Кіріспе
Джеймс Генри Грейтхед (6 тамыз 1844 – 21 қазан 1896) – ағылшын механикалық және азаматтық инженері, Лондон метрополитені, Винчестер соборы және Ливерпуль жоғары темір жолындағы жұмыстарымен әйгілі болған. Ол сонымен қатар Англия арнасы, Ирланд теңізі және Бристоль арнасы тоннельдерін ұстаушылардың ерте жақтастарының бірі еді. Оның өнертабысы Лондон метрополитенінің бұлжымас "Түтік" деген лақап атын алуына себеп болды.
James Henry Greathead (6 August 1844 – 21 October 1896) was an English mechanical and civil engineer renowned for his work on the London Underground railways, Winchester Cathedral, and Liverpool overhead railway, as well as being one of the earliest proponents of the English Channel, Irish Sea and Bristol Channel tunnels. His invention is also the reason that the London Underground is colloquially named the "Tube".
Ерте өмір
Грейтхед Оңтүстік Африканың Грэмстаун қаласында туған; 1820 жылы Оңтүстік Африкаға көшіп келген ағылшын тегінен шыққан. Ол Грэмстаундағы Сент-Эндрю колледжінде және Кейптаундағы Диоцездік жеке мектепте білім алған. 1859 жылы Англияға эмиграциялағаннан кейін, 1859 жылдан 1863 жылға дейін Вестборн Гроувтегі Вестборн Колледжінде оқуын аяқтады. Ол қысқа мерзімге Оңтүстік Африкаға оралды, бірақ 1864 жылы Лондонға көшіп, азаматтық инженер Питер У. Барлоудың басшылығымен үш жылдық тәлімгерлікке түсті, осы арқылы тоннель салудың тіктөртбұрышты қалқан жүйесімен танысты. Грейтхед 1867 жыл шамасында Бедфорд пен Лондон арасындағы Мидленд теміржолында инженердің көмекшісі болып жұмыс істеді (Барлоудың інісі Уильям Генри Барлоумен бірге).
Туннельдеу
Көп ұзамай, 1869 жылы ол Барлоуға қайта қосылды және олар Лондонның орталығында Темза өзенінің астынан салынған екінші туннель – Тауэр метрополитенінің жобаларын жасауға кірісті. Барлоу туннельдің бас инженері болса, Грейтхед қазба жұмыстарын басқарды. Грейтхед Барлоу басшылығымен Тауэр метрополитенінің негізгі мердігері атанды. Уильям Коппертвейт Барлоу туннельдік қалқан идеясын патенттегенін, ал Грейтхед одан өзгеше қалқанды ғана емес, патенттегенін және сол келісімшартта қолданғанын мәлімдейді. Барлоу өзінің екінші идеясына алдын ала патент алған, бірақ Грейтхед бұл туралы бірнеше жылдан кейін ғана білді (бұл мәселе 1896 жылғы қаңтарда жарияланған Құрылыс инженерлері институтының (ICE) мәжілісінің хаттамасында талқыланды). Грейтхед Блэкволл туннелінің кеңесші инженері болды және оның жобалау мен құрылысын қадағалады.
Темір жолдар
1873 жылы Грейтхед Хаммерсмит тармағы темір жолының және Райондық темір жолының Ричмонд тармағының бас инженері болды, бұл қызметті ол төрт жыл атқарды. Осыдан кейін ол Регентс каналы темір жолын (1880), Метрополитен сыртқы айналма темір жолын (1881), жаңа Лондон-Истборн бағытын (1883) және Ирландиядағы бірнеше жеңіл темір жолдарды (1884) жобалауға көмектесті. 1884 жылы Грейтхед туннель салуға қайта оралды, Лондон (Сити) және Саутварк метрополитенінде (кейіннен Сити және Оңтүстік Лондон темір жолы, қазір Солтүстік желісінің бір бөлігі) инженер ретінде жұмыс істеді. 1890 жылы ашылғанда бұл әлемдегі алғашқы электрлі метрополитен болды. 1888 жылы ол сэр Дуглас Фокспен бірлесіп Ливерпуль жоғары темір жолының жобасын жасады, сондай-ақ У. Р. Галбрайтпен бірге Ватерлоо және Сити темір жолында жұмыс істеді. Оның соңғы жұмысы сэр Джон Фаулер мен сэр Бенджамин Бейкермен бірге Орталық Лондон темір жолын салу болды.
Үлкен бас инжекторлы гидрант (1879 ж. шамасында)
Гидрант – туннель қабырғаларын нығайту үшін құрылыс кезінде құйма темір туннель қалқандарының қуыстарына тұрақты түрде цемент ерітіндісін шашуға арналған өнертабыс.
Үлкен балықтарды тұйықтау машинасы
Бұл Винчестер және Линкольн соборларының жөндеуіне байланысты айтылған. "Оның қысылған ауа арқылы аралықтарды толтыру жүйесі, бәлкім, басқа ешқандай өнертабыстан да көбірек, жақындағы барлық туннель жұмыстарында қажетті болып табылды".
Патенттер
1738 жылғы 1874 J. H. Greathead жабық беті бар қалқан, оның алдындағы топырақ су ағындарымен және ілгекті құралдармен бұзылады. Туннель құйма темірмен немесе қалыпталған жасанды блоктармен қапталуы мүмкін. Туннель қаптамасының артына цемент құю. 5665 жылғы 1884 J. H. Greathead сол қалқан, бірақ өзгертулермен. 5221 жылғы 1886 J. H. Greathead Жайылған таба. 1738 (1874) және 5665 (1884) патенттеріне ұқсас қалқан. 13215 жылғы 1886 J. H. Greathead орталық айналмалы кескіші бар қалқан, бетін бұзуға арналған клиндермен, құбырларды шаюға арналған клиндермен және клиндер ғана, т.б. 195 жылғы 1889 J. H. Greathead айналмалы кескіші бар қалқан. 9263 жылғы 1894 J. H. Greathead және Basil Mott Теміржол құрама вагондарына арналған bogies-ті жақсарту.
13215 of 1886 J. H. Greathead A shield with alternatively, a central rotary cutter, with wedges for breaking down the face, washing out pipes, and wedges only, etc. 195 of 1889 J. H. Greathead A shield with a revolving cutter. 9263 of 1894 J. H. Greathead and Basil Mott Improvements in bogies for railway rolling stock.
Құрметтер
Ағылшын мұрасының көк тақтасы оның Барнс, оңтүстік-батыс Лондон, 3 Сент-Мэрис-Гроув мекенжайындағы үйін көрсетеді, онда ол 1885 және 1889 жылдар аралығында тұрған. Бұл оның үшінші үйі болды, себебі оның екінші тұрғын үйі Ағылшын мұрасы тақтасы орнатылар алдында бұзылып кеткен. 1994 жылдың қаңтар айында Ұлыбританияның бас инженеріне арналған мүсін Лондон қаласындағы Корольдік биржаның жанындағы Банк станциясының сыртында орнатылды. Оны Лондонның Лорд-мэрі ашты және ол метроның желдеткіш шахтасын жасыратын тұғырға қойылды. Банк станциясы жөндеуден өткен кезде, Greathead қалқанының бөлігі метро және Ватерлоо және Сити темір жолы арасындағы дәлізден табылды. Бұл бөлік қызыл түске боялды және оның жетістіктеріне арналған қосымша ескерткіш ретінде мыс тақта орнатылды.