Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хан әулетінің императоры, 125-144 жылдар аралығында билеген
Han dynasty Emperor from 125 to 144
Хан Шуньді Отбасылық тегі: Лю (劉; liú) Есімі: Бао (保, bǎo) Ғибадатханалық есімі: Цзинцзун (敬宗, jìng zōng) Өлгеннен кейін берілген толық атауы: Сяошунь (孝順, xiào shùn) Мағынасы: "ұлы және тыныш" Өлгеннен кейін берілген қысқа атауы: Шун (順, shùn) "тыныш"
Han Shundi Family name:Liu (劉; liú)Given name:Bao (保, bǎo)Temple name:Jingzong (敬宗, jìng zōng)Posthumous name:(full)Xiaoshun (孝順, xiào shùn)literary meaning: "filial and serene"Posthumous name:(short)Shun (順, shùn)"serene"
Хан императоры Шун (115 – 20 қыркүйек 144) – қытай Хан әулетінің императоры және Шығыс Ханның сегізінші императоры. Ол 125 жылдың желтоқсанынан 144 жылдың қыркүйегіне дейін билік етті. Император Шун (Бао ханзадасы) – Хан императоры Аньнің жалғыз ұлы. 125 жылы сәуірде император Ань қайтыс болғаннан кейін, баласыз болған, бірақ билікті ұстап тұруға құштар император жесір Ян, Бао ханзадасын (ал 124 жылы император Аньды мұрагерлік титулынан айыруға мәжбүр еткен) тақтан Бейсиан графы Лю И пайдасына шеттетуге тырысты. Лю И жеті айдан кем билік еткен соң қайтыс болғаннан кейін, Сунь Ченг бастаған Бао ханзадасына адал евнухтар императрицаға қарсы сәтті төңкеріс жасады, және Бао ханзадасы 10 жасында император деп жарияланды. Халық император Шуньға үлкен үміт арнады, өйткені оның билігі өте нашар және зорлық-зомбылыққа құмар әкесінен кейін басталды. Алайда, император Шуньтың мінезі жұмсақ болғанымен, ол әкесі сияқты қабілетсіз болды, евнухтар мен шенеуніктер арасындағы сыбайлас жемқорлық тоқтамай жалғасты. Ол сондай-ақ, үкіметті әйелі, император Лиан Наның әкесі Лиан Шанға (梁商) – адал, бірақ қабілеті шектеулі, ал Лиан Шанның ұлы Лиан Цзиге – жемқор және өкіметке құмар адамға сеніп тапсырды. Жалпы, император Шуньның билігі әкесінің билігіне қарағанда жақсарды, бірақ бұл шағын жақсарту Шығыс Хан әулетінің тоқырауын тоқтатуға жеткіліксіз болды. Император Шун 19 жыл билік еткеннен кейін 29 жасында қайтыс болды. Оның орнын ұлы Чун император басты.
Emperor Shun of Han (; 115 – 20 September 144) was an emperor of the Chinese Han Dynasty and the eighth emperor of the Eastern Han. He reigned from December 125 to September 144. Emperor Shun (Prince Bao) was the only son of Emperor An of Han. After Emperor An died in April 125, the Empress Dowager Yan, childless but yearning to hold on to power, displaced Prince Bao (whose title of crown prince she had wrongly caused Emperor An to strip in 124) from the throne in favour of Liu Yi, the Marquess of Beixiang. After Liu Yi died after reigning less than seven months, eunuchs loyal to Prince Bao, led by Sun Cheng, carried out a successful coup d'etat against the Empress Dowager, and Prince Bao was declared emperor at age 10. The people had great expectations for Emperor Shun, whose reign followed his incompetent and violent father. However, while Emperor Shun's personality was mild, he was just as incompetent as his father and corruption continued without abatement among eunuchs and officials. He also overly entrusted government to his wife Empress Liang Na's father Liang Shang (梁商) a mild mannered man with integrity but little ability and then Liang Shang's son Liang Ji a corrupt and autocratic man. In general, Emperor Shun's reign was an improvement over his father's, but this minor improvement was unable to stem the Eastern Han Dynasty's continued decline. Emperor Shun died at the age of 29 after reigning for 19 years. He was succeeded by his son Emperor Chong.
Отбасылық негіздер
Бао ханзада 115 жылы император Ань мен оның қарындасы Лиден дүниеге келді, император Ань өзінің сүйікті Ян Цзиді император қызы еткеннен кейін көп ұзамай. Император қызы Янның ұлы болмады, сондықтан қызғаныштан Ли қарындасын улап өлтірді, бірақ бұл әрекеті жазасыз қалды. Император қызы Ян Бао ханзадаға деген ашуын оның жас екеніне қарамастан сақтап қалды. Ол дүниеге келген кезде әкесі, император Ань, әлі де император шеше Денг Суйдің ықпалында болды. 120 жылы 25 мамырда император Ань Бао ханзаданы тақ мұрагері етіп тағайындады, өйткені ол император Аньның жалғыз ұлы еді. 121 жылы сәуірде император шеше Денг қайтыс болды; оның өлімінен кейін император Ань, ақыры, билікті өз қолымен жүзеге асыра алды.
Prince Bao was born to Emperor An and his concubine Consort Li in 115, apparently shortly after Emperor An had created his favourite Yan Ji empress. Empress Yan had no sons, and out of jealousy, she poisoned Consort Li to death, an act that went unpunished. Empress Yan would continue to hold a grudge against Prince Bao, despite his youth. At the time of his birth, his father Emperor An was still in the shadow of Empress Dowager Deng Sui. On 25 May 120, Emperor An created Prince Bao crown prince, as he was Emperor An's only son. Empress Dowager Deng died in April 121; with her death, Emperor An was finally able to exercise power on his own.
Тақ мұрагері лауазымынан босату және таққа отырғызу
124 жылы император Аньға сенімді адамдар, евнухтар Цзян Цзин (江京) және Фан Фэн (樊豐) және оның емшісі Ван Шенг (王聖), белгісіз себептермен, Таңдаулы ханзада Баоның емшісі Ван Нань (王男) және аспазшы Бинг Джи (邴吉, император Сюаньның сол есімді премьер-министрімен шатаспайды) белгісіз қылмыстар жасады деп жалған айыптады. Император Ань Ван мен Бингті өлімге кесті, ал олардың отбасыларын жер аударып жіберді. Тоғыз жасар мұрагер ханзада қатты қайғырды. Цзян мен Фан, кешігу қорқынышынан, ханшайым Янмен (ол Бао ханзаданы өзінің баласы болмағандықтан бұрыннан жек көретін) сөз байласып, Бао ханзада мен оның қызметшілерін қылмыстарда жалған айыптауға тырысты. Император Ань оларға сене келіп, Бао ханзадасын Цзинь ханзадасы дәрежесіне төмендетті. 125 жылы сәуір айында император Ань Ванчэнге (宛城, қазіргі Наньян, Хэнань) сапар барысында күрт қайтыс болды. Бао ханзада император Аньның жалғыз ұлы болғандықтан, табиғи мұрагері еді. Алайда, ханшайым Ян оны басқаруға оңайырақ болу үшін жас адамды император етіп тағайындауға шешім қабылдады. Осылайша, ол Бэйсян маркизі Лю Иді (劉懿) император етті. Он жасар Бао ханзада мұрагерлікке қатыстыру ғана емес, сонымен қатар әкесінің қайтысына байланысты ресми аза күту рәсімінен де шеттетілді. Императрица-ана Ян мен оның ағалары саяси аренада үстемдік құрды. Сол жылы жас император ауыр сырқатқа шалдықты. Бао ханзадасына адал евнух Сунь Чэн, Бао ханзадасының үй шаруашылығының басшысы Чансинг Ку (長興渠) және басқа евнухтармен бірге Бао ханзадасын таққа қайта орнату үшін сөз байласты. Жас император қайтыс болғаннан кейін Сунь және оның 18 евнугі сарайға күтпеген шабуыл жасап, Цзянды өлтіріп, Цзянның әріптесі Ли Рунды (李閏) оларға қосылуға мәжбүр етті. Олар Бао ханзадасын сарайға шақырып, оны император деп жариялады. Бірнеше күн бойы евнухтардың күштері императрица-ананың күштерімен шайқасты, ақырында императрица-ана мен оның ағаларын жеңді. Ян тайпасы қырғынға ұшырады, ал императрица-ана Ян 126 жылы ақпан айында қайтыс болғанға дейін сарайына қамалды.
In 124, some of the people trusted by Emperor An, eunuchs Jiang Jing (江京) and Fan Feng (樊豐) and his wet nurse Wang Sheng (王聖), for reasons no longer known, falsely accused Crown Prince Bao's wet nurse Wang Nan (王男) and chef Bing Ji (邴吉, not to be confused with Emperor Xuan's prime minister of the same name) of unspecified crimes. Emperor An executed Wang and Bing and exiled their families. The nine year old crown prince was greatly saddened. Jiang and Fan, fearful of reprisals later, entered into a conspiracy with Empress Yan (who had always hated Crown Prince Bao since he was not her own son) to falsely accuse Crown Prince Bao and his servants of crimes. Emperor An believed them and demoted Crown Prince Bao to be the Prince of Jiyin. In April 125, Emperor An died suddenly while on a trip to Wancheng (宛城, in modern Nanyang, Henan). Although Prince Bao was Emperor An's only son and therefore logical heir, Empress Yan resolved to make someone younger to be the emperor so that she could better control him. She therefore made Liu Yi (劉懿), the Marquess of Beixiang, emperor. The 10 year old Prince Bao was excluded not only from succession but even from the official mourning for his father. Empress Dowager Yan and her brothers dominated the political scene. Later that year, the young emperor was gravely ill. The eunuch Sun Cheng, loyal to Prince Bao, entered into a conspiracy with Prince Bao's head of household, Changxing Qu (長興渠), and other eunuchs to restore Prince Bao. After the young emperor died, Sun and 18 of his fellow eunuchs made a surprise attack on the palace, killing Jiang and forcing Jiang's colleague Li Run (李閏) to join them. They then welcomed Prince Bao to the palace and declared him emperor. For several days, the eunuchs' forces battled with the empress dowager's forces, finally defeating the empress dowager and her brothers. The Yan clan was slaughtered, while Empress Dowager Yan was confined to her palace until her death in February 126.
Ерте билік
Император Шу билікке келген кезде халық оның Ян әулеті тұсында кең таралған жемқорлықтан саяси жағдайды түзететініне үміттенді. Алайда, жас император мейірімді, бірақ әлсіз басшы болып шықты. Ол кейбір адал шенеуніктерге сенсе де, көп ұзамай билікке ие болған жемқор эвнухтарға да сенім артты. 126 жылы Сунь Чэн жас императорды ауқымды реформалар жасауға ынталандырды, бірақ оның батылдығы үшін астанадан қуылды. 128 жылы Сунь елордаға қайта шақырылды, бірақ нақты реформаларды іске асыруға қабілетті болған жоқ. Император Шуға тағы бір маңызды ықпал еткен – оның мейірімді әйел ретінде сипатталған күйеу баласы Сонг Э (宋娥) болды. Бірақ ол императорға тиімді кеңесші бола алмады, керісінше, император шешеннің рөлін атқарды. Император Шу билігінің басында Бан Чаодың ұлы Бан Юн, Шиюй (қазіргі Синьцзян және бұрынғы кеңестік Орталық Азия) мемлекеттеріне Хань билігін тиімді түрде қайта орнатуға қол жеткізді, бірақ 127 жылы Бан Юн әскери шараларға кешіккені үшін жалған айыпталды және лауазымынан алынды. Бан Юнның қызметтен шеттетілуінен кейін Шиюй аймағындағы жағдай біртіндеп нашарлады. Осы оқиғалардан басқа, император Шу билігі кезінде империя саяси дағдарыстардан сақталды. Императордың қабілеті жеткіліксіз болғанымен және жемқорлық тоқтамай болғанымен, оның жеке мейірімділігі халыққа белгілі бір тыныштық сыйлады. 131 жылы император Шу императрица тағайындауды жоспарлады, сүйіктілерге артықшылық бергісі келмегендіктен, императрицаны анықтау үшін құдайлардың алдында лотерея тартуды қарастырды. Шенеуніктер оны бұл әрекеттен бас тартуға көндіргеннен кейін, ол өзінің ең ізгі және ақылды деп санаған әйелі Лян Наны таңдады. Ол 132 жылдың наурыз айында оны императрица етіп жариялады. Ол 16 жаста, ал император 19 жаста болды. Оның әкесі Лян Шан (梁商) құрметті лауазымға ие болды және біртіндеп маңызды қызметтерге жоғарылатылды.
At the start of Emperor Shun's reign, the people were hopeful that he would reform the political situation from the pervasive corruption under the Yans. However, the teenage emperor proved to be a kind but weak ruler. While he trusted certain honest officials, he also trusted many corrupt eunuchs, who quickly grabbed power. In 126, Sun Cheng tried to encourage the young emperor to carry out extensive reforms, but was instead removed from the capital for his audacity. Sun was recalled to the capital in 128, but continued to lack any influence to put into effect concrete reforms. Another major influence on Emperor Shun was his wet nurse Song E (宋娥), who was described as a kind woman. But she lacked the ability to be an effective advisor to the Emperor. Rather, she took on the role of an empress dowager. Early in Emperor Shun's reign, Ban Chao's son, Ban Yong, was able to effectively restore Han suzerainty over Xiyu (modern Xinjiang and former Soviet central Asia) kingdoms, but in 127, Ban Yong was falsely accused of being late in arriving for a military action and removed from his office. After Ban Yong's removal, the situation in Xiyu gradually deteriorated. Other than these events, the rule of Emperor Shun was generally one during which the empire avoided periods of political turmoil. Although the emperor lacked capability, and corruption continued to run unchecked, his personal kindness allowed the people a measure of peace. In 131, Emperor Shun wanted to create an empress, and not wanting to play favourites, he considered drawing lots before the gods to determine who should be the empress. After his officials discouraged him from this action, he finally selected one of his consorts, Liang Na, as the one he considered most virtuous and most rational. He created her empress in March 132. She was 16 and he was 19. Her father Liang Shang (梁商) became an honoured official and was gradually promoted to increasingly important posts.
Билік етуінің соңғы кезеңдері
135 жылы екі маңызды саяси өзгеріс болды. Эвнух маркіздеріне өздерінің биліктерінен бас тартқан ұлдарына мұрагерлікке беруге рұқсат берілді, ал Лян Шан қарулы күштердің бас қолбасшысы болып, императорлық үкіметтегі ең ықпалды тұлғаға айналды. Бұл оқиғалардың ешқайсысы сол кезде үлкен мәнге ие болмағанмен, зор салдарын тудырды. Біріншісі эвнухтардың билігі жүйелі сипатқа ие бола бастағанын көрсетті, ал екіншісі императорлық үкіметті бірнеше әкімшіліктер бойы бақылап келген Ляндардың билікке келуіне әкелді. Лян Шан, күйеу баласы сияқты, адал, мейірімді және әдепті көрінгенмен, нақты саяси қабілеті жоқ жақсы адам еді. Мысалы, 138 жылы кейбір эвнухтар оны құлатпақ болған құпия жоспарды император Шун ашты, ол оларға кеңшілік танытуды ұсынды. Император Шун онымен толығымен келіспесе де, Лянның араласуы көптеген адамның өмірін сақтап қалды. Алайда, ол да, император Шун да әкесінен өзгеше, жемқор және зорлық-зомбылыққа бейім Лян Цзиге (梁冀) сенім артты. 136-138 жылдары Қытайдың оңтүстігінде бірнеше халық көтерілістері болды. Бұл көтерілістер көбінесе оңай басылды (әсіресе, көтерілісшілер наразылық білдірген жемқор шенеуніктер император Шунмен ауыстырылса, өз еріктерімен тапсырды), бұл алдағы онжылдықтарда болатын ауыр көтерілістердің белгісі болды. 139 жылы Цян тайпасы қайтадан көтеріліс шығарды, бұл жолы көтеріліс оңай басылмай, император Шунды билігінің соңына дейін мазалады. 141 жылы Цян әскерлері Ма Сянь (馬賢) басқарған Хань әскерін талқандап, Чанъань аймағындағы Батыс Хань императорларының мазарларын өртеп жіберді. Сонымен қатар, Цзин (荊州, қазіргі Хунань, Хубэй және оңтүстік Хэнань) және Ян (揚州, қазіргі Цзянси, Чжэцзян және орталық және оңтүстік Цзянсу, Анхуэй) провинцияларында шаруалар көтерілістері басталды және император Шун билікте болған кезде олар толығымен басылмады. 141 жылдың қыркүйегінде Лян Шан қайтыс болды. Түсініксіз, император Шун оның лауазымын Лянның ұлы Лян Цзиге, ал Лян Цзидің лауазымын оның кіші інісі Лян Буйиге (梁不疑) берді. Лян Цзи кез келген мүмкіндікті пайдаланып билікті басып алды, ал Лян Буйи оның мінез-құлқына қалыпты болуға шақырғанмен, оның тілегі орындалмады. 144 жылы, ауруға шалдыққандай көрінген император Шун 143 жылы оның кәнизагы Юдан туған жалғыз ұлы Лю Бинге (劉炳) мұрагерлік таққа отыру құқығын берді. Сол жылы император Шун қайтыс болды, ал таққа мұрагер ханзада Бин император Чун болып тағайындалды. Императрица Лианг регент болып тағайындалды, және ол жеке өзі қабілетті болғанымен, оның ағасы Лян Цзиге деген сенімі Шығыс Ханьдың беделінің одан әрі төмендеуіне әкелді. 144 жылдың 26 қазанында император Шун жерленді және оған "Цзинцзун" (景宗) деген храм есімі берілді. Алайда, 190 жылы Хань императоры Сянның тұсында император Шуның храм есімі алынып тасталды. Сонымен қатар, 127 жылдың 7 шілдесінде оның анасы Лиге берілген "Гунмин императрицасы" (恭愍皇后) атағы да жойылды.
In 135, two major political changes occurred. Eunuch marquesses began to be allowed to pass their marches to their adopted sons, and Liang Shang became the commander of the armed forces and effectively the most powerful individual in the imperial government. Neither of these developments appeared at the time to be major, but had great implications. The former demonstrated that the power of the eunuchs was becoming systemic, and the latter led to the start of the Liangs controlling the imperial government for several administrations. Liang Shang was, much like his son in law, a kind man who lacked any real political abilities, even though he appeared to be honest, compassionate and ethical. For example, in 138, when there was a conspiracy by some eunuchs to undermine him that Emperor Shun discovered, he advocated leniency, and while Emperor Shun did not completely agree with him, Liang's intercession clearly saved many lives. However, both he and Emperor Shun trusted his son Liang Ji (梁冀) who, unlike his father, was corrupt and violent. From 136 to 138, there were a number of native rebellions in various parts of southern China. While these were generally put down with relative ease (in particular, the rebels generally surrendered willingly if the corrupt officials they were protesting against were replaced by Emperor Shun), these would foreshadow the much more serious rebellions that would come in the next few decades. Further, in 139, the Qiang again rebelled, and this time the rebellion would not be put down easily and would plague Emperor Shun for the rest of his reign. Indeed, in 141, the Qiang forces annihilated a Han force led by Ma Xian (馬賢) and set fire to the tomb gardens of a number of Western Han emperors in the Chang'an region. Further, agrarian rebellions started in Jing (荊州, modern Hunan, Hubei, and southern Henan) and Yang (揚州, modern Jiangxi, Zhejiang, and central and southern Jiangsu, Anhui) Provinces and would not be pacified for the rest of Emperor Shun's reign. In September 141, Liang Shang died. Inexplicably, Emperor Shun gave his post to Liang's son Liang Ji and gave Liang Ji's post to his younger brother Liang Buyi (梁不疑). Liang Ji proceeded to seize power at every opportunity, and even though Liang Buyi tried to encourage his brother to be moderate in his behaviour, his pleas fell on deaf ears. In 144, apparently already ill, Emperor Shun created his only son Liu Bing (劉炳), born of his concubine Consort Yu in 143, crown prince. Later that year, Emperor Shun died, and Crown Prince Bing succeeded him as Emperor Chong. Empress Dowager Liang served as regent, and while she personally appeared capable, her trust in her brother Liang Ji would lead to a further decline in the standing of the Eastern Han. On 26 October 144, Emperor Shun was buried and given the temple name "Jingzong". However, in 190, during the reign of Emperor Xian of Han, Emperor Shun's temple name was revoked. At the same time, the posthumous title of "Empress Gongmin" (恭愍皇后), which was granted to his mother Consort Li on 7 July 127, was also revoked.