Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шағын көшпенді сойқышыл құс
A small migratory passerine bird
Бақша сойқышылы (Sylvia borin) – Еуропаның көп бөлігінде, Палеарктикада және батыс Сібірге дейін кең таралған, өте көп кездесетін ұсақ құс. Бұл қарапайым, ұзын қанатты және ұзын құйрықты, жотасы қоңыр, астыңғы жағы ақшыл сойқышыл; екі жынысы да бір-біріне ұқсас, ал жас құстар ересектерге ұқсайды. Оның екі түршесінің арасында аз ғана айырмашылық бар, және олар таралу аймақтарында араласып көбейеді. Ерекше белгілері болмағандықтан, бұл түрді басқа да көптеген жолақсыз сойқышылдармен шатастыруға болады. Бақша сойқышылының әуенді әні қарақара құсқа ұқсас, ол оның ең жақын туысы, және екеуі де бір орман ішінде ұя салғанда аумақ үшін бәсекелеседі. Еуразиядағы осы құстың көбейетін ортасы – ұя салу үшін тығыз жапырақ жамылғысы бар ашық орман; атына қарамастан, бақтарда бұл кішкентай сойқышыл құс сирек кездеседі. Төрт немесе бес дақты, сары немесе ақ жұмыртқадан тұратын ұя, жерге жақын, тығыз өсімдіктермен жасырылған, тостаған тәрізді ұяға салынады. Жұмыртқалар 11–12 күндей шайқалады. Балапандар шұжықтап, көздері жабық күйде туады және екі ата-анасы да оларды тамақтандырады. Олар ұядан шамамен 10 күннен кейін ұшып шығады. Жас құстардың тек шамамен төрттен бірі ғана бірінші жылын өткере алады. Бақша сойқышылы көшпенді, қыстауын Сахара төңірегіндегі Африкада өткізеді. Африкада әртүрлі орталар пайдаланылады, бірақ тығыз орман мен ағашсыз Сахель аймақтарынан қашып жүреді. Көбейетін маусымда жәндіктер негізгі тамақ болып табылады, бірақ құстар көшіп барар алдында май жинағанда жемістер басым болады, мүмкіндігі болса, інжур жеуді артық жақсы көреді. Бұл сойқышылдар Африкадағы қыстау орнында жәндіктер мен жемістермен қоректенеді. Бақша сойқышылын еуразиялық сұңқарлар мен үй мысықтары аулайды, ал оның жұмыртқалары мен балапандарын әртүрлі сүтқоректілер мен құс жыртқыштары жейді. Онда әртүрлі блохалар, кенелер және ішкі паразиттер кездеседі, сондай-ақ ол жалпы кукудың, ұрық паразиттерінің қожайыны болып табылады. Бақша сойқышылының саны көп, тұрақты және таралу аймағы кең болғандықтан, Халықаралық табиғатты қорғау одағы оны алаңдатуға жатпайтын түр деп санайды. Еуропаның көптеген аймақтарында популяциясы азайып кеткеніне қарамастан, бұл құстың көбейетін таралуы Скандинавияда солтүстікке қарай кеңейіп келеді.
The garden warbler (Sylvia borin) is a common and widespread small bird that breeds in most of Europe and in the Palearctic to western Siberia. It is a plain, long winged and long tailed typical warbler with brown upperparts and dull white underparts; the sexes are similar and juveniles resemble the adults. Its two subspecies differ only slightly and interbreed where their ranges overlap. Due to its lack of distinguishing features, this species can be confused with a number of other unstreaked warblers. The garden warbler's rich melodic song is similar to that of the blackcap, its closest relative, which competes with it for territory when nesting in the same woodland. The preferred breeding habitat in Eurasia is open woodland with dense low cover for nesting; despite its name, gardens are rarely occupied by this small passerine bird. The clutch of four or five blotched cream or white eggs is laid in a robust cup shaped nest built near the ground and concealed by dense vegetation. The eggs are incubated for 11–12 days. The chicks are altricial, hatching naked and with closed eyes, and are fed by both parents. They fledge about 10 days after hatching. Only about a quarter of young birds survive their first year. The garden warbler is strongly migratory, wintering in sub Saharan Africa. A wide range of habitats are used in Africa, but closed forest and treeless Sahel are both shunned. Insects are the main food in the breeding season, although fruit predominates when birds are fattening prior to migration, figs being a particular favourite where available. These warblers have a mixed diet of insects and fruit in their African wintering grounds. The garden warbler is hunted by Eurasian sparrowhawks and domestic cats, and its eggs and nestlings are taken by a variety of mammalian and avian predators. It may be host to various fleas, mites and internal parasites, and it is a host of the common cuckoo, a brood parasite. The large and fairly stable numbers and huge range of the garden warbler mean that it is classed as least concern by the International Union for Conservation of Nature. Despite a small population decline in much of its European range, the bird's breeding distribution is expanding northwards in Scandinavia.
Мәдениетте
Аристотель өзінің "Жануарлар тарихы" атты еңбегінде бақша құсқұйрығының ақырында қарақұйрыққа айналатынын айтқан. Композитор Оливье Мессьен 1971 жылы жазған фортепианоға арналған "La fauvette des jardins" шығармасының негізіне бақ құсқұйрығының әнін алды, атауы – түрлі тілдердегі осы түрдің атауы. Оның "Трангалайла" симфониясы, Тристан мен Изольда аңызынан шабыттанған маңызды туынды, алтыншы бөлімінде жазғы бақты бейнелейді. Бұл бөлімде құсқұйрық, бұлбұл және қарақұйрық әндері естіледі. Бақша құсқұйрығы Жерорта теңізі елдерінде ас мәдениетінде бағалы деликатес саналады. Француз тағам шебері Жан Антельме Брилла Саварин ортолан құсы сияқты пісірілген құсқұйрық туралы: "Егер ол фазанның мөлшерінде болса, онда бір акр жерге тең болар еді" деген. Италиялық сардинадан жасалған sarde a beccafico тағамының аты пісірілген құсқа ұқсастығынан келген, ол елде beccafico, яғни өрік жеуші деп аталады. Бақша құсқұйрығының бұрынғы атаулары, мысалы, сабан, кішкентай сабан және хайчат, көбінесе оның ұя салу үшін таңдайтын материалдарынан туындаған, бірақ ағылшын халықтары арасында ең көп таралғаны "pettychaps" есімі болған. Бұл есімдер көбінесе қарақұйрық, ақ мойын және шифчаф сияқты басқа құстармен де ортақ болған.
In his History of Animals, Aristotle considered that the garden warbler eventually metamorphosed into a blackcap. The composer Olivier Messiaen used the song of the garden warbler as the basis for his 1971 solo piano piece La fauvette des jardins, the title being the French name of the species. His Turangalîla Symphonie, a major work inspired by the legend of Tristan and Iseult, has a summer garden scene as its sixth movement. This features the song of the warbler, along with those of the nightingale and blackbird. The garden warbler is prized as a gastronomic delicacy in Mediterranean countries. French epicure Jean Anthelme Brillat Savarin said of the warbler when cooked like ortolan bunting "if it were the size of a pheasant, it would be worth an acre of land". An Italian stuffed sardine dish sarde a beccafico derives its name from its supposed resemblance to the cooked birds, known in that country as beccafico, fig pecker. Old names for the garden warbler, such as strawsmear, small straw and haychat, are often derived from its choice of nesting material, although the commonest of the English folk names was "pettychaps". These names were often shared with other warblers including the blackcap, common whitethroat and common chiffchaff.