жақын достығының арқасында Антоний Цезар өлтірілгеннен кейін Римдегі ең қуатты адамға айналды. Сондықтан Фулвияның саяси оқиғаларға белсенді қатысуы заңды болды. Цезар қайтыс болғаннан кейін Сенат оның танымалдығын мойындап, Цезар жоспарлаған барлық заңдарды қабылдауға ниеттенгенін мәлімдеді. Антоний Цезардың құжаттарын иеленді және кез келген заңды қолдау үшін құжаттарды ұсынуға қабілетті болғандықтан, Фулвия мен Антоний байлық жинап, зор билікке ие болды. Ол Антонийді б.з.д. 44 жылы Брундизийдегі әскери лагеріне ертіп барған. Аппиан б.з.д. 44 жылдың желтоқсан айында және б.з.д. 43 жылы Антоний шетелде болғанда және Цицерон Антонийді мемлекет жауы деп жариялауға үгіт жүргізгенде, Фулвия Антонийді қолдау үшін үгіт жүргізу арқылы мұндай жарияламаларға қарсы тұруға тырысқанын жазды. Антоний б.з.д. 43 жылы Октавиан, болашақ император Август және Марк Эмилий Лепидпен бірге Екінші Триумвират құрды және жазалау шараларын жүзеге асыра бастады. Саяси одақты нығайту және Клодий мүддесін ілгерілету үшін Фулвияның қызы Клавдия жас Октавианға тұрмысқа шықты. Аппиан мен Кассий Дион Фулвияның жауларын жою және Римді бақылау үшін қажетті қаражатты жинау үшін қолданылған қатаң жазалау шараларына қатысқанын айтады. Антоний өзінің саяси жауларын, әсіресе Цезар өлтірілгеннен кейін консулдығын теріс пайдаланғаны үшін оны ашық сынаған Цицеронды қуғынға салды. Көптеген көне дереккөздер Фулвия Антоний мен Клодий үшін Цицероннан кек алуға қуанғанын жазса да, Кассий Дио ғана ол Цицеронның тілін алтын шаштықпен тесіп, оның сөз өнеріне соңғы кек алуын жасаған қуанышын сипаттаған.

Өмірбаян

Б.з.б. 42 жылы Антоний мен Октавиан Римнен шығып, Юлий Цезардың өлтірушілерін – Маркус Юний Брут пен Гай Кассий Лонгинды қуды. Фулвия Римдегі ең күшті әйел ретінде қалды, себебі ол ондаған жылдар бойы саяси қабілеттерін көрсеткен болатын. Кассий Дионың сөзіне қарағанда, Фулвия Рим саясатын бақылап тұрды. Дио былай деп жазды: «Келесі жылы Публий Сервилий мен Луций Антоний консулдар болып сайланды, бірақ іс жүзінде Антоний мен Фулвия билік жүргізді. Ол, Октавианның қалың елі және Антонийдің әйелі болғандықтан, Лепидтің жалтақдығына қарамастан, істерді өзі басқарды, сондықтан сенат та, халық та оның қалауына қарсы келетін ешқандай іс жасаған жоқ». Одан кейін триумвирлер провинцияларды бөлісті. Лепид батысқа кетті, ал Антоний Мысырға барып, Клеопатра VII-мен кездесті. Октавиан б.з.б. 41 жылы Римге оралып, Цезардың ардагерлеріне жер берді, Фулвияның қызымен ажырасып, Фулвияны жоғарғы билікке талпынуда айыптады. Октавиан Антонийдің есебінен ардагерлердің адалдығын жеңіп алып жатыр деп қорқып, Фулвия балаларымен бірге ардагерлерге Антонийге деген қарыздарын еске түсіру үшін жаңа елді мекендерге үнемі сапар шекті. Фулвия сондай-ақ Антоний Римге оралғанға дейін жер бөлісін кейінге жылдыруға тырысты, осылайша екі триумвир мақтандырылуын бөлісе алатын болар еді. Октавиан Италияда, Антоний шетелде болғанда, Фулвия күйеуінің інісі Луций Антониймен одақтасып, Октавианға қарсы Марк Антонийді қолдады. Бұл әрекеттер саяси және әлеуметтік дүрбелең тудырды. Б.з.б. 41 жылы Октавиан мен Фулвия арасындағы шиеленіс Италияда соғысқа ұласты: б.з.б. 41-40 жылдардағы Перузин соғысы. Аппианның сөзіне сүйенсек, Фулвия Мысырдағы Антоний мен Клеопатраның қарым-қатынасына қызғанышпен қарағандықтан, соғыстың басты себебі болды; ол Антонийдің назарын Италияға қайтару үшін Октавиан мен Луций арасындағы шиеленісті күшейткен болуы мүмкін. Алайда, соғыс туралы хабарсыз Антоний әлі де шығыс провинцияларында болды, ал оның легиондары оның бұйрықтарына сенімсіздікпен қарады және Луцийге көмектеспеді. Бұл қақтығыс кезінде Фулвия Праенестеде болғанымен, ол Луцийге көмектескенін көрсететін дәлелдер бар. Аппианның айтуынша, ол «Галлиядан Вентидий, Азиний және Календі Луцийге көмектесуге шақырды және тағы бір әскер жинап, Планктың басқаруымен Луцийге жіберді».

Октавианның Фулвия туралы өлеңі Марциалдан үзінді

Соғыс кезінде Октавианның Перузиядағы әскерлері Фулвияға жеке қарапайым сөздермен жазылған сызба оқтарды қолданды. Октавиан б.з.д. 40 жылы оған қарсы Глафира атты Каппадокияның бұрынғы құрлыс ханымымен Антонийдің қарым-қатынасын еске алатын ұятты эпиграмма жазды. Бұл туралы Марциал өзінің бір өлеңінде айтқан:

Фулвияның өлімі

Перузиядағы қоршау екі айға созылды, содан кейін Октавиан Луцийді 40 жылдың ақпанында аштырып, қарсыласудан бас салдырды. Луцийдің бас иесі болғаннан кейін Фулвия балаларымен бірге Грекияға қашып кетті. Апианның мәлімдемесінше, ол Афинада Антониймен кездесті, ол оның соғысқа араласуына наразы болды. Антоний Октавианмен мәмілелесу үшін Римге қайтып келді, ал Фулвия Ахаядағы Коринфке жақын Сиционда белгісіз аурудан қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Антоний мен Октавиан оны өздерінің жанжалдасуына кінәлі етуге мүмкіндік алды. Плутархтың сөзінше, "Цезарьмен келісуге одан да көп мүмкіндік туды. Себебі Антоний Италияға келгенде, Цезарь оған ешқандай айып тақпауға ниеттенген, ал Антоний өзіне тағылған қандай да бір айыпты Фулвияға таңуға дайын еді". Антоний мен Октавия үйленген соң, ол Фулвияның барлық балаларын қабылдап, тәрбиеледі. Фулвияның қызы Клодия Пулкраның Октавианнан ажырасқаннан кейінгі тағдыры белгісіз. Оның ұлы Марк Антоний Антиллды Октавиан 30 жылы Египеттегі Александрияда өлімге кесті. Оның кіші ұлы Юл Антоний Октавианнан аман қалды және б.з.б. 40 жылдан бастап Кіші Октавия тәрбиеледі. Юл Октавияның қызы және Октавианның қарындасы Клаудия Марцелла Майорға үйленді, олардың ұлы Луций Антоний және, мүмкін, қызы Иулла Антония болды.