Кіріспе

Сангх Паривар (аударма: "РСС отбасы" немесе "РСС туысқандары") – Раштрия Сваямсевак Сангх (РСС) ұйымынан туындаған және оған байланысты Хиндутва ұйымдарының жиынтығын білдіретін ұжымдық термин. Оларға саяси партия – Бхаратия Джаната Партиясы, діни ұйым – Вишва Хинду Паришад, студенттік одақ – Ахил Бхаратия Видьярти Паришад (ABVP), Вишва Хинду Паришадтың (VHP) жастар қанатын құрайтын діни радикалды ұйым – Баджранг Дал және жұмысшылар одағы – Бхаратия Кисан Сангх кіреді. Көбінесе RSS идеологиясын бөлісетін Шив Сена сияқты одақтас ұйымдар да осы топқа жатқызылады. Сангх Паривар Үндістанның индуист ұлтшыл қозғалысын ұсынады. Сангх Паривар мүшелері немесе оның идеологиясын қолдаушылар көбінесе Сангилер деп аталады.

Тарих

1960 жылдары RSS еріктілері Үндістандағы түрлі әлеуметтік және саяси қозғалыстарға қатысты, соның ішінде көрнекті Гандиші Винобха Бхаве бастаған жер реформасы қозғалысы – Будан, және тағы бір Гандиші Жаяпракаш Нараян басқарған Сарводая қозғалыстары. RSS сондай-ақ "Бхаратия Маздур Сангх" кәсіподағының және "Ахил Бхаратия Видьярти Паришад" студенттік ұйымының құрылуына, сондай-ақ "Сева Бхарати", "Лок Бхарати" және "Диндайал Зерттеу Институты" сияқты көптеген басқа ұйымдарға қолдау көрсетті. RSS еріктілері құрып, қолдаған бұл ұйымдар жиынтығы Сангх Паривар деп белгілі болды. Келесі ондаған жылдар ішінде Сангх Паривардың Үндістанның әлеуметтік және саяси кеңістігіндегі ықпалы тұрақты түрде артты.

Экономика

БЖП үкіметтері индустрияға көбірек бейімділік танытқанмен, Сангх Паривар құрамындағы Бхаратия Маздур Сангх (БМС) сияқты ұйымдардың пікірлері еңбек құқықтары жөніндегі белгілі солшыл көзқарастармен сәйкес келеді. Сангх Паривар, тіпті БЖП партиясының алғашқы жылдарында да, "Свадеши" (өз күшіне сену) қағидасын қолдап келді. Сангх Паривар басшылары жаһандануды, әсіресе оның кедей және жергілікті халыққа тигізетін зиянын қатты сынады. Олар Әлемдік банк және Халықаралық валюта қоры сияқты халықаралық ұйымдардың рөліне күмәнмен қарады. Сангх құрамындағы ұйымдар экологиялық қорғауға баса назар аудара отырып, ауылға бағытталған, орталықтандырылмаған экономикалық өсуді жақтады және насихаттады.

Экология

Сангх Паривардың құрамындағы ұйымдар "қоршаған ортаны, табиғи экологияны және аграрлық экономиканы қорғау" қадамдары мен "өздігінен жететін, ауылға бағытталған экономиканы" құру талаптарымен белгілі. Олар химиялық тыңайтқыштарды қолдануға қарсы күресіп, Үндістанда органикалық шаруашылықты сақтау мен дамытуды қолдады. Осы көзқарастардың көптегені Жасыл партияның алаңдаушылықтарын көрсетеді. Сангх Паривардың құрамдас бөлігі – Бхаратия Джаната Партиясы 2009 жылғы жалпыұлттық сайлауларға арналған сайлау манифестіне жаһандық жылыну мәселесін енгізді. Манифест "климаттық өзгерістермен және жаһандық жылынумен күресуге", "Гималай мұздықтарының еруін тоқтату бағдарламаларына", "орманды кеңейтуге" және "Үндістанның биоәртүрлілігін қорғауға" басымдық беруге уәде берді.

Қабылдау

Сангх Паривар "патриоттық индуистер" және "хинду ұлтшылдары" сияқты әртүрлі атаулармен сипатталған. Оның құрамына кіретін ұйымдар өздерін индуизмнің дәстүрлі құндылықтарымен байланысты деп көрсетеді, бірақ олардың идеологиялық қарсыластары оларды Үндістандағы авторитарлық, шетелге қарсы және басым діни ұлтшылдықтың өкілдері деп сипаттайды. Бұл ұйымдар "сафран терроризмдеріне" қатысқан деп айыпталды. Фламанд индологы және Хиндутва қолдаушысы Коенрад Элст 2001 жылы жарық көрген "Сафран свастикасы" атты кітабында сыншыларға қарсы шығып, былай деп жазды: "Қазірге дейін дау-жанжал жебелері тек бір жақтан ғана атылды, ал екінші жақтан берілген жауаптар өте сирек немесе толық емес болды".

Әлеуметтік әсері

Сангх Паривардың қызметі қоғам мен дінге зор әсер етті. Сонымен қатар, елдің білім беру, әлеуметтік және қорғаныс саясатына айтарлықтай ықпал етті.

Әлеуметтік реформа

1979 жылы Сангх Паривардың діни қанаты – Вишва Хинду Паришад индус дінбасылары мен әулиелерін қол сұғылмаушылық пен касталық кемсітушіліктің индус діни кітаптарында және мәтіндерінде діни негізі жоқ екенін қайта растауға ықпал етті. Вишва Хинду Паришад сонымен қатар, бұрын тек "жоғары касталардың" өкілдері ғана иеленген, бүкіл Үндістандағы храмдарда далиттерді дін қызметкерлері ретінде тағайындауға бастама көтерді. 1983 жылы RSS «Самжик Самраста Манч» атты далит ұйымын құрды. Сангх Паривардың көшбасшылары әйелдердің жүктілігін жоюға қарсы науқандар мен білім беру жолындағы қозғалыстарға да қатысты. ВХП «Бхарат Севашрам», «Хинду Милан Мандир», «Экал Видалаяс» сияқты бірқатар білім беру мекемелерін және тайпалық аймақтардағы мектептерді құрды. Сангх Паривардың басқа да көшбасшылары, тайпалық қауымнан шыққан Кария Мунда мен Джуал Орам, Атал Бихари Важпаи басқарған үкіметте министрлер болды. Сангх Паривардың үндістан саясатына енуі әлеуметтік жағынан ұмытылған далиттер мен артта қалған касталардың өкілдерін үкімет пен басқаруда маңызды лауазымдарға жеткізді. 1998 жылы RSS мүшесі болған далит Сураж Бхан Үндістанның ең көп халқы бар штаты – Уттар-Прадештің губернаторы болды. Сангх Паривардың артта қалған касталардан шыққан басқа да көшбасшылары, соның ішінде УП-ның бұрынғы бас министрі Калян Сингх, МР-ның бұрынғы бас министрі Ума Бхарти, Үндістанның қазіргі премьер-министрі Нарендра Моди, Махараштраның бұрынғы вице-премьері Гопинатх Мунде және Мадхья-Прадештің бұрынғы бас министрі Шиврадж Сингх Чохан да бар. Үндістанның көптеген ауылдарында «Дхарма Ракша Самитис» (Дін/Міндетті қорғау комитеттері) діни пікірсайыстарды насихаттайды және бхаджан орындау үшін аламат құрады. Сангх индуист құдайларының күнтізбесін қолдап, Ганеш-Чатуртхи мен Наваратрины дұрыс өткізудің бекітілген әдістері туралы нұсқаулар береді.

Саясат

Ұлттық саясатта Сангх Париварды ұсынып тұратын Бхаратия Джаната партиясы Үндістанда үш үкімет құрды, соңғы рет 2014 жылдың мамыр айынан бастап премьер-министр Нарендра Моди басшылығымен билікке келді және 2019 жылдың мамыр айында қайта сайланды. БЖП-ның саяси қарсыластары партияның қоңыр беті Сангх Паривардың "жасырын күшін" жасыруға ғана арналған деп айыптайды, бұл БЖП тарих оқулықтары мен оқу жоспарларының мазмұнын өзгерту әрекеттерінен және білім беру жүйесінің басқа да аспектілерінен көрінеді. БЖП-ға қатысты осындай сын 1984 жылы партия парламентте бар болғаны 2 орынға ие болғандықтан және 1992 жылы Бабри мешітінің қиратылуынан кейін ұлттық деңгейде танымал болғандықтан, тек содан кейін 1998 жылы билікке жеткендігінен туындайды.

Бабри мешітінің бұзылуы

БПҰ-ның Либерхан комиссиясының баяндамасына сәйкес, Бабри мешітін бұзуды Сангх Паривар ұйымдастырған. Комиссия "Айодхадағы ғибадатхана құрылысы қозғалысының барлық жауапкершілігі немесе табысы Сангх Париварға тиесілі" деді. Комиссия сондай-ақ Сангх Париварды "кең таралған және бірден-бір байланысты органикалық құрылым" деп атап өтті, ол әртүрлі әлеуметтік, кәсіби және басқа да демографиялық топтарды біріктіретін ұйымдарды қамтиды. 1=Сангх Паривар әрбір жаңа демографиялық топ пайда болғанда, RSS-тің ішкі жетекшілерінен бөлініп, сол топты өз ықпалына алып, Паривардың сайлаушы базасын кеңейтеді.