Кіріспе

Сазан аралы – Жерорта теңізіндегі албандық қоныстанбаған арал. Албаниядағы ең үлкен арал, ол әскери тыйым аймағы болып белгіленген; ол Адриатика және Ион теңіздерінің шекарасын көрсететін Отранто бұғазы мен Влоре шығанағының арасындағы стратегиялық маңызды жерде орналасқан. 2010 жылы аралды қоршаған теңіз аумағы Қарабурун-Сазан теңіз паркі деп жарияланды. Ашық ауа райында Сазанды Италияның Саленто жағалауынан батысқа қарай көруге болады. Арал 2015 жылдың шілдесінен бастап жалпы қолдануға ашық. Аралдың жер ауданы – шамамен ұзындығы және ені, ал жағалау сызығының ұзындығы – шамамен .

Тарих

Сазан ежелгі гректер үшін Сасон (Σάσων), ал ежелгі римдіктер үшін Сасо деп аталды. Псевдо-Скилакс өзінің "Перипл" кітабында осы туралы айтқан. Полибий бұл жерде б.з.д. 215 жылы Македонияның Филипп V және римдіктердің әскерлері арасында әскери қақтығыс болған деп жазды. Арал Рим империясының құрамына кірген, кейін Византияның билігіне қарады. 1279 жылы оны Неапольдің Анжуи әулеті басып алды, ал 14 ғасырда ол албан феодалдарының иелігінде болды, көбінесе Венеция Республикасының қорғауында. 1400 жылы Осман империясы оны басып алды, бірақ 1696 жылы оны венециялықтар бақылады. 1815 жылы Ион аралдарымен бірге Ұлыбританияның қорғауына өтті, олар автономиялы республика құрды. 1864 жылы Ион аралдарымен бірге арал Грекияға берілді. Бірақ Грекия оны жаулап алмады, ол де-факто Осман империясының бақылауында қалды. 1912 жылы Бірінші Балқан соғысына дейін Грекия аралға әскер жіберіп, оны Сасона (Σάσωνα) деп атады. Екінші Балқан соғысы аяқталғаннан кейін 1913 жылы Италия мен Австро-Мажарстан Грекияны Солтүстік Эпирдің барлық бөлігін, оның ішінде аралды да эвакуациялауға мәжбүрледі. Италиямен соғыс қаупіне байланысты Грекия оны эвакуациялады. Италия өз кезегінде 1914 жылғы 30 қазанда оны басып алып, аралда әскери басшылық тағайындады, ол итальян тілінде Сасено деп аталды. Бұл келісім 1915 жылғы 26 сәуірде Лондон шартымен расталды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Албания 1920 жылғы 2 қыркүйекте Италияға Альбано-итальян хаттамасының аясында аралды ресми түрде берді. Арал 1920 жылдан бастап Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейін Италияның құрамында болды, әкімшілік тұрғыдан Зара провинциясындағы Лагостаның бөлігі ретінде қарастырылды. Сол жылдары итальяндық билік маяк және бірнеше теңіз бекіністерін салды, сондай-ақ Апулиядан көшірілген балықшылардың бірнеше отбасыларын аралға қоныстандырды. 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арал Италияның Далмация генерал-губернатурасына қосылды және Италиямен соғыстан кейінгі бейбіт келісім бойынша 1947 жылғы 10 ақпанда Албанияға берілді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы суық соғыс кезінде Албания Кеңес Одағына көп тәуелді болды. Сол кезде кеңестіктер аралда және оның төңірегінде "Виски" класты суасты кемелері үшін база мен химиялық/биологиялық қару зауытын салды. Коммунизм құлағаннан кейін Влоре шығанағындағы Паша Лимани портында төрт суасты кемесі қалды. Күні бүгінге дейін аралдың алқабында совет заманынан қалған көптеген газ маскаларын кездестіруге болады. Қазір аралда тұрғындар жоқ, бірақ Италия мен Албания арасындағы контрабандаға қарсы күресу және Ұлыбритания Корольдік теңіз күштерінің оқу полигоны ретінде пайдаланылатын шағын итало-албандық теңіз базасы бар. Оның төрт шыңы бар: ең биігі теңіз деңгейінен жоғары, ортасында екі шыңы және ең төменгісі аралдың оңтүстігінде орналасқан.

Флора мен фауна

[[Файл:Jacobaea maritima. Жакобея теңіздік аралдың шығыс жағалауында кездеседі. Аралда 435 түр (419 жергілікті) қан тамырлы өсімдіктер өседі, бұл Албанияның барлық қан тамырлы флорасының 8,2% құрайды. 8 түрлі бауырынан жорғалаушылар, 1 түрлі амфибия және 122 түрлі омыртқасыз жануарлар бар. Сазан аралындағы ерекше сақтауға алынған құстардың ішінде 23 әнші құс, 5 жыртқыш құс, 3 көгершін және 3 шаян бар. Амфибиялар 1 түрмен ұсынылған, оның ішінде жасыл бақа ылғалды жапырақты орман мен орман ағыстарында ұялайды. 8 түрлі бауырынан жорғалаушы бар. Жерорта теңізі үй геконы, testudo hermanni boettgeri, Балқан көлдік тасбақасы, sheltopusik, көк тамақталған кеуекті кескел, Балқан қабырғалық кескел, Монпелье жыланы және Балқан қамшы жыланы аралдың көптеген тасты және ылғалды табиғи орталарында кездеседі. 122 анықталған түрдің ішінде 113 жәндік бар, бірақ олардың нақты саны одан да көп деп есептеледі. Жәндіктердің арасында 40-ы қоңыз, 16-сы көбелек, 22-сі гетероптера, 20-сы ортоптера, 5-і құсбегі және 10-ы гименоптера.