Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
125 жылы Хан әулетінің императоры Бейсианг Хоу (北鄉侯) Отбасы аты: Лиу (劉; liú) Атағы: И (懿, yì) Өлімнен кейін аты: (толық) Аты жоқ. Өлімнен кейін аты: (қысқа) Аты жоқ.
Emperor of the Han Dynasty during 125
Beixiang Hou (北鄉侯)Family name:Liu (劉; liú)Given name:Yi (懿, yì)Posthumous name:(full)NonePosthumous name:(short)None
Бейсианг маркизі (қайтыс болған күні 125 жылдың 10 желтоқсаны), жеке аты Лю И, сондай-ақ император Шао (少帝, сөзбе-сөз "жас император") деп те аталады, Қытай Хан әулетінің императоры болған. Ол 125 жылы сәуір айында император Анның күрт қайтыс болуынан кейін оның орнын басуға таңдалды, бірақ император болғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Император Шудың пайдасына жасалған евнухтар төңкерісі императорлық таққа отырғызған императрица-ана Янның үкіметін құлатты. Оның жасы туралы тарихи жазбаларда көрсетілмеген, бірақ кейінгі сілтемелер оның жас болғанын, мүмкін бала екенін көрсетеді. Оның билігі қысқа болғандықтан және кем дегенде белгілі бір дәрежеде заңсыз деп есептелгендіктен, ол императорлардың ресми тізімінен көбінесе алынып тасталады.
The Marquess of Beixiang (; died 10 December 125), personal name Liu Yi, also referred to as Emperor Shao (少帝, literally "young emperor"), was an emperor of the Chinese Han Dynasty. He was selected to succeed Emperor An after Emperor An's sudden death in April 125, but died soon after he became emperor and a eunuch coup in favour of Emperor Shun overthrew the regime of Empress Dowager Yan, who put him on the throne. No historical records indicate his age, but later references to him imply that he was young, perhaps a child. As his reign was short and considered at least somewhat illegitimate, he is often omitted from the official list of emperors.
Отбасылық негіздер
Лю Идің қай жылы туғаны белгісіз – тек ол 125 жылдың 18 мамырында таққа отырғанда жас екені айтылған, демек, ол император Ань билік құрған жылдың соңында туған болуы керек. Оның әкесі Лю Шу (劉壽), Цзибэй ханзадасы Хуй, император Чжанның бесінші ұлы болғандықтан, император Аньның туысы еді. Анасы туралы ештеңе белгілі емес. Оның ең үлкен ағасы Лю Ден (劉登), Цзибэй ханзадасы Цзе, 120 жылы маркиз атанғанда, ол да маркиз болып тағайындалған болуы мүмкін.
It is not known when Liu Yi was born—other than he was described as young at the time he ascended the throne on 18 May 125 and therefore must have been born late in the reign of Emperor An. His father was Liu Shou (劉壽), Prince Hui of Jibei, who was the fifth son of Emperor Zhang, making him Emperor An's cousin. Nothing is known about his mother. He was likely created a marquess in 120, when five brothers of his oldest brother, Liu Deng (劉登), Prince Jie of Jibei, were created marquesses.
Қысқа билік
Императрица жесір Янның шешімін император Аньға сенген басқа да күшті адамдар қолдады – оның өгей ағасы Гэн Бао (耿寶), евнухтар Цзян Цзин (江京) және Фан Фэн (樊豐), сондай-ақ оның емшегі Ван Шэн (王聖). Бірақ көп ұзамай императрица Ян мен оның інісі Ян Сянь (閻顯) билікті толыққанды өздеріне алуды қалап, Фан, Ван және Гэнді жалған айыппен қылмыс жасады деп айыптады. Фан өлімге кесілді, ал Ван мен Гэн отбасыларымен бірге жер аударылды. Ян ағайындылары Луоянның ең ықпалды шенеуніктеріне айналып, тәуелсіз билік жүргізді. Алайда, жыл соңында жас императордың денсаулығы күрт нашарлап, Бао ханзадасына адал евнухтар, Сун Чэн (孫程) бастаған, Ян әулетін құлату үшін қастандық жасады. Император қайтыс болғаннан кейін евнухтар төңкеріс жасап Ян әулетін құлатты және Бао ханзадасын император етіп жариялады (Император Шунь ретінде). Ян әулетінің барлық мүшелері қырғынға ұшырады, императрица жесір Янтан басқа, ол билігінен айырылды. Император Шунь, Бейсяңның бұрынғы маркизінің жас екенін және императрица Янның қастандығына қатыспағанын мойындап, оны қайтыс болғаннан кейін ар-намысын жоққа шығармады және оның отбасына қарсы жаза шараларын қолданбады, бірақ оны заңды император деп танымады. Кейіннен сол жылы ол бұрынғы императорды императорлық ханзаданың дәрежесімен жерледі – яғни, бұрынғы маркиздік атағынан жоғарырақ, бірақ императордан төмен. Бұл жас императордың қайтыс болғаннан кейін есімі ресми түрде тарихқа жазылмады.
Empress Dowager Yan's decision was supported by other powerful people trusted by Emperor An—his stepuncle Geng Bao (耿寶), the eunuchs Jiang Jing (江京) and Fan Feng (樊豐), and his wet nurse Wang Sheng (王聖). Soon, however, Empress Yan and her brother Yan Xian (閻顯) wanted to have full control of power, and they falsely accused Fan, Wang, and Geng of crimes. Fan was executed, while Wang and Geng, along with their families, were exiled. The Yan brothers became the most powerful officials in the capital Luoyang and ruled autocratically. Late in the year, however, the young emperor grew gravely ill, and eunuchs loyal to Prince Bao, led by Sun Cheng (孫程), formed a conspiracy to overthrow the Yans. As soon as the emperor died, the eunuchs overthrew the Yans in a coup d'état and made Prince Bao emperor (as Emperor Shun). The Yans were slaughtered, except for Empress Dowager Yan, who was however rendered powerless. Emperor Shun, recognizing that the former Marquess of Beixiang was young and not complicit in Empress Yan's plot, did not posthumously dishonor him or carry out reprisals against his family, but nor did he recognize his predecessor as a legitimate emperor. Later in the year, he had the former emperor buried with the honors of an imperial prince—in other words, higher than of his previous title of marquess but lower than that of an emperor. No official posthumous name was recorded for this young emperor.