Ба́йё – Нормандиядағы Франция қаласы. Бұл қала Бэйё гобеленінің, Жеңіс операциясының және Шарль де Голлдің сөздерімен танымал. Тарих пен мәдениетке саяхат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нормандиядағы субпрефектура және коммуна, Франция.
Subprefecture and commune in Normandy, France
Баё (bajø) – Францияның солтүстік-батысындағы Нормандиядағы Кальвадос департаментіндегі коммуна. Баё қаласы Англияны нормандықтар басып алуына дейінгі оқиғаларды бейнелейтін Баё гобеленін сақтайды. Бұл қала сонымен қатар «Оверлорд» операциясы кезінде одақтастар бақылауға алған алғашқы ірі елді мекен ретінде танымал. Шарль де Голль осы қалада екі мәшһүр сөз сөйлеген.
Bayeux (bajø) is a commune in the Calvados department in Normandy in northwestern France. Bayeux is the home of the Bayeux Tapestry, which depicts the events leading up to the Norman conquest of England. It is also known as the first major town secured by the Allies during Operation Overlord. Charles de Gaulle made two famous speeches in this town.
Әкімшілік
Байо — Кальвадос департаментінің субпрефектурасы. Ол Бае округінің және Бае кантонының орталығы болып табылады.
Bayeux is a sub prefecture of Calvados. It is the seat of the arrondissement of Bayeux and of the canton of Bayeux.
География
Бае - Ла-Манш жағалауынан және Каеннің солтүстік-батысында орналасқан. Қаланың биіктігі теңіз деңгейінен бастап -ге дейін өзгереді, орташасы - құрайды, және оны Ауре өзені екіге бөліп өтеді. Бае RN 13 және Париж-Кен-Шербург теміржол бағытының қиылысында жатыр. Қала Кальвадостың солтүстік-батысына қарай созылған Бессин аймағының орталығы болып табылады. Бае станциясы Каен, Шербург, Гранвилл және Париж қалаларымен теміржол байланысына ие. Ауре өзені Бае қаласынан ағып өтеді, көптеген жерлерден панорамалық көріністер ашылады. Ауредегі тұмандылық деңгейі салыстырмалы түрде жоғары, ал қоңыр суының жылдамдығы су арнасының азды-мазды еңістігіне байланысты орташа, бірақ Бае қаласының орталығы сияқты тар жерлерде беттік жылдамдық жоғарылайды. Бае қаласының орталығындағы Бае гобелендері мұражайының жанында pH деңгейі 8,35-ке тең өлшенді, ал судың электр өткізгіштігі сантиметрге 37 микросименс болды. Секи дискісі әдісімен тұмандылық 13 сантиметрге бағаланды. Бұл нүктедегі ағын көлемі шамамен құрайды. Геологиялық уақыттың юра кезеңіндегі Бажоциан дәуірі, Бае тұрғындарының латыншаланған атынан (Бажокасси) шыққан.
Bayeux is located from the coast of the English Channel and north west of Caen. The city, with elevations varying from above sea level – with an average of – is bisected by the River Aure. Bayeux is located at the crossroads of RN 13 and the train route Paris Caen Cherbourg. The city is the capital of the Bessin, which extends north west of Calvados. Bayeux station has rail connections to Caen, Cherbourg, Granville and Paris. The river Aure flows through Bayeux, offering panoramic views from a number of locations. The Aure has a relatively high level of turbidity and the speed of its brownish water is moderate because of the slight slope of the watercourse, although where it is narrow in places like the centre of Bayeux, higher surface speeds are generated. In the centre of Bayeux near the Bayeux Tapestry Museum, pH levels were measured at 8.35 and the electrical conductivity of water was tested at 37 microsiemens per centimetre. Turbidity was measured at 13 centimetres by the Secchi disk method. At this point of reference, flows are generally of the order of
The Bajocian Age in the Jurassic Period of geological time takes its name from the Latinised name of the inhabitants of Bayeux (the Bajocassi).
Этимология
Рим империясында қала Августодурум деп аталды. Бұл Августқа, рим императорына арналған "durum" (кельт сөзі duro – "есік", "қақпа", уэльс тілінде dor, бретон тілінде dor – "есік", "қақпа") дегенді білдіреді. Кельт сөзі duron, латын тілінде durum деп жазылған, латынша forum сөзін аудару үшін пайдаланылған болуы мүмкін (мысалы, Фрежус Форум Джулии, Юлийге (Цезарьге) арналған). Кейінгі Рим империясы кезінде қала, мұнда тұрған кельт тайпасының атын алды: Бодиокасси, латынша Bajocassi, Bajocasses, және осы сөз Bayeux және Bessin жер аттарының шығуын түсіндіреді. Бодиокасси ескі ирланд тіліндегі Buidechass – "сары шашты" деген сөзбен салыстырылған.
The city was known as Augustodurum in the Roman Empire. It means the durum (Celtic word duro 'door', 'gate', Welsh dor, Breton dor 'door', 'gate') dedicated to Augustus, Roman Emperor. The Celtic word duron, Latinised as durum, was probably used to translate the Latin word forum (Compare Fréjus Forum Julii, dedicated to Julius (Caesar)). In the Late Empire it took the name of the Celtic tribe who lived here: the Bodiocassi, Latinized in Bajocassi, Bajocasses, and this word explains the place names Bayeux and Bessin. Bodiocassi has been compared with Old Irish Buidechass 'with blond locks'.
Шығу тегі
Б.з.б. 1-ғасырда Августодурум атауымен галло-римдік қоныс ретінде құрылған Бае, Галлияның байокасс тайпасының бұрынғы аумағының астанасы. Оның атауы Плинийдің «Табиғи тарихында» (IV.107) кездеседі. Аймақта бұрын адамдар қоныстанғандығының куәлігі – нығайтылған кельт лагерьлері, бірақ Галлия римдік цивитаттарына ұйымдастырылғанға дейін бұрынғы ірі кельт қалаларының бар екенін көрсететін дерек жоқ. Кез келген қоныс Ауре және Дром өзендерінің жағалауындағы шашыраңқы друид шатырларымен немесе олар құдайларға табынған Фаун тауында шектелген болуы мүмкін. Жақын орналасқан Фаун тауынан зираттар табылды, бұл аймақтың друидтердің орталығы болғанын көрсетеді. Юлий Цезардың лейтенанты Тит Сабин, Бессин аймағын римдік үстемдікке бағындырды. 5-ғасырлық «Галлия провинциялары мен қалаларының тізімінде» (Notitia provinciarum et civitatum Galliae) ресми түрде осында қоныстанған суэвтер туралы айтылады. Қала Птолемейдің жазбаларында, Антонин Пийдің тұсында Ноэмагус Бидукассиум (Noviomagus Badiocassium – «Байокасс тайпасының жаңа базары») деп аталады және Рим империясының соңына дейін осы атаумен танылды. Қаланың басты көшесі оның орталық бөлігі болған. Сент-Лоуренс шіркеуінің және Латьер көшесіндегі почта кеңсесінің астынан екі монша және Минерва қасиеттісінің мүсіні табылды, бұл римдік мәдениетті қабылдауды көрсетеді. 1990 жылы соборда 19-ғасырда табылған үлкен тас блоктарын зерттеу нәтижесінде, онда ежелгі римдік құрылыс болғандығы анықталды. Бае, Лизье және Валонь қалалары арасындағы жол торабында салынды және бастапқыда өзеннің батыс жағалауында дамыды. 3-ғасырдың соңына қарай қаланы қоршаған қабырғалар 18-ғасырға дейін сақталды. Оның жоспары әлі де көрініп тұр және бүгінде оны бақылауға болады. Қаланың цитаделі оңтүстік-батыс бұрышында, ал собор оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Нормандиядағы маңызды қала Бае, Рим империясының жағалау қорғанысына кірді және аймақтың қарақшыларына қарсы рим легионында әскерлер орналасқан.
Founded as a Gallo Roman settlement in the 1st century BC under the name Augustodurum, Bayeux is the capital of the former territory of the Baiocasses people of Gaul, whose name appears in Pliny's Natural History (iv.107). Evidence of earlier human occupation of the territory comes from fortified Celtic camps, but there is no evidence of any major pre existing Celtic town before the organization of Gaul in Roman civitates. Any settlement was more likely confined to scattered Druid huts along the banks of the Aure and Drome rivers or on Mount Phaunus where they worshipped. Cemeteries have been found on the nearby Mount Phaunus indicating the area as a Druid centre. Titus Sabinus, a lieutenant of Julius Caesar, subjected the Bessin region to Roman domination. The 5th century Notitia provinciarum et civitatum Galliae mentions Suevi that had been officially settled here (laeti). The town is mentioned by Ptolemy, writing in the reign of Antoninus Pius, under the name Noemagus Biducassium (for *Noviomagus Badiocassium 'New market of the Badiocassi') and remained so until the time of the Roman Empire. The main street was already the heart of the city. Two baths, under the Church of St. Lawrence and the post office in rue Laitière, and a sculpted head of the goddess Minerva have been found, attesting to the adoption of Roman culture. In 1990 a closer examination of huge blocks discovered in the cathedral in the 19th century indicated the presence of an old Roman building. Bayeux was built on a crossroads between Lisieux and Valognes, developing first on the west bank of the river. By the end of the 3rd century a walled enclosure surrounded the city and remained until it was removed in the 18th century. Its layout is still visible and can be followed today. The citadel of the city was located in the southwest corner, and the cathedral in the southeast. An important city in Normandy, Bayeux was part of the coastal defence of the Roman Empire against the pirates of the region, and a Roman legion was stationed there.
Орта ғасырлар
Қала 9-шы ғасырдың соңындағы викингтердің шабуылы кезінде көп бөлігі қиратылды, бірақ 10-шы ғасырдың басында Ботон билік еткен кезде қайта салынды. 10-шы ғасырдың ортасында Байо қаласын Хагрольд басқарды, ол қаланы франктардан қорғаған, дінсіз викинг болды. 12-шы ғасыр ақыны Бенуа де Сент-Мор, Нормандия герцогтарының тарихын өлеңмен баяндай келіп, 10-шы ғасырда Байода кең таралған "дандық" тілі туралы айтты. 11-шы ғасырда қаланың солтүстік-шығысына қарай қабырғалардың сыртында бес ауыл құрылды, бұл Герцогтық Нормандия кезеңінде қаланың өсіп келе жатқанын көрсетеді. Уильям Жеңімпаздың жартылай інісі, Кент графы Одо қаладағы соборды аяқтады және ол 1077 жылы киеленді. Алайда, Уильям астанасын Каенге көшірген кезде қала маңыздылығын жоғалта бастады. Англия королі Генрих I өзінің інісі Роберт Куртозды Нормандия билігі үшін жеңген кезде, қала герцогтықтың қалған бөлігіне үлгі көрсету үшін өртелді. Ричард Арыстанжүректің тұсында Байо қаласы муниципалитеттік хартаны сатып алуға жеткілікті бай болды. Ричардтың билігінің соңынан бастап, Жүз жылдық соғыстың соңына дейін Байо қаласы бірнеше рет тоналды, Англияның Генрих V 1417 жылы қаланы басып алғанға дейін. Форминь шайқасынан кейін Франция королі Карл VII қаланы қайта басып алып, 1450 жылы тұрғындарына жалпы кешірім жасады. Байоны басып алу қаланың өркендеуіне жол ашты, өйткені соғыста қырылған отбасылардың орнына жаңа отбасылар келіп, қаланың ішінде шашырап, ағаш орнына тастан 60-қа жуық үй салды.
The city was largely destroyed during the Viking raids of the late 9th century but was rebuilt in the early 10th century under the reign of Bothon. In the middle of the 10th century Bayeux was controlled by Hagrold, a pagan Viking who defended the city against the Franks. The 12th century poet Benoît de Saint Maure, in his verse history of the dukes of Normandy, remarked on the "Danish" commonly spoken at Bayeux in the 10th century. The 11th century saw the creation of five villages beyond the walls to the northeast, evidence of its growth during Ducal Normandy. William the Conqueror's half brother Odo, Earl of Kent completed the cathedral in the city and it was dedicated in 1077. However the city began to lose prominence when William placed his capital at Caen. When King Henry I of England defeated his brother Robert Curthose for the rule of Normandy, the city was burned to set an example to the rest of the duchy. Under Richard the Lionheart, Bayeux was wealthy enough to purchase a municipal charter. From the end of Richard's reign to the end of the Hundred Years' War, Bayeux was repeatedly pillaged until Henry V of England captured the city in 1417. After the Battle of Formigny, Charles VII of France recaptured the city and granted a general amnesty to its populace in 1450. The capture of Bayeux heralded a return to prosperity as new families replaced those decimated by war, and they built some 60 mansions scattered throughout the city, with stone supplanting wood.
Ортағасырдан кейінгі кезең
Баеудың маңындағы аймақ Бессин деп аталады, ол Француз революциясына дейін Нормандия провинциясының билігінде болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Баеу Нормандия шайқасында босатылған алғашқы қала болды, ал 1944 жылдың 16 маусымында генерал Шарль де Голль Баеуда Францияның одақтастар тарапында екенін нақты айтқан екі маңызды сөйлемінің біріншісін жасады. Нормандия шайқасы кезінде Баеудағы ғимараттар дерлік зақымдалмады, өйткені неміс әскері одақтастардан Каенді қорғаумен толыққанды айналысты. Баеу соғыс зираты және ондағы ескерткіш Франциядағы Екінші дүниежүзілік соғыстан бастау алатын ең ірі британ зиратын қамтиды. Мұнда 4648 қабір бар, оның ішінде 3935 британдық және 466 неміс қабірі бар. Көбінесе сол жерде Нормандияға шабуыл кезінде қаза тапқандар жерленген. Британдық Корольдік Легион Ұлттық, әр жылғы 5 маусымда сағат 15:30-да 3-ші дивизияның Сеан еске алу қызметіне және салтанатты шеру рәсіміне қатысады. 6 маусымда ол сағат 10:15-тен бастап Баеу соборында еске алу рәсімін өткізеді, ал кейін сағат 12:00-де Британдық Корольдік Легион Ұлттық Баеу зиратында еске алу рәсімін өткізеді. Барлық іс-шаралар жұртшылыққа ашық, барлық RBL, NVA, RN, ARMY және RAF стандарттары, сондай-ақ әскери және полк қауымдастықтары қатысуға және шеруге шақырылады. Толық мәліметтерді www.rblsomme.org сайтынан табуға болады.
The area around Bayeux is called the Bessin, which was the bailiwick of the province Normandy until the French Revolution. During the Second World War, Bayeux was the first city of the Battle of Normandy to be liberated, and on 16 June 1944 General Charles de Gaulle made the first of two major speeches in Bayeux in which he made clear that France sided with the Allies. The buildings in Bayeux were virtually untouched during the Battle of Normandy, the German forces being fully involved in defending Caen from the Allies. The Bayeux War Cemetery with its memorial includes the largest British cemetery dating from the Second World War in France. There are 4,648 graves, including 3,935 British and 466 Germans. Most of those buried there were killed in the invasion of Normandy. Royal British Legion National, every 5 June at 1530 hrs, attends the 3rd Division Cean Memorial Service and beating retreat ceremony. On 6 June, it holds a remembrance service in Bayeux Cathedral starting at 1015 hrs, and later at 1200 hrs, the Royal British Legion National holds a service of remembrance at the Bayeux Cemetery. All services are open to the public, all Standards RBL, NVA, RN, ARMY, and RAF service and Regimental Associations are welcome to attend and parade. Details can be found at www. rblsomme. org
Баеу сонымен қатар, қызмет барысында қаза тапқан барлық журналистерге арналған ескерткіштің де орналасқан жері. Ескерткіштің авторы – француз сәулетшісі Сэмюэль Крэкелин. Ескерткіште 1944 жылдан 2007 жылға дейін қаза болған 1889 журналистің есімдері тізілген. Ескерткіш "Шекарасыз репортерлер" ұйымымен бірлесіп құрылды және 1944 жылдың 7 маусымындағы тарихи босатылуына байланысты Баеуда орналасқан. Ол 2007 жылдың 2 мамырында ашылды.
Bayeux is also the home of a memorial to all journalists who have lost their lives while reporting. The memorial was designed by Samuel Craquelin, who is a French architect. The memorial lists the names of 1,889 journalists killed between 1944 and 2007. The memorial was established in conjunction with the organisation Reporters Without Borders and is located in Bayeux because of its historic liberation on 7 June 1944. It was inaugurated on 2 May 2007.
Халық саны
Бае тұрғындары Bayeusains bajøzɛ̃ немесе Bajocasses baʒokas деп аталады.
The inhabitants of Bayeux are called Bayeusains bajøzɛ̃ or Bajocasses baʒokas.
Көрікті жерлер
Байо – маңызды туристік орталық, ең көп ағылшын және француз туристеріне 1066 жылы Англияны нормандықтар басып алу оқиғаларын есте сақтау үшін жасалған Байо гобеленімен танымал. Француздық дәстүрге сәйкес, гобелен Жеңімпаз Вильгельмнің әйелі, Фландриялық Матильданың қызметшілерімен жасалған. Ағылшын тіліндегі жазуларынан көрініп тұрғанындай, гобелен Англияда жобаланып, тігілген болуы мүмкін. Ол қала орталығындағы мұражайда көрсетіледі. 1077 жылы қасиеттенген үлкен Норман романдалық және готикалық собор, Нотр-Дам де Байо, бұл гобеленнің бастапқы орны болған болуы мүмкін, онда Вильгельмнің жартылай інісі Одо Байо (Гейстингс шайқасында ағаш сомыршамен бейнеленген) оны көрсеткен. Байо ботаникалық бағы (Jardin botanique de Bayeux) – 1864 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан жергілікті ботаникалық бақ.
Bayeux is a major tourist attraction, best known to British and French visitors for the Bayeux Tapestry, made to commemorate events in the Norman Conquest of England in 1066. According to French tradition, the tapestry was made by the attendants of Matilda of Flanders, wife of William the Conqueror. It was almost certainly designed and stitched in England, as evidenced by its English spellings. It is displayed in a museum in the town centre. The large Norman Romanesque and Gothic Cathédrale Notre Dame de Bayeux, consecrated in 1077, was probably the original home of the tapestry, where William's half brother Odo of Bayeux (represented on the tapestry wielding a wooden club at the Battle of Hastings) would have had it displayed. The Jardin botanique de Bayeux is a local botanical garden dating from 1864.