Кіріспе

Апоцинеялар (Apocynum, грекше "иттен аулақ") – гүлді өсімдіктер тұқымдасы. Оған ағаштар, бұталар, шөптер, сабақты суккуленттер және лианалар жатады, бұл тұқымдас "ит уы" деген атпен белгілі, себебі кейбір түрлері иттің уы ретінде қолданылған.

Жапырақтары мен сабақтары

Жапырақтар қарапайым. Олар жеке-жеке (бірде-бірде) пайда болуы мүмкін, әр рет сайын сабақтың кезектесіп орналасқан жақтарында, бірақ көбінесе жұптармен (және сирек гүлі секілді) кездеседі. Гүлдер радиалды симметриялы (актиноморфты), толық (екелеген жынысты), түбінде түтікшеге біріккен бес бөлікті қалыпты калықшамен. Көпіршікпен тозаң тасымалданады. Жемісі – дәнек, жидек, қапшық немесе (көбінесе жұптасқан) қауашақ.

Экология

Кейбір туыстар патшалық бабоқтың (Danaus gilippus) дерілі күйіндегі жәндіктерге тамақ болатын өсімдіктер болып табылады.

Уыттылық

Apocynaceae тұқымдасына жататын көптеген өсімдік түрлерінің белгілі бір деңгейде уыттылығы бар, ал кейбіреулері бөліктері жұтылса немесе дұрыс қолданылмаса, өте қауіпті болуы мүмкін. Жүрек гликозидтерін қамтитын Cerbera, Nerium, Asclepias, Cascabela, Strophanthus, Apocynum, Thevetia сияқты туыстар емдік дозада қолданылуы мүмкін, бірақ көбінесе жазатайым уыттануға, көп жағдайда өлімге әкеледі (төменде қараңыз). Rauvolfia serpentina, Catharanthus roseus және Tabernanthe iboga сияқты алкалоидтарды өндіретін түрлер де емдік қасиеттері бар заттардың көзі болып табылады, бірақ тиісті дозада және қатаң бақылауда қолданбаса, айқын уытты әсерлерге ұшырауы мүмкін. (Төменде қараңыз)

Қолданылуы

Апоцина тұқымдасының бірнеше өкілі бұрын экономикалық мақсатта қолданылған. Олардың кейбіреулері маңызды табиғи заттардың – фармакологиялық зерттеу құралдары мен жаңа дәрілерді іздеуге арналған кандидаттардың, ал кейде тікелей рецепт бойынша берілетін дәрілердің көзі болып табылады. Жүрек жұмысына әсер ететін жүрек гликозидтері осыған нақты мысал. Мұндай гликозидтерді қамтитын, зерттелген және белгілі туыстарға Акокантера, Апокинум, Сербера, Нериум, Теветия және Строфантус жатады. Rauvolfia serpentina (үнділік жылан тамыры) құрамында резерпин алкалоиді бар, ол гипертонияға қарсы және антипсихотикалық препарат ретінде қолданылған, бірақ оның қолайсыз әсерлері клиникалық қолданысын шектейді. Catharanthus roseus қатерлі ісіктерді емдеуде қолданылатын алкалоидтарды береді. Tabernanthe iboga, Voacanga africana және Tabernaemontana undulata алкалоиді ибогаинды қамтиды, ол психоделикалық препарат, нашақорлықтан құтылуға көмектесуі мүмкін, бірақ маңызды қолайсыз әсерлері бар, ибогаин жүрекке және жүйке жүйесіне зиянды. Аджмалицин – Rauvolfia spp., Catharanthus roseus және Mitragyna speciosa түрлерінде кездесетін алкалоид, ол жоғары қан қысымын емдеу үшін қолданылатын гипертонияға қарсы препарат. Нериум (олеандр), Винка (бархат гүлі), Карисса (Natal шапалағы), Аламанда (алтын труба гүлі), Плумерия (франжипани), Теветия, Мандевилла (саванна гүлі) және Адениум (шөл гүлі). Сонымен қатар, Ландолфия, Карподинус және Маскаренхазия туыстары нашар сапалы каучук үшін коммерциялық көздер ретінде пайдаланылған. (Конго каучугін қараңыз).

Бұл тұқымдас өсімдіктерінің тағамдық қолданылуы шектеулі. Echites panduratus (ортақ атауы: лороко) гүлдерін жеуге болады. Карисса (Natal шапалағы) жеуге жарамды жеміс береді, бірақ өсімдіктің қалған барлық бөліктері улы. Апокинум туыстас өсімдіктерінің талшығын американдықтар қолданғандығы туралы мәлімет бар. Saba comorensis (syn. Landolphia comorensis, Бунго немесе Мбунго жемісі) шырыны сусын ретінде қолданылады. Сонымен қатар, этнофармакологиялық және этнотоксикологиялық қолданылуы да белгілі. Tabernanthe iboga тамырлары және кейбір Voacanga түрлері Африкада дәстүрлі түрде галлюциноген ретінде рәсімдерде қолданылған. Бұл өсімдіктердің психоактивтілігіне жауапты ибогаин типті алкалоидтар есірткіге тәуелділікті емдеу үшін зерттелген. Көптеген түрлері бақшаларда немесе үй өсімдіктері ретінде сәндік өсімдіктер болып табылады.