Кіріспе

Cao Wei императоры, 260-266 жылдары. Cao Huan (245/246–302/303), әдептік аты Jingming, Үш патшалық дәуірінде Cao Wei мемлекетінің бесінші және соңғы императоры болды. 266 жылдың 4 ақпанында ол Сима Ян (кейіннен Цзинь әулетінің императоры У) пайдасына тақтан бас тарды және Вэй режимін аяқтады. Тақтан бас тарғаннан кейін Cao Huan-ға "Ченлиу патшасы" атағы берілді және ол өліміне дейін осы атақты сақтап қалды, содан кейін ол қайтыс болғаннан кейін "Cao Wei-дің Yuan императоры" деп танылды.

Отбасылық тарихы және таққа отырғызу

Сао Хуанның туған аты "Сао Хуан" (曹璜) болды. Оның әкесі, Цао Ю, Ян патшасы, Вэйдің бірінші императоры Цао Пидің әкесі Цао Цаоның ұлы болды. 258 жылы, 12 жасында, Вэй ережелеріне сәйкес, патшалардың ұлдары (патшаның әйелінің бірінші баласынан басқа, әдетте патшаның мұрагері деп белгіленетін) герцогтар дәрежесіне көтерілді, Сао Хуан "Чандао аймағының герцогы" (常道鄉公) болып тағайындалды. 260 жылдың маусым айында, биліктегі император Цао Мао, регент Сима Чжаодан мемлекеттік билікті қайтарып алуға тырысқанда өлтірілгеннен кейін, Сао Хуан Цао Маоның орнын басу үшін таңдалды.

Билік

Цао Хуан император болған кезде, оның есімі "Цао Хуань" деп өзгертілді, себебі "Хуан" есімімен атау табу ережесін сақтау қиын болды (ол "сары" 黃 және "император" 皇 сияқты көптеген сөздермен ұйқас болатын). Цао Хуань билігінің кезеңінде Сима тайпасы мемлекеттік билікті өз қолына алды, ал Цао тек номиналды түрде мемлекет басшысы болды. 263 жылдың 28 қарашасында Цао Хуань әйелі Леди Бьянды императрица етіп тағайындады. Цао Хуань билігінің алғашқы жылдары Цзян Вэй басқаратын қарсылас Шу Хан мемлекетінің күштері үздіксіз шабуыл жасады. Цзян Вэйдің шабуылдары көбінесе оңай қайтарылса, Сима Чжао соңынан Чжун Хуй мен Дэн Ай басқаратын 180 мың сарбаздық күшпен Шуға қарсы шабуылға бұйрық берді. 263 жылдың соңында Шу императоры Лю Шан Дэнге бағынды, осылайша Шу мемлекетінің соңы келді. Шудың құлауынан кейін Чжун Хуй Дэн Айды мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптап, оны қолбасшылықтан шеттетуге ұйырды. 264 жылдың басында Чжун Хуй Цзян Вэймен бірлесіп Шуды қайта құруға және оған қарсы шығатын Вэйдің барлық генералдарын жоюға құлсалды. Бірақ генералдар қарсылық көрсетіп, Чжун Хуй мен Цзян Вэйді өлтірді. Шудың бұрынғы аумақтары (қазіргі Сычуань, Чунцин, Юньнань, Шэньсидің оңтүстігі және Ганьсудің оңтүстік-шығысы) Вэй мемлекетіне толығымен қосылды.

Абдикация және кейінгі өмір

Шү құлағаннан кейін Вэйдің өзі де көп ұзамай құлады. 263 жылы Сима Чжао Цао Хуанды тоғыз сый беруге мәжбүр етті, ал ол бұл жолы оны қабылдады, бұл узурпацияның жақын екенін көрсетеді. 264 жылы Сима Чжао "Жин патшасы" деген атақпен вассалдық патша атанды — узурпацияға дейінгі соңғы қадам. 265 жылдың қыркүйегінде Сима Чжао қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Сима Ян әкесінің лауазымын мұраға алды және 266 жылдың 4 ақпанында Цао Хуанды тақтан түсірді, осылайша Цзинь әулетін құрды. Ол Цао Хуанға «Ченлиу патшасы» атағын берді, оны Цао Хуан өмірінің соңына дейін сақтап қалды. Цзинь билігі тұсында Цао Хуанның патшалық өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Сима Ян (кейін Цзинь императоры У деп аталды) оған императорлық туларды және вагонды сақтап, императорлық рәсімдермен ата-бабаларына құрбандық шалуға рұқсат берді. Сондай-ақ, ол Цао Хуанның өзін оның поддандысы деп атамауына рұқсат берді. Ол 302 жылы император У-дың ұлы, император Хуэй билік еткен кезде қайтыс болды. Ол императорға лайық құрметпен жерленді және қайтыс болғаннан кейін оған есім берілді. Цао Хуаннан кейін Ченлиу патшасы болған адам белгісіз, бірақ 326 жылдың қараша немесе желтоқсан айында Ченлиу патшасы атағы Цао Каоның шөбересінің шөбересі Цао Майға берілді, ол 358 жылдың 1 желтоқсанында қайтыс болғанға дейін осы атақты сақтап қалды. Оның орнын ұлы Цао Хуэй 363 жылдың 24 қарашасында иеленді. Ченлиу патшасы атағы 479 жылдың 25 қыркүйегінде Оңтүстік Ци императоры Сяо Даочэн билік еткен кезде Цао әулетінде жойылды; Ченлиудің соңғы патшасы Цао Кан (曹粲) болды.