Кіріспе

Жаңа Франция интенданты – Жаңа Франция француз колониясының әкімшілік лауазымы еді. Ол колонияның барлық азаматтық басқаруын бақылап отырды. Ол қоныстану мен экономикалық дамуға, сондай-ақ әділеттіліктің басқарылуына ерекше назар бөлді. Жаңа Франция интендантының лауазымын XIV Людовик құрды. 1663 жылы Людовик және оның министрі Жаңа Францияға жаңа конституция беруге шешім қабылдады. Жүз серіктестің жарғысы күштен шығарылды және 1647 жылы құрылған Квебек Кеңесі қайта ұйымдастырылып, Жаңа Францияның Бас Кеңесіне айналды. Бас Кеңес губернатордан, епископтан, интенданттан, бас прокурордан, хатшыдан және бес кеңесшіден тұрды. Жаңа Франция интенданты колонияның қаржылық мәселелерін, ақшаны және т.б. басқарғандықтан, сондай-ақ колонияның инфрақұрылымын басқарғандықтан, колония үкіметінде зор ықпалға ие болды.

Позицияның шығу тегі

Француз төңкерісіне дейінгі бір жарым ғасыр ішінде Франциядағы негізгі әкімшілік ұйым Généralité деп аталды. Бұл бөлімнің басында Әділет, полиция және қаржы интенданты орналасты. У. Б. Мунроның айтуынша, интендант "патшаның мүддесіне деген адалдығымен ерекшеленетін және белгілі бір мағынада монархияның абсолютизмін көрсететін өте кең әкімшілік өкілеттіктерге ие болды". Интендант ешқандай билік, заңдар мен ережелерге бағынбады. Ол тек патша тағайындаған, оны қызметтен алып тастаған және тек патшаға ғана жауапты болды. Францияда интенданттар әкімшілік жүйеде маңызды рөл атқарды. Пьер Клементтің сөзіне сәйкес, олар лауазымын пайдаланып қысым көрсетушілердің жасаған әрекеттерін, тіпті өлім жазасына дейін қарауға міндетті болды. Сонымен қатар, олар азық-түлік жағдайын және түрмелердің жағдайын қадағалап отырды. Бас прокурорлар провинциядағы барлық заңбұзушылықтар туралы интенданттарға хабарлады. Олар сондай-ақ әскерлердің жабдықталуын тексеріп, сарбаздарды шағымсыз соттады. Соңында, олар салықтармен және жолдар, каналдар, кен орындары сияқты инфрақұрылыммен айналысты. Тарихи деректер бойынша, бұл лауазым бастапқыда кардинал Ришельеге тиесілі деп есептелген. Алайда, бұл лауазым Ришелье заманына дейін де болған. Оның өкілеттіктері XVII ғасырдың бірінші ширегінде осы деңгейге жеткендіктен, кардинал министр оларға көп қоса алмады.

Қуат ауысуы

Жаңа Франция интенданты мен Егеменді кеңес құрылғанға дейін, губернатор 1647 және 1648 жылдарғы корольдік жарлықтармен губернатордың билігін шектеу үшін құрылған Квебек ескі кеңесімен заң шығару, атқару және сот биліктерін бөлісті. Шындығында, губернаторлар өздерінің құзыретінен асып кететін жағдайлар жиі кездесетін. Егеменді кеңес құрылғаннан кейін билік ауысып, немесе, дәлірек айтқанда, одан да көп бөлінді, сондықтан "бұрын губернатордың функцияларының көп бөлігі кеңеске берілді". Интендантқа тәртіп пен қауіпсіздікті орнату және Жаңа Франция колониясын басқарудағы маңызды міндеттерді жүзеге асыруға құқық берілді.

Жаңа Францияның интенданттары

Интендант қызметі алғаш рет 1663 жылдың көктемінде Жаңа Франция істерімен байланысты пайда болды. Колберттің кеңесі бойынша король Жаңа Францияға француз провинциясының үлгісіндегі жаңа үкіметтік құрылымды енгізуге шешім қабылдады. 1663 жылдың сәуір айында жаңа әкімшілікті құру туралы жарлық шығарылды. Осы әкімшіліктің құрамында қаржы, құқық және есеп ісі саласында білім алған интендант колонияның қаржысына негізгі жауапкершілікті жүктелетін болды. Король әдетте интенданттарды патшалық қызметтен тағайындайтын. Бұл адамдар ерте жасында қызметке түсіп, монархияның мүдделеріне адалдығы мен қызметтегі өнімділігінің нәтижесінде жоғары лауазымдарға көтерілгендер еді. Жаңа Франция интенданттары белгілі бір мерзімге тағайындалмайтын. Іс жүзінде, мерзімдері әртүрлі болды, бірақ Мунроның сөзінше, "орташа қызмет мерзімі шамамен сегіз жарым жылды құрады". Бұл лауазымға көптеген адамдар ұмтылмады, себебі ол зор жауапкершілік пен ауыр еңбекпен байланысты болды. Сонымен қатар, сол кезге қарағанда еңбекақысы төмен еді: жылына он екі мың ливр. Дегенмен, осы лауазымды қабылдағандар оны үлкен жетістікке қадам ретінде қарастырды. Сондықтан олар тәждің құрметіне ие болу үшін өзін дұрыс ұстауға тырысты. Мунроның айтуынша, "әр интендант патшадан өкілеттіктерін және құзыретін көрсететін тағайындалу туралы жарлық алды". Бұл жарлықтар әртүрлі болғанымен, жалпы біркелкілік сақталды. Мунроның пікірінше, бұл жарлықтар "интендант колониядағы әкімшіліктің нақты өкілі" екенін көрсететін жалпылама түсініктерде жазылған. Интенданттың міндеттері колониядағы сот жүйесін, қаржыны және полицияны қадағалаудан тұрды. Ол Жоғарғы Кеңестің төрағасы және судья болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар полиция, сауда, бағалар, валюта, отаршылдық және жер иелігі құқықтарына қатысты ережелерді әзірлеуге жауапты болды. Дегенмен, интенданттың әскерге қатысты билігі болған жоқ. Ол тек Теңіз министріне есеп беретін.