Кіріспе

Рим заңына сәйкес асырап алу Ежелгі Римде асырап алу, негізінен, Рим патриархалды қоғамында еркек желісіндегі мұрагерлікті қамтамасыз ету үшін аталық билікті (потеста) берудің заңды рәсімі болды. Латын сөзі adoptio кең мағынада "асырап алу" дегенді білдіреді, және ол екі түрлі болды: бір үй шаруашылығының басшысынан екіншісіне еркін адамға potestas беру; және adrogatio, онда асырап алынған адам заңды ересек адам ретінде sui iuris құқықтарымен өмір сүрген, бірақ мұрагерлік мақсаты үшін толыққанды емес ұл мәртебесін қабылдады. Adoptio – Рим отбасылық құқығының ұзақ тарихы бар бір бөлігі, ол аталық жауапкершіліктерге, мысалы, отбасылық мүліктің құндылығын сақтауға және ата-бабалардың қасиетті рәсімдерін (сакра) жалғастыруға қатысты, бұл мүлік иелері мен мәдени элитаның маңызды мәселесі болды. Империя дәуірінде асырап алу императорлық мұрагерлікті қамтамасыз етудің бір жолы болды. Қазіргі заманғы асырап алудан айырмашылығы, римдік adoptio эмоционалдық қанағаттандыратын отбасы құруға немесе бала тәрбиесін қолдауға бағытталмаған. Әлеуметтік санаттардың барлығында балалы емес жұбайлар немесе отбасын кеңейткісі келетіндер бала асыраудың орнына балаларды тәрбиелеуге көбірек бейім болды. Асырап алудың, еркек мұрагерді қамтамасыз етуден басқа мақсаттарда қолданылғанына аз дәлелдер бар, және мұндай жағдайларда көбінесе құл болып туған өз балаларының мәртебесін заңдастыруға тырысқан бұрынғы құлдар оны пайдаланған болуы мүмкін. Рим әйелдері азаматтар ретінде мүлікті иеленуге, мұрагерлікке алуға және басқаруға құқылы болды, сондықтан олар мүлікке және мұрагерлікке қатысты аталық биліктің құқықтарын жүзеге асыра алды, бірақ асырап алу көбінесе еркектерге тән практика болды.

Практика

Бала асырап алуды отбасының еркек басшысы – pater familias жүзеге асырды. Некеге тұру міндетті емес еді; ересек еркек өзінің отбасылық атын және potestas-ын беру үшін бала асырап алуға құқылы болды. Асырап алынған бала асырап алған отбасының әлеуметтік дәрежесін иеленді. Көбінесе бала асырап алу асырап алушының мәртебесі мен байлығын сәл көтеру болғанмен, босатылған құл да асырап алынуы мүмкін еді. Тіпті құл бірден босатылып, содан соң бұрынғы қожайыны оны асырап алып, қамқоршысы (patronus) және «әкесі» болатын. Республиканың алғашқы кезеңдерінде, асырап алу арқылы босатылған адам, оны босатып алған азат азаматқа тең мәртебеге ие болды. Публий Клодий Пулхер «жоғарыдан асырап алудың» қалыпты бағытын бұзып, патриций мәртебесінен бас тартып, трибун лауазымына ие болу үшін формалды түрде плебейге айналды. Бала асырап алу – екі отбасы арасындағы шарт болды. Асырап алынған бала отбасының атын өзінің аты ретінде қабылдады. Сонымен қатар, бала өзінің бастапқы атын cognomen, яғни лақап аты түрінде сақтап қалды. Асырап алынған бала бұрынғы отбасылық байланыстарын сақтап, көбінесе оларды саяси мақсаттарда пайдаланды. Бала асырап алуға қатысқан отбасылар арасындағы билік теңсіздігіне байланысты, төменгі отбасына (көбінесе) тұңғыш ұлдың орнын толтыруға көмектесу үшін ақы төленді. Бала асырап алуға ұқсас жағдай – балаларды тәрбиелеу еді; бұл, әдетте, pater familias өзінің билігін басқа адамға олардың күтіміне беру арқылы жүзеге асты. Adrogation деп аталатын асырап алу түрі болды, онда асырап алынған адам бос болды және басқа біреудің асырап алуына келісті. Бұл халық жиналысында, мемлекет бар болған кезде, кейіннен императорлардың рескриптімен жасалды. Римдіктердің adrogation тәжірибесі adrogator-дың кем дегенде 60 жаста болуын талап етті, әйтпесе олардан бала тудыру күтілді, асырап алу емес. Сондай-ақ, баласыз және отбасы ішінде асырап алуды қалайтын адамдарға да рұқсат берілді. Бұл arrogation-нан өзгеше, онда біреу өзіне басқа біреуді құқықсыз иеленеді. Қожайындары босатып жіберген құлдар, олардың балаларын заңдастыру үшін асырап алуға рұқсат алатын.

Императорлық мұрагерлік

Көптеген рим императорлары асырау арқылы билікке келді, өйткені олардың ілгерідегілерінің өз ұлдары болмады немесе ең қабілетті үміткерге биліктің үздіксіз берілуін қамтамасыз ету үшін.

Юлий-Клавдий әулеті

Август, ол бірінші рим императоры болғаннан кейін танымал болды, өзінің әйгілі туысы Юлий Цезарьдың өсиеті бойынша Юлия әулетіне қабылданды. Ол Цезарьдің ақшасын, атын және беделін мұра етті. Августтың Принципаттағы орталық рөлі бекіген сайын, оның мұрагерін тағайындауы маңыздырақ бола түсті. Ол Марк Агриппадан туған қызы Юлияның үш ұлын асырап алып, оларды Гай Цезарь, Луций Цезарь және Агриппа Цезарь деп атады. Бірінші екеуі жас кезінде қайтыс болса, үшіншісі жер аударылды. Содан кейін Август өзінің өгей ұлы Тиберий Клавдий Неронды қабылдады, бірақ ол өзінің жүрегіндегі туысы Германды (ол сондай-ақ Августтың қандық жақын туысы) қабылдауы керек еді. Тиберий Августтан кейін таққа отырды, ал оның қайтысынан кейін Германның ұлы Калигула император атанды. Клавдий өзінің өгей ұлы Луций Домиций Аенобарбты асырап алды, ол өзінің есімін Нерон Клавдий Цезарь деп өзгертті және Клавдийден кейін император болды.