Кіріспе

Тауэр метросы – орталық Лондондағы Темза өзенінің астындағы туннель, солтүстік жағалаудағы Тауэр Хилл мен оңтүстік жағалаудағы Вайн Лэйн (Тули көшесінен тыс) аралығында орналасқан. 1869 жылы Джеймс Генри Грейтхед жеке ойлап тапқан және салған құйма темірден жасалған дөңгелек қалқанды пайдаланып, Лондон балшығынан 408 метрлік (1340 фут) дөңгелек туннель қазылды. Бұл идея 1864 жылы патенттелмеген және Питер В. Барлоу бұл құрылысты жасаған жоқ. Туннельге 76 см (2 фут 6 дюйм) енді тар темір жол төселді және 1870 жылдың тамызынан бастап кабельмен тартылатын ағаш вагондар жолаушыларды бір жағынан екінші жағына тасыды. Бұл экономикалық тұрғыдан тиімді болмады және компания жыл соңына дейін банкротқа ұшырады. Туннель жаяу өтуге арналған жерге айналдырылды, жыл сайын бір миллион адам өзеннің астынан өтіп, жарты пенни төлейтін. 1894 жылы жақын жердегі Тауэр көпірінің ақысыз ашылуы табыстың төмендеуіне себеп болды және туннель 1898 жылы, Лондон Гидравликалық Қуат Компаниясына сатылғаннан кейін жабылды. Бүгінде туннель су құбырлары мен телекоммуникация кабельдері үшін пайдаланылады. Осы қалқандық құрылыс әдісі 1890 жылы Лондонның алғашқы электрленген "Түбе" темір жолы және әлемдегі алғашқы жер асты электрленген темір жолы – Сити және Оңтүстік Лондон темір жолының туннельдерін қазу үшін де қолданылды.

Құрылыс

1864 жылы Питер Барлоу дөңгелек құйма темір қалқанды қолданып, туннель қаптамасы мен қабырға арасындағы кеңістікті әк немесе цементпен толтыру арқылы қоршаған жердің шөгуіне жол бермеу әдісін патенттеді. Өкінішке орай, Барлоу қалқан мен туннель қабырғалары арасындағы олқылықтарды қалай толтыруды көздегенін толық түсіндіре алмады. Ол 1867 жылы 12 адамға дейін сыйдыратын вагондармен жабдықталған туннельдер желісі туралы брошюра жариялады. Бірақ, Темза туннелімен болған соңғы тәжірибелерге байланысты мердігер табу кешікті, оның бұрынғы шәкірті Джеймс Генри Грейтхед 9 400 фунт стерлингке тендер бергенге дейін. Ол Нью-Йоркте «The Scientific American» журналының редакторы болып жұмыс істеген, және Лондонның «Тауэр метросы» құрылысы туралы хабардар болған болуы мүмкін. Жұмыс 1869 жылдың ақпан айында кіреберіс шахталарын қазумен басталды. Өзен астындағы бөлігі он төрт апта ішінде қазылып, туннель 1869 жылдың желтоқсан айында аяқталды.

Кабельді теміржол

Кіреберіс шахталары жолаушылар үшін бумен жұмыс істейтін лифттермен жабдықталған. Туннель 2 фут 6 дюймдік рельс жолымен салынды және ең көп дегенде 12 жолаушыны тасымалдайтын бір вагон болды, ол өзеннің екі жағында орналасқан екі стационарлық бу машинасымен кабель арқылы тартылды. Туннельдің құрылысы 1870 жылдың ақпанында аяқталды, ал келесі сәуірде баспасөз шарасы өткізілді. Жер асты теміржолы 1870 жылдың 2 тамызында ашылды, бірінші класс үшін 2 пенни, екінші класс үшін 1 пенни төлем алынды, бірінші класс билеттерінің иелері лифттерге және вагонға міну кезінде басымдыққа ие болды. Дегенмен, жүйе сенімсіз және тиімсіз болды. Компания 1870 жылдың қарашасында таратылды, ал теміржол ашылғаннан кейін төрт ай өткен соң, 1870 жылдың 7 желтоқсанында жабылды.

Коммуналдық туннель

Жабылудан кейін туннель LHPC-нің гидравликалық қуат желілері мен су желілері үшін жаңа мақсатқа ие болды. Ол 1940 жылы желтоқсанда Tower Pier маңында өзенге неміс бомбасы түсіп, туннельдің төбесіне өте жақын жерде, өзен түбінде жарылған кезде Екінші дүниежүзілік соғыста зақымдалды. Жарылыстың күші туннельді радиалды қысып, соққы нүктесінде диаметрін 1 метрге дейін азайтты, бірақ туннельдің қабырғасы бұзылмады. Жөндеу жұмыстары кезінде, бомбадан келген зақымнан басқа, туннельдің жетпіс жыл бойы тамаша жағдайда пайдаланылғаны анықталды. Бір кезде Лондонның орталығында қуаттың маңызды көзі болған гидравликалық құбырлар қазір оптикалық талшықты телекоммуникациялық желілермен алмастырылды. Тауэр мұнарасының билет кассасының жанындағы Tower Hill-де, мұнараның басты кіреберісінен оңтүстікке қарай шағын дөңгелек кіреберіс ғимараты сақталған. Бұл бастапқы кіреберіс емес, ол 1926 жылы Лондон гидравликалық қуат компаниясы (London Hydraulic Power Company) салған, және онда құрылыс күні мен LHPC атауы жазылған. Темзаның оң жағалауындағы кіреберіс 1990 жылдары бұзылып, орнына жаңасы салынды. Туннельдің қазіргі иесі Vodafone компаниясы 2023 жылдың ақпан айында туннель ішінде түсірілген видеоны жариялады.