Кіріспе
Кореялық отбасылық есімі (이) Ли, И немесе И (이) Кореяда Ким (김) тегінен кейін екінші ең көп таралған тегі. 2015 жылғы Оңтүстік Корея халық санағы бойынша, Оңтүстік Кореяда осы тегті 7 306 828 адам немесе халықтың 14,7% құрады. Тарихи тұрғыдан 李 әрпі Кореяда Ни (니) деп ресми жазылған. 1933 жылы бастапқы дыбыс ережесі (두음 법칙) қабылданғанда, ресми жазу И (이) деп өзгертілді. Солтүстік Кореяда ол Ри (리) деп латын әрпіне көшіріледі, себебі қазіргі корей тілінде /l/ және /r/ альвеолярлық дыбыстары арасында ешқандай айырмашылық жоқ.
Lee, I, or Yi (이) is the second most common surname in Korea, behind Kim (김). As of the South Korean census of 2015, there were 7,306,828 people by this name in South Korea or 14.7% of the population. Historically, 李 was officially written as Ni (니) in Korea. The spelling officially changed to I (이) in 1933 when the initial sound rule (두음 법칙) was established. In North Korea, it is romanized as Ri (리) because there is no distinction between the alveolar liquids /l/ and /r/ in modern Korean.
Латын әліпбиімен жазу
Бұл тегінің ресми қайта қаралған романдану жазуы I болғанымен, Оңтүстік Кореяның ұлттық корей тілі институты 2001 жылы бір әріптен тұратын тегтердің ағылшын және басқа шет тілдерінде сирек кездесетінін, сондай-ақ шетелге саяхаттағанда қиындықтар тудыруы мүмкін екенін атап өтті. Дегенмен, NIKL паспорттарда қолдану үшін жүйелі транскрипцияны ілгерілетуді көздеді, сондықтан осы тегі бар адамдарға рим әліпбиінде Yi деп жазу ұсынылды. Алайда, осы тегі бар Оңтүстік Кореялықтардың көпшілігі оны Ли деп жазуды жалғастыруда, себебі паспорттағы есімді өзгерту шарттары қатаң. 2007 жылы Оңтүстік Корея паспорттарына берілген өтініштерге негізделген зерттеуде, осы тегі бар адамдардың 98,5%-ы паспортында латын әріптерімен "Ли" деп, ал тек 1,0%-ы "И" деп жазғаны анықталды. Тарихи түрде бұл тегі бар кейбір адамдар оны Ye деп жазған, мысалы Корея империясының Ей Ванъён азаматы. Рхи де қолданылған, мысалы Сингман Рхи және Саймон Хангбок Рхи сияқты.
Ұрпақтар
Барлық корейлік отбасылық есімдеріндей, И тегінің иелері аталық кландарға немесе руларға бөлінеді, олар корей тілінде бон гван деп аталады және ата-бабаларының мекенжайына байланысты анықталады. Көптеген рулар өз тегін белгілі бір негізін қалаушыға дейін жатқызады және әдетте бір-бірімен туыс емес. Бұл жүйе Жосонның янбан аристократиясы кезінде ең жоғары деңгейге жеткен, бірақ қазір де қолданылуда. Оңтүстік Кореяда осындай шамамен 241 ру бар. Кореяда И (李) тегі бар адамдардың көпшілігі Чонжу немесе Кёнжу руларына жатады. Сондай-ақ, И (異) және И (伊) тегінің әрқайсысының өз рулары бар.
Чонжу тайпасы
Бұл кланның негізін қалаушы – Бэкжеден шыққан И Хан, кейін Силла ханшайымына үйленіп, Силланың жоғары лауазымды шенеунігі болды. Оның 22-ші ұрпағы И Сонг Ге Жосон династиясын құрды. И әулеті 518 жыл бойы (1392-1910 жылдар аралығында) елді биледі және қазіргі Кореяның көптеген мәдени, өнер, және тілдік негізін қалады. Билік құрған кезеңінде И әулеті қазіргі Корея аумағындағы билігін нығайтып, корей қоғамында конфуцийлік идеалдар мен ұстанымдарды бекітті, қытай мәдениетін импорттап, бейімдеді, сондай-ақ классикалық корей мәдениетін, сауданы, ғылымды, әдебиетті және технологияны дамытты. 2005 жылғы мәлімет бойынша, Жосон тағына талапкер – И Сок. Чонджу И әулетінің түрлі тармақтары қазіргі Корея Республикасы құрылғанға дейін сақталды. Көптеген отбасылар И әулетіне жататынын айтады, бірақ олардың аз ғана бөлігі осы әулеттен шыққан. Оңтүстік Кореяның бірінші президенті Сингман Ри осы әулеттен таратынын мәлімдеді.
Кёнжу тайпасы
Гьёнджу кланының негізін қалаушы – Силланың бірінші патшасы Парк Хёкгеості таңдаған ауыл басшыларының бірі И Ал Пьён (李謁平) болды. «Самгук Саги» мәліметінше, И тегі 9 жылы патша Юримен отбасыға ресми түрде берілген. 2000 жылғы Оңтүстік Корея халық санағы бойынша Кёнджу И кланының саны 1,4 миллионнан асты, бұл оны И тегін алып жүрген кландардың ішіндегі ең ірісіне айналдырды.
Цзиньви тайпасы
Жинви Ли тайпасы Жинви аймағының ежелгі атауларына негізделген, қазіргі Гёнги провинциясы, Пхёнтхэк қаласы және Жинви кенті. Жинви Ли тайпасы ғасырлар бойы Корея патшалығында патша отбасына саяси білім берумен айналысып, патшаның кеңесшісі және тәжді ханзаданың ұстазы қызметін атқарды. Жинви тайпасы – Жосон дәуірінде алты патшайымды дүниеге әкелген әулет. Ли Банг, Корея патшалығының басында патшаның кеңесшісі және тәжді ханзаданың мұғалімі болған, осы тайпаның негізін қалаушы. Ли Бангтың ата-тегі Гёнжу Ли тайпасының атасы Ли Геомингтің ұрпақтарынан шыққан.
Пхёнчхан тайпасы
Пхенчхан руының негізін қалаушы – И Гван, Жосон әулеті кезінде шенеунік және әскери қолбасшы болған. Кореяға католик дінін алғаш әкелген И Сын Хун осы рудың мүшесі еді. Бұл ру 1580 және 1607 жылдар аралығында құрылған янбан руы.
Деоксу тайпасы
Бұл кланның негізін салушы – И Донг Су, Горео дәуірінің шенеунігі. Бұл Жосон әулеті кезінде көрнекті янбан кланы болды, одан аңызға айналған адмирал И Сунь Син және өте ықпалды мемлекеттік қызметкер және философ И И сияқты тұлғалар шықты. Клан Кореяның ең басты әскери қолбасшысы және, мүмкін, ең басты ғалымын өндіргендігімен зор мақтанады. И Сунь Син мен И И екеуі де Оңтүстік Кореяның ақшаларында бейнеленген және олардың құрметіне таэквондо формалары аталған. Кланның ордасы қазіргі Солтүстік Кореяның Каэпунг ауданының бұрынғы бөлімшесі – Деоксу Хёнмен сәйкес келеді.
Цзинбо тайпасы
Цзиньбо И кланы әйгілі Жосон ғалымы И Хвангпен танымал, ол Йённам мектебін құрды және жеке Конфуций академиясын ашты. Ол сондай-ақ Кореяның 18 данасының (동방 18현) бірі атанды. Бұл кланның бабасы Горё әулетінің И Согы болды.
Сеонджу тайпасы
Бұл кланның негізін қалаушы - кейінгі Силла дәуіріндегі көрнекті шенеунік И Сун Ю. Оның 12-ші ұрпағы И Чжан Кён де Горё дәуірінде көрнекті лауазымды адам болды. Чжан Кённың сегіз буыны азаматтық емтиханнан өтуге 75 талапкер шығарды. 2000 жылғы халық санағы бойынша Оңтүстік Кореяда 186 188 корей Сеонджу И кланынан шыққан.
Хонгжу тайпасы
Хонгжу И кланының негізін салушы – кейінгі Горёо дәуірінде корольдің жақын айналымында болған И Ю Сонг. Кланның атамекені оның 9-шы ұрпағы И Ги Чонға атақ берілген кезде анықталды. Хонгянг/Хонгжу қазіргі Оңтүстік Чунчхон провинциясының Хонгсонг ауданында орналасқан. Әсіресе Горёоның соңғы және Жосонның алғашқы кезеңдерінде Хонгжу И кланы И Джонг-жаң сияқты көптеген ықпалды тұлғаларды өндірді.
Еонан кланы
Йонань И тайпасы Жосон дәуірінде аристократия болған. Олардың бірнеше өкілі Бас мемлекеттік кеңесшілер қызметін атқарды. Сол кезеңде осы тайпада Бас ғалымдар да көптеп кездесті. Тайпаның негізін қалаушы – Тан Қытайынан келген И Му.
Хансан тайпасы
Оның штаб-пәтері Оңтүстік Чхунчхон провинциясының Сеочхон ауданындағы Хансан мёнында орналасқан. Екі тармақ бар (Хожанггонг және Квонджигонг әулеттері). Бұл әулеттің негізін қалаушы – И Юн Кён. Әулеттің белгілі бір өкілі – кейінгі Корё дәуіріндегі конфуций ғалымы И Сэк. Ол Жосонның негізін қалаушыларын тәрбиелеген академия құрды. Хансан И әулеті Жосон дәуірінде И Сан Хе сияқты көптеген ғалымдарды өндірді. Хансан И әулетіне қазіргі замандағы тұлғалардың қатарында жапондықтардың отаршылдық кезеңіндегі тәуелсіздік қозғалысының белсендісі И Санг Дже де бар.