Кіріспе

Жапон ақыны, автор және әдеби сыншысы.

Ерте өмір

Шики, немесе бастапқыда Цуненори (常規) деп аталған, Иё провинциясының Мацуяма қаласында (қазіргі Эхиме префектурасы) шаруашылығы орташа самурайлар отбасында дүниеге келді. Оның әкесі алкоголик болған және Шики бес жасқа толғанда қайтыс болды. Анасы Охара Канзанның қызы, ол конфуций ғалымы болған. 15 жасында Шики белгілі бір дәрежеде саяси радикалға айналып, сол кезде әлсіреп бара жатқан Бостандық және халық құқықтары қозғалысына қосылды. Оқыған Мацуяма орта мектебінің директоры оны публично сөйлеуден тыйым салды. Осы шақта ол Токиоға көшуге ниеттеніп, 1883 жылы сонда көшті.

Білім

Жас Шики алғаш рет туған қаласы Мацуяма орта мектебіне қабылданды, онда бұрынғы Бостандық және Халық Құқықтары қозғалысының жетекшісі Кусама Токиёси жақында директор болып қызмет атқарған. Оқу барысында, жасөсперім Шики бейсбол ойнауды ұнатты. 1890 жылы ол Токио Императорлық университетіне түсті.

Әдеби мансап

Шики ең белгілі хайку ақыны, поэзияны сынайтын прозашы және қысқа прозалық очерктердің авторы болған. Шики замандастарының пікірінше, мейджи дәуіріндегі өзгеретін ортаға байланысты хайку және танка сияқты дәстүрлі жапондық поэзияның қысқа түрлерінің маңызы төмендеп бара жатқан еді. Шики де кейде осындай сезімдер білдірген. Бұл поэзия түрлерінің шеберлері жоқтың немесе сирек болғанымен, олар белгілі бір дәрежеде танымал бола берді. 1883 жылы Токиоға келгеннен кейін бір жылдай өткен соң Шики хайку жаза бастады. 1892 жылы, университеттен шығып кеткен жылы, Шики хайку реформасын жақтаған «Дассай шоку хайва» немесе «Сусардың үңгірінен хайку туралы әңгімелер» атты сериялық туындысын жариялады. Одан кейін «Мейджи Нидзүкунен но Хайкукай» немесе «1896 жылғы хайку әлемі» (онда шәкірттері Такахама Кёши мен Кавахигаши Хекиготоның туындыларын жоғары бағалады), «Хайдзин Бусон» немесе «Хайку ақыны Бусон» (1896–1897) және «Утайоми ни Атауру Шо» немесе «Танка ақынына хаттар» (1898) сияқты сериялық еңбектері жарық көрді, онда ол танка поэзиясын реформалауға шақырды. Ауруға шалдыққан және морфинге тәуелді болған Шики өліміне бір жылдай қалғанда төсек күнделіктерін жаза бастады. Олардың арасында «Бокудзю Иттеки» немесе «Бір тамшы сия» (1901), «Гёга Манроку» немесе «Жатқанда жазған әртүрлі жазбалар» (1901–1902) және «Бёшо Рокушаку» немесе «Алты футтық ауру төсегі» (1902) бар. 1889 жылы жапон сөзі hototogisu әртүрлі қытай таңбаларымен жазылуы мүмкін, соның ішінде 子規, оны «hototogisu» немесе «shiki» деп оқуға болады. Жапондықтардың пікірінше, бұл құс ән салғанда қан құсып жатады. Соғыс туралы хабарламаудың орнына, Шики 1895 жылдың 10 мамырында сол кездегі әскери дәрігер, әйгілі романист Мори Огаймен кездесіп, Далянь, Луантао және Люшункоу ауданында жапондық сарбаздардың мазалауына ұшырады. Оның шәкірттері «Ниппон мектебі» деп аталды, ол хайку редакторы болған және қазір топтың жұмысын жариялаған газеттің атымен байланысты болды. Осы кезеңде Шики үш автобиографиялық туынды жазды. Ол хайку реформасын жақтағанмен, бұл реформа хайкуның толыққанды әдеби жанр екендігіне негізделген. Ол хайку басқа әдеби жанрлармен салыстырылатын ортақ өлшемдермен бағалануы керек деп сақты, бұл бұрынғы ақындардың көзқарастарына қайшы келді. Шики хайкуды әдебиет категориясына берік орнатып, осылайша ерекшеленді. Кейбір заманауи хайкулар дәстүрлі 5–7–5 дыбыстық үлгісінен және кигодан («маусым сөзінен») ауытқуы мүмкін, бірақ Шикидің хайку реформасы дәстүрді бұзуды көздемеді. Шики, басқа мейджи дәуірінің жазушылары сияқты, батыс әдебиетінен реализмге деген құштарлықты қабылдады. Бұл оның хайкуға қатысты көзқарасында айқын көрінеді.

Бейсбол

Шики жасөспірім шағында бейсбол ойнаған және 2002 жылы Жапон бейсболының Даңқ залына енгізілді. Оның 1898 жылғы танкаларының жинағында осы спорт түрі туралы айтылады.